آمارهای اتحادیه بینالمللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) نشان میدهد که ۶۰ درصد از آبشیرینکنهای جهان متعلق به غرب آسیاست. در این میان فقط ۲ درصد آبشیرینکنهای جهان در ایران است، اما امسال این معادله تغییر خواهد کرد. در ماههای جاری آبشیرینکنهای کشور افزایش ۶۵ درصدی داشته و قرار است تا پایان امسال یک میلیون مترمکعب و در صورت تأمین بودجه، تا پایان سال آینده، آب تمام استانهای جنوبی از آبشیرینکنها تأمین شود.
ایران با داشتن یک درصد جمعیت جهان تنها حدود ۴/۰ درصد از آبشیرین قابل استفاده را در اختیار دارد. این میزان برابر است با حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب آب که حدود ۷۰ درصد آن برداشت شدهاست.
زنگ خطر سفرههای زیرزمینی
ماده ۳۶ قانون برنامه ششم توسعه که اکنون در آخرین روزهای آن هستیم، دولت را موظف کرده که با رعایت سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی، یکسوم آب آشامیدنی مناطق جنوبی کشور را از طریق شیرینکردن آب دریا تأمین کند. افزایش برداشت بیرویه آب از دشتها و کاهش برخی از سفرههای زیرزمینی موجب شد تا در سالهای اخیر مجلس فشار بیشتری به مدیران اجرایی برای تأمین آب از منابع غیرمتعارف وارد کند.
در همین راستا سه سال قبل بزرگترین سایت آبشیرینکن کشور در استان هرمزگان راهاندازی شد. در حال حاضر بیش از ۱۰۰ واحد آبشیرینکن با ظرفیت حدود ۶۰۰ هزار مترمکعب در شبانهروز در استانهای جنوبی کشور وجود دارد که با استقبال بخش خصوصی در سرمایهگذاری برای ایجاد سامانههای آبشیرینکن، به دست آمده و از این طریق تلاش میشود تا تنش آبی در حاشیه جنوبی خلیج فارس، تا حد زیادی مهار شود.
بهینهترین روش نمکزدایی
هم اکنون سه روش حرارتی، غشایی و هیبریدی متداولترین راههای شیرینسازی آب در دنیا هستند. با توجه به وجود نیروگاههای متعدد برق و سواحل طولانی در مناطق جنوبی کشور و مزایای روش هیبریدی گزینه بهینه برای تولید آبشیرین در این مناطق استفاده از روشهای هیبریدی است. روشهای متداول نمکزدایی از آب، به دو دسته کلی فرآیندهای حرارتی و فرآیندهای غشایی تقسیم میشوند. از ترکیب این دو دسته، روشی جدید به نام هیبریدی، به وجود میآید. این روش در کشورهای حاشیه خلیج فارس راهکاری بسیار محبوب است. واحد نمکزدایی جده، الجبیل و ینبوع در عربستان سعودی و فجیره در امارات متحده عربی از این نوع هستند. آبشیرینکنهای بندرعباس و چابهار هم از این نوع هستند.
تأمین آب شرب نوار جنوبی کشور
در همین رابطه روز گذشته سخنگوی شرکت مهندسی آبفا گفت: هم اکنون بیش از ۶۰۰هزار متر مکعب آب در نوار جنوبی کشور از آبشیرینکنها تأمین میشود که این رقم تا یک میلیون متر مکعب افزایش مییابد.
حمیدرضا کشفی با اشاره به اینکه این رقم طبق برنامه ششم توسعه باید عملیاتی میشد، به خبرگزاری صداوسیما گفت: هم اکنون آب تولید شده در آبشیرینکنها از طریق خرید تضمینی از سرمایهگذار خریداری میشود که با تأمین اعتبار مورد نیاز، ما میتوانیم تا یک میلیون مترمکعب آب شرب نوار جنوبی کشور را از این طریق تأمین کنیم. سخنگوی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ادامه داد: هزینه تأمین هر مترمکعب آب از آبشیرینکن یک دلار است که این رقم در ایران به دلیل بومیسازی تجهیزات تا ۷۰ سنت کاهش یافتهاست. طبق مطالعات انجامشده در سالهای اخیر، امکان تأمین آب شرب نوار ۱۰۰ کیلومتری جنوب کشور از طریق آبشیرینکن فراهم است.
کشفی افزود: ما تاکنون توانستیم برای پرداخت هزینه خرید تضمینی خوش قول باشیم که البته با تأمین اعتباری که در بودجه سال جاری و سال آینده مشخص شده میتوانیم تقریباً آب شرب مورد نیاز همه نقاط جمعیتی جنوب کشور را از طریق آبشیرینکن تأمین کنیم.
افزایش ۶ برابری تأمین آب
نیاز کشور به آب شیرین بسیار ضروری است و بیشتر تراکم جمعیت کشور هم در مرکز کشور مستقر هستند و دولت ناچار است برای تأمین آب از غرب کشور به سایر استانها هزینههای زیادی را متقبل شود. حال آنکه ۷۵ درصد آب کشور از طریق آبهای زیرزمینی تأمین میشوند و این آب هم رو به کاهش است.
بر همین اسال در سال ۹۷ وزارت نیرو موظف شد که خرید آب استحصالی و پساب تصفیه شده از سرمایهگذاران اعم از داخلی و خارجی، آب مازاد ناشی از صرفهجویی حقابهداران در بخشهای صنعتی و کشاورزی و نیز هزینههای انتقال آب توسط بخش غیردولتی را تضمین کند.
افزایش آب شیرین کنها در استانهای هرمزگان، بوشهر و سیستان و بلوچستان در ماههای اخیر چشمگیر بوده و این روند تا پایان سال هم ادامه خواهد داشت. به طور نمونه ظرفیت آبشیرینکنها در استان هرمزگان تا سال ۹۲ حدود ۱۵میلیون مترمکعب در سال بود که در اوایل سال ۱۴۰۰ این میزان با افزایش شش برابری به ۹۵ میلیون مترمکعب در سال رسیدهاست.
