ترکیه و ارمنستان در حالی پروتکلعادیسازی روابط بین خود را امضاء کردند که برای تثبیت آن علاوه بر هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا، سیاستمدارانی چون سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه، برنارد کوشنر وزیر امور خارجه فرانسه و خاویر سولانا نماینده ارشد اتحادیه اروپا در این مراسم شرکت داشتند.
این توافق آشتی توسط احمد داوداوغلو و ادوارد نعلبندیان، وزیران امور خارجه ترکیه و ارمنستان در 10 اکتبر (18 مهر) در دانشگاه زوریخ سوئیس به امضا رسید.
چهارده روز پیش وزیر امور خارجه آمریکا در دیدار با همتایان ترک و ارمنی خود در نیویورک از برداشتن گامهایی برای عادی شدن روابط دو کشور قدردانی کرده بود. سران دو کشور پیش از این اعلام کرده بودند که دو کشور در ماه اکتبر با حضور در شهر زوریخ سوئیس برای پایان دادن به چند دهه خصومت و دشمنی در ارتباط با قتل عام سالهای جنگ جهانی اول به توافق خواهند رسید که این مسأله روز شنبه عملی شد.
در سال 1915 و در جریان جنگ جهانی اول، امپراتوری عثمانی، ارامنه ساکن در آناتولی را مجبور کرد تا به سمت سوریه کوچ کنند که منجر به کشته شدن بسیاری از مردم این قوم شد. ارامنه معتقد هستند که در این دوره 5/1 میلیون نفر از هموطنان خود را از دست دادهاند که در تاریخ باید به عنوان «نسلکشی ارامنه» ثبت شود. دولت ترکیه نیز به عنوان میراثدار امپراتوری عثمانی با پذیرش اصل این موضوع تأکید میکند تنها چند هزار نفر جان خود را از دست دادهاند. بنابراین نمیتوان از اصطلاح نسلکشی استفاده کرد. پس از فروپاشی شوروی کمونیستی و استقلال ارمنستان در سال 1991، دولتمردان ایروان، با لابی در کشورهای مختلف به خصوص آمریکا تأکید خود را بر این موضوع افزایش دادند که تا قبل از توافق عادیسازی روابط ادامه داشت.
موانع پیش روی توافق آشتی
یک روز پیش از امضای توافق آشتی بین دو کشور بیش از 10 هزار ارمنی با تجمع در شهر ایروان پایتخت ارمنستان علیه این توافق دست به تظاهرات زده و با تهدید سیاستمداران خود اعلام کردند که آنها را ترور خواهند کرد، زیرا نتوانستهاند از حقوق هموطنان خود در سطح بینالملل دفاع کنند.
از سویی دیگر این توافق آشتی، روابط درون قفقازی را تحت تأثیر قرار خواهد داد که مشکلات سیاسی منطقه را افزایش داده است. زیرا در تقسیمبندی مرزی کشورهای قفقاز، مسأله قرهباغ، نقطه اختلافی بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان بود، زیرا منطقه ارمنینشین قره باغ که در خاک آذربایجان قرار گرفته است، جنگ دو کشور را سبب شد که طی آن ترکیه در مخالفت از سیاستهای ارمنستان، از کشور آذربایجان حمایت کرد و اختلافات بین ایروان ـ استانبول را دو چندان کرد. طی این جنگ 20 درصد از اراضی آذربایجان با حدود یک میلیون جمعیت در اختیار ارمنستان قرار گرفت. حال با امضای توافق آشتی جمهوری آذربایجان احساس میکند در پس سیاستهای منطقهای ترکیه از این کشور رو دست خورده است. از این رو وزارت خارجه آذربایجان با صدور بیانیهای اعلام کرده تا قبل از آزادی اراضی اشغالی آذربایجان ـ قرهباغ ـ بهبود روابط ترکیه با ارمنستان بر خلاف منافع باکو است و دولت آذربایجان اعتقاد دارد که اقدام یکجانبه ترکیه برای بازگشایی مرزهای خود با ارمنستان خطر مهمی برای ثبات و امنیت منطقه به وجود خواهد آورد.
