سرویس بین الملل جوان آنلاین: «مارشال بیلینگزلی»، نماینده ویژه رئیسجمهور امریکا در امور کنترل تسلیحات که نشستی دو جانبه در روزهای دوشنبه و سهشنبه ۲۷ و ۲۸ مرداد با «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر امور خارجه روسیه در شهر وین داشت، اعلام کرد که واشنگتن از موضع توافق سهجانبه بهصورت همزمان کوتاه آمده است. وی تأکید کرد که واشنگتن ممکن است وارد مذاکرات تسلیحاتی با روسیه شود تا متعاقباً به چین برای ورود به مذاکرات فشار وارد کند. بیلینگزلی مدعی شد با اینکه امریکا تمایل دارد توافقی سهجانبه با چین و روسیه حاصل شود، اکنون حاضر است با روسیه به توافقی دوجانبه دست یابد. وی دراینباره گفت: «فکر میکنم رویکرد بسیار معقولی باشد، بهخصوص به این دلیل که ممکن است، بتوانیم با روسیه به توافقی دست یابیم که به چارچوبی برای ملحق شدن چین نیز تبدیل شود.»
دلایل تغییر موضع
عقبنشینی آشکار امریکا از موضع قبلی درباره لزوم پیوستن چین به مذاکرات درباره پیمانهای کنترل تسلیحات با توجه به موضع سرسختانه پکن در این زمینه و نیز تضعیف و انزوای روزافزون امریکا در عرصه بینالمللی آن هم در سال انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده معنا پیدا میکند. پیشتر «ژائو لیجیان»، سخنگوی وزارت خارجه چین تلاشهای امریکا را برای درگیر کردن چین در مذاکرات کاهش تسلیحات هستهای «حقه سیاسی» واشنگتن خوانده و گفته بود: «امریکا باید پیشنهاد روسیه و تمدید پیمان استارت جدید را بپذیرد.» چین بر این موضع است که هنوز زرادخانه هستهای آن فاصله بسیار زیادی با زرادخانههای هستهای امریکا و روسیه دارد، لذا پکن دلیلی برای حضور در مذاکرات کنترل تسلیحات نمیبیند و زمان مناسب برای مشارکت چین در مذاکرات خلع سلاح فرا نرسیده است. در عین حال چینیها با زیرکی تمام شرطی را برای پیوستن به مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای مطرح کردهاند که اجرای آن از جانب امریکا امکان ناپذیر به نظر میرسد. «فو کنگ»، مدیرکل اداره کنترل تسلیحات وزارت خارجه چین اعلام کرده که این کشور آماده است، در صورتی که امریکا تسلیحات خود را تا سطح چین کاهش دهد، به مذاکرات خلع سلاح بپیوندد. او همچنین گفت که «تعداد کلاهکهای هستهای امریکا ۲۰ برابر زرادخانه هستهای چین است.»
تلاش ترامپ
با توجه به اینکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور جنجالی امریکا که بهرغم تبلیغات و هیاهوی بسیار در زمینه مسائل سیاست خارجی امریکا از مسئله کرهشمالی و ایران تا ونزوئلا و روسیه و چین به موفقیتی دست نیافته است، به احتمال زیاد مشتاق است تا در آستانه انتخابات ریاست جمهوری امریکا بتواند به توافقی با روسیه درباره تمدید پیمان استارت جدید دست یابد تا بتواند حداقل در مبارزات انتخاباتی مدعی شود که دستاوردی در عرصه خارجی برای امریکا به ارمغان آورده است. با توجه به این ملاحظه بیلینگزلی، نماینده ویژه رئیسجمهور امریکا در امور کنترل تسلیحاتی گفت: «این احتمال وجود دارد که معاهده استارت جدید با روسیه تمدید شود. البته واشنگتن خواهان آن است که هرگونه توافق با مسکو باید به نحوی باشد که پکن نیز در آینده بتواند به آن ملحق شود. به گفته توماس کانتریمن، کارشناس تسلیحاتی امریکایی «ایده تمدید پیمان استارت جدید از حمایت گستردهای در کنگره و سازمانهای ذیربط برخوردار است. در شرایط فعلی روابط روسیه و امریکا، این تنها اقدام عمده سیاست خارجی است که ترامپ میتواند در حوزه روسیه انجام دهد و تأیید اکثریت رهبران هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات را نیز بهدست آورد.»
استارت جدید و بدبینی روسها
پیمان استارت جدید در آوریل ۲۰۱۰ بین امریکا و روسیه ۲۰۱۰ امضا شده و در حال حاضر این توافقنامه تنها عامل کنترل تسلیحات هستهای استراتژیک بین دو کشور است که هنوز لازم الاجراست و در فوریه ۲۰۲۱ منقضی میشود. این پیمان در صورت توافق دو طرف تنها تا پنج سال دیگر یعنی سال ۲۰۲۶ قابل تمدید است. مسکو از واشنگتن خواسته تمدید این سند را به تعویق نیندازد و آن را استاندارد طلایی در حوزه خلع سلاح توصیف کرده است. به گفته «گرگوری آرباتاف»، کارشناس سیاسی روسی «پیمان استارت جدید به لطف رژیم راستیآزمایی و اقدامات اعتمادساز، توانست درجه بالایی از قابلیت پیشبینی، شفافیت و تعامل کاری در روابط استراتژیک دو قدرت را تضمین کند.»
با این حال واشنگتن تاکنون موضعی سرسختانه در این زمینه اتخاذ کرده و ضمن مطرح کردن شرط پیوستن چین به مذاکرات کاهش تسلیحات هستهای خواهان کنار گذاشته شدن توسعه و استقرار انواع تسلیحات فراصوت از جانب روسیه شده بود. دو شرطی که با مخالفت قاطعانه پکن و مسکو مواجه شده است. اکنون واشنگتن که در موضع ضعف قرار دارد با کنار گذاشتن شرط نخست و نوعی اغماض موقت درباره شرط دوم، آمادگی خود را برای تمدید احتمال پیمان استارت جدید اعلام کرده است. با این حال روسها در این زمینه بسیار بدبین هستند. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه روز دوشنبه ۲۷ مرداد ضمن منتفی دانستن حضور چین در نشست وین با اشاره به نشست خود با «مارشال بیلینگزلی» تصریح کرد که انتظار هیچ تحولی را از این نشست ندارد، زیرا مواضع دو طرف به شکل رادیکال در برخی جنبهها متفاوت هستند. وی همچنین تأکید کرد: سند و مدرکی دال بر اینکه واشنگتن موضعش را در قبال تمدید پیمان استارت جدید تغییر داده باشد، وجود ندارد. این در حالی است که از دیدگاه روسیه پیمان استارت جدید حائز اهمیت زیادی است.
جمعبندی
روابط روسیه و امریکا در ابعاد مختلف به ویژه در زمینه پیمانهای کنترل تسلیحات به مرحله حساسی رسیده است. روسها به تدریج به این باور رسیدهاند که واشنگتن اساساً خواهان تداوم و بقای این پیمانها نیست، اما مسئله جدیدی که به نگرانی روسیه به ویژه ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور این کشور افزوده، این است که اساساً ترامپ و دولتش قابل اعتماد و اتکا نیستند و حتی در صورت وصول به توافق با آن در حوزه پیمانهای کنترل تسلیحات، ترامپ میتواند به راحتی نقض عهد کرده و از اجرای تعهدات امریکا دراینباره خودداری نماید. ظاهراً پوتین با توجه به نحوه برخورد و مدیریت ترامپ در قبال اعتراضات بیسابقه اخیر در امریکا، بیش از پیش اعتماد خود را به ترامپ بهعنوان رئیسجمهوری که بتوان روی حرف وی حساب کرد، از دست داده است. بدین ترتیب از دیدگاه مسکو، اکنون دولت و رئیسجمهوری در امریکا بر سر کار است که نمیتوان هیچ اعتمادی نه به مواضع و نه به قولها و تعهدات آن داشت. این امر مسلماً بر روند آتی مذاکرات دوجانبه بر سر معاهدات بینالمللی در زمینه کنترل تسلیحات و نیز نحوه تعامل روسها با امریکاییها در این زمینه و نیز دیگر مسائل مورداختلاف تأثیر محسوسی خواهد داشت. اکنون روسها مردد هستند که اساساً با توجه به رویکرد خصمانه و فرصتطلبانه ترامپ امکان رسیدن به توافقی درباره پیمانهای تسلیحاتی و در مرتبه بعدی عمل کردن امریکا به تعهدات خود وجود داشته باشد. شاید به همین دلیل است که مقامات ارشد روسیه اکنون به موضعگیری صریح از جمله درباره مرگ پیمان ایاناف و عدم امکان ابقای مجدد آن و نیز احتمال کم تمدید پیمان استارت جدید صحبت کرده و در عین حال رویکرد هستهای و سیاستهای سلطهگرانه امریکا در دوره ترامپ را موجب افزایش احتمال بروز درگیری هستهای در جهان اعلام کردهاند.
