استفاده افراد غیربیمهای از دفترچه بیمه افراد تحت پوشش و دفترچههای بیمه جعلی در حالی رو به افزایش است که علت آن تنها به ضعف فرهنگی مردم برنمیگردد و باید این امر را در جامعه محروم از خدمات درمانی جستوجو کرد. اقشاری به دلیل عدم اجرای بیمه همگانی در کشور هنوز امکان استفاده از خدمات درمانی را پیدا نکردهاند و به دلیل هزینههای سرسامآور خدمات درمانی چارهای جز استفاده از دفترچههای افراد تحت پوشش یا جعلی ندارند. صدور دفترچههای بیمه جعلی و استفاده افراد غیربیمهای از دفترچههای افراد تحت پوشش در حالی رو به افزایش است که به گفته مسؤولان سازمان تامین اجتماعی هر سال تعداد کثیری دفترچه که متعلق به شخص مراجعهکننده نیست در تختهای بیمارستانی و مراکز درمانی جمعآوری میشود. برخی مدعی هستند استفاده افراد غیربیمهای از دفترچه افراد تحت پوشش نشأت گرفته از ضعف فرهنگی مردم است، اما باید گفت در جامعهای که هنوز درصدی از مردم آن از حمایت هیچ سازمان بیمهگری برخوردار نیستند و برای پرداخت هزینههای درمانی با مشکل مواجهند چگونه میتوان انتظار داشت به استفاده از دفترچههای نزدیکان خود روی نیاورند. گرچه بر اساس فتوای مراجع عظام استفاده غیرقانونی از دفترچه بیمه حرام است اما به راستی تکلیف مردمیکه به دلیل برخی بیتوجهیها هنوز از خدمات بیمهای بخصوص در امر درمان محروم هستند، چیست. آنچه مسلم است در جامعهای که هزینههای درمانی هر روز در حال افزایش است و مردم حتی قادر به پرداخت حداقل هزینههای درمانی نیز نیستند، بنابراین نمیتوانیم انتظاری غیر از چنین وضعیتی را داشته باشیم. بر اساس قانون، مجازات افرادی که مبادرت به جعل دفترچه بیمه و تهیه سوابق بیمهای میکنند 6 ماه تا یک سال حبس است، از سوی دیگر مدیران سابق سازمان تامین اجتماعی عنوان کردهاند که 28 میلیون نفر در کشور دفترچه بیمه تامین اجتماعی در اختیار دارند اما 40 میلیون نفر از سازمان، خدمات درمانی دریافت میکنند و این امر نشان میدهد 12 میلیون نفر از دفترچهها به صورت غیرقانونی استفاده میکنند. به گفته مسؤولان این سازمان بیمهگر، استفاده غیرمجاز از دفترچههای بیمه تامین اجتماعی باعث شده تا بار مالی سنگینی به سازمان تحمیل شود و ادامه این روند حق بیمه شدگان اصلی این سازمان را تضییع میکند. یکی از اعضای کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، عدم اجرای صحیح قانون در ارتباط با پوشش بیمهای را عامل گسترش استفاده از دفترچههای بیمه جعلی میداند و میگوید: بیتوجهی به پوشش بیمهای آحاد مردم باعث شده تا برخی مجبور به استفاده از دفترچه بیمه جعلی شوند.