افسانه سادات حسینی
اینبار معادن شن و ماسهای که در حاشیه تهران قرار گرفتهاند، در ردیف متهمان پرونده آلودگی هوا هستند.
در پی افزایش آلودگیهای برخی کلانشهرهای کشور، دستگاهها و سازمانهایی که به نوعی در این زمینه پاسخگو هستند به بررسی و یافتن راهکارهایی در این زمینه پرداختند تا هر چه سریعتر عوامل آشکار یا پنهانی که میتواند موثر باشد را شناسایی و رفع کنند.
تهران نیز یکی از شهرهای بزرگی است که با پدیده آلودگی هوا دست و پنجه نرم میکند. عوامل مختلفی نظیر وضعیت آلایندگی خودروهای در حال تردد، خودروهای فرسوده، موتور سیکلتها، سوخت نامناسب و غیر استاندارد یا ترافیک را میتوان اشاره کرد اما، برخی عوامل نیز هستند که از دید کارشناسان ممکن است پنهان مانده باشد یا اینکه نسبت به آن توجه زیادی نشده است.
یکی از این عوامل وجود معادنی هستند که در اطراف تهران قرار دارند و تهران را محاصره کردهاند.
معادن به دلیل نوع فعالیتشان گرد و خاک یا آلودگیهایی را میتوانند تولید کنند که در صورت عدم مدیریت و توانایی در کنترلشان، محیط زیست زندگی انسان را به خطر بیندازد. برخی معادن متعلق به بخش خصوصی یا دولتی هستند. معادن به دلیل فعالیتهایی که در آنها صورت میگیرد میتوانند آلودگیهای زیادی را ایجاد کنند.
از جمله این معادن، معادن شنوماسه اطراف تهران هستند که در افزایش آلودگی هوای شهر کرج و تهران تأثیرگذارند.
برخی از این معادن متعلق به 30 یا 40 سال پیش است، آن زمان تهران شهر کوچکتری بود و این معادن در حاشیه شهر قرار گرفته بودند. اما این روزها این معادن در چند قدمی محل سکونت شهریها قرار گرفتهاند.
*سنگ شکنیهای شبانه و تولید گرد و خاک
بهمن بقایی کارشناس محیط زیست میگوید: این معادن علاوه بر این که صبحها با آغاز فعالیت روزانه آلودگی تولید میکنند، در شبها نیز به دلیل انجام سنگشکنی باعث تولید گردو خاک میشوند، تمام این آلودگیهای تولید شده در صبح و شب دست به دست هم میدهند و هوا را بیش از پیش آلوده میکنند.
* عدم استفاده معادن از سیستم آبپاشی عامل ایجاد گردوغبار
بقایی درباره شدت آلودگی ناشی از معادن شن و ماسه میگوید: این شدت آلودگی به این دلیل است که این معادن از سیستم آبپاشی که برای جلوگیری از کاهش گردو خاک است، استفاده نمیکنند. با اولین وزش باد تمام گردوغبارها به سمت شهر حرکت میکند و باعث تشدید آلودگی ها میشود. زمانی که سنگ ها را میشکنند و الک میکنند باید مقداری آب بر روی ذرات خاک بریزند تا گردوغبار ایجاد نشود اما متأسفانه این کار را به دلیل کمبود آب انجام نمیدهند. برخی معادن به دلیل اینکه محصولاتشان برای آسفالت سازی استفاده میشود از آب کمتری استفاده میکنند.
*نشت گازوئیل از تانکرهای درون معدن خاک را آلوده میکند
در گوشهای از محوطه معدن، تانکرهایی از مواد سوختی مشاهده میشود، روی زمین برکههای کوچکی از مواد نشتی گازوئیل و نفت تشکیل شده و بوی آن مشام را آزار میدهد. کارشناس محیط زیست میگوید: بر اثر بی مبالاتی گازوئیل و قیر روی زمین نشت کرده و باعث آلودگی خاک میشود ،به مرور زمان به سفرههای زیر زمینی آب نیر نفوذ میکند.
* به راحتی به معادن مجوز میدهند
«ما هم از وضعیت موجود شکایت داریم» این جمله را معدن دار قدیمی میگوید و ادامه میدهد: این مسئله باعث شده تا معادن با فاصله کمتری مستقر شوند در نتیجه آلودگی بیشتری تولید میکنند. سسزمانی که از سعیدی این معدندار قدیم میپرسم که آیا تاکنون جریمه یا پلمب شدهاید؟ میگوید: سالی 2 بار از ما تست آلایندگی میگیرند و حدود یک سال است که از سوی محیط زیست پلمب نشدهایم، و جریمه سنگین هم داشتهایم؛400 هزار تومان هم جریمه شدهایم.
* غروبها چشم، چشم را نمیبیند
کارگری که در آن حوالی کار میکند، نیز میگوید: عصرها اینجا چشم، چشم را نمیبیند، بعضی از این کارخانهها دستگاههای خود را عصر روشن میکنند و دودشان همه اینجا را پر میکند.
اصیلیان معاون انسانی سازمان محیط زیست در پاسخ به این پرسش که چرا محیط زیست تاکنون نظارتی بر فعالیت معادن نداشته است، میگوید: سازمان محیط زیست وظیفه خود را انجام داده است و کارخانههای آسفالتسازی و معادنی که ملاحظات زیست محیطی را رعایت نکردهاند از سوی محیط زیست جریمه شدهاند.
وی در پاسخ به سئوال دیگری مبنی بر اینکه آیا جریمههایی که محیط زیست تعیین کرده کافی بوده است؟ میافزاید: در این زمینه اطلاعاتی ندارم و درباره استان تهران باید از محیط زیست استان تهران بپرسید.
*تذکر سازمان محیط زیست به اداره محیط زیست استان تهران
اصیلیان میگوید: در این زمینه به اداره کل محیط زیست استان تهران تذکرات لازم را دادهایم، و مکاتباتی انجام گرفته تا در صورت عدم رعایت ملاحظات زیست محیطی و تولید آلودگی برای تعطیلی کارخانه یا معدن آلودهزا اقدام کنند.
داریوش گلعلیزاده، معاون مدیر کل محیط زیست استان تهران نیز در این باره می گوید: معادن شن و ماسه مستقر در منطقه شهریار و ورامین یکی از مشکلاتشان انتشار ذرات گرد و غبار است. این امر ناشی از عدم فعالیت اصولی و رعایت نکردن مسائل زیست محیطی است، همچنین تردد کامیون های حامل شن و ماسه نیز مزید بر علت شده است.
وی توضیح میدهد: معادن شن و ماسه به دلیل ظرفیت تولید شن و ماسه قابل انتقال نیستند، اما شهرداریها و بخشداریها میتوانستند حریم معادن شن و ماسه را رعایت کنند.
مرد 50 سالهای که در آن حوالی ساکن است،میگوید: همسرم روزی چندین بار خانه را باید گردگیری کند اما فایدهای ندارد! چند دقیقه بعد وقتی روی میز را دست میکشی پر از گردو غبار است.
