سرویس جامعه جوان آنلاین: سایت سوییسی «اسپیس واچ» که پیشرفتهای فناوری فضایی در جهان را منتشر میکند، نقش محققان و پژوهشگران دانشگاهی در پیشرفتهای فضایی ایران را بسیار پررنگ برشمردهاست.
موفقیتهای چشمگیر در یک دهه
به گزارش اسپیس واچ گلوبال، ماهوارههای سنجش از راه دور قادر به ارائه خدمات در حداقل ۱۰ زمینه مختلف و متفاوت هستند. بررسیهای محیطزیستی، بررسیهای وضعیت آب، رصد کشاورزی، حفاظت هوایی از جنگلها و مراتع تنها گوشههایی از برنامههای کاربردی این ماهوارهها به منظور جمعآوری اطلاعات و دادههای به روز از وضعیت محیطی و جغرافیای یک کشور است.
در یک دهه اخیر دانشگاههای ایران سرمایهگذاری زیادی در دانشکدههای فناوریهای نوین و دانشکدههای هوافضا داشتهاند و در این مدت کم، موفقیتهای چشمگیری بهدست آوردهاند. علت این درخششها دو مؤلفه حضور نیروهای جوان و رشته گرایشهای نوین و برتر در این دانشکدهاست که سرعت پیشرفت آنها را افزایش دادهاست.
قرارداد با دانش بنیانها
ماهوارههای سنجشی به دو گروه اپتیکی و راداری دستهبندی میشوند. ایران در هر دو زمینه موفق بوده مثلاً ماهواره ظفر نیز ماهوارهای اپتیکی است که در صف پرتاب به فضا قرار دارد.
دقت سیستم کنترل تعیین وضعیت ماهواره ظفر نسبت به ماهواره نوید (سومین ماهواره پرتابشده ایرانی و نخستین ماهواره ساخت دانشگاه علم و صنعت) دو برابر شد و نرخ ارسال دادههای تصویری در این ماهواره به بیش از ۱۵ برابر افزایش یافت.
پایگاه تحقیقاتی اسپیس واچ از انعقاد ۲۰ قرارداد پژوهشگاه فضایی ایران با ۹ دانشگاه معتبر ایران به ارزش نزدیک به ۳ میلیون دلار در سال ۲۰۱۹ هم خبر داده است. قراردادهایی که زنجیره بزرگی از مؤسسات دانشبنیان دانشگاهی را توانمند کردهاست. بهطوریکه شبکهای از شرکتهای دانشبنیان در این زمینه شکل گرفته که مأموریت طراحی و ساخت ماهوارههای کوچک و پرتاب آن را انجام میدهند.
ماهوارهها با دقت یک متر
ماهوارههای سنجش از راه دور ایرانی معمولاً در ارتفاع ۵۰۰ کیلومتری مدار زمین قرار میگیرند. عملکرد این ماهوارهها حداقل برای ۵/ ۱ سال در نظر گرفته میشود و با وزن میانگین ۱۰۰ کیلوگرمی در مدار لئو (مدار پایینی زمین) مستقر میشوند. مدت گردش این ماهوارهها در شیب ۵۶ درجه مدار زمین حدود ۹۰ دقیقه طول خواهد کشید.
اسپیس واچ در ادامه توضیح داده که «در بین دانشگاههای ایرانی دانشگاه صنعتی پلیتکنیک از سال ۱۹۸۷ اولین دانشکده هوا و فضا را ایجاد کرد و توانست نقش مهمی در تربیت نیروهای انسانی این حوزه داشتهباشد. طراحی و ساخت ماهوارهها با دقت یک متر از برنامههای سازمان فضایی ایران است که در پنج سال آینده قرار است عملیاتی شود. شرکتهای دانش بنیان دانشگاه امیرکبیر به دلیل تجاربشان در این راستا نسبت به دیگر دانش بنیانهای دانشگاهی در اولویت قرار گرفتهاند.»
پرتاب پشت پرتاب
در سرفصل توسعه زیرساختهای فضایی ایران چهار گام در نظر گرفته شده که گام اول آن دستیابی به مدار ۲۵۰ کیلومتر بوده است. این هدف را ایران در چهار پرتاب ماهوارههای رصد، نوید، فجر و امید محقق کرد. در گام دوم دستیابی به ماهوارههای با وزن ۲۵۰ کیلوگرم و در مدار ۵۰۰ کیلومتری بودهاست. عمر مداری این ماهوارهها نیز پنج سال در نظر گرفته شدهاست.
این اهداف قرار است تا سال ۱۴۰۰ برای ایران تثبیت شود. علاوه بر آنها تلاش میشود تا تعداد پرتابهای ماهوارهای هر سال افزایش یابد به گونهای که قرار است امسال (۲۰۲۰) حداقل چهار پرتاب در دستور کار ایران قرار گیرد.
آغاز گام چهارم دفاعی
چندی قبل مرتضی براری، رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به گام سوم برنامههای فضایی کشور یادآور شد: «در این گام قرار است با ماهوارهبر «سریر» فعالیت خود را آغاز کنیم که پژوهش و فناوری در آن انجام شده؛ این ماهوارهبر قادر است ماهوارههای با وزن ۵۰۰ کیلوگرم را در مدار هزار کیلومتری و سنکرون با خورشید قرار دهند. دستیابی به مدار ژئو با ماهوارهبر «سروش» هم گام چهارم برنامههای فضایی است که این امر در مجموعههای دفاعی آغاز شدهاست.»
در حال حاضر دنیا به سمت پرتاب ماهوارههای کوچک حرکت کردهاست؛ چراکه این نوع ماهوارهها قابلیت تولید انبوه را دارند و ایران نیز تلاش دارد تا با مشارکت دانشبنیانها اقدام به ایجاد منظومههای ماهوارههای مخابراتی و سنجشی کند و در این راستا زیرساختهای زیادی را هم ایجاد کردهاست.
هم اکنون نزدیک به ۸۰ درصد اقتصاد فضایی جهان توسط شرکتهای دانشبنیان و خصوصی مدیریت میشوند که ایران هم در همین مسیر تکیه به دانشبنیانها گام برمیدارد.
از این دست مقالات بیشتر منتشر کنید 
