انسان داراى هر ویژگى و صفتى که باشد آن را آگاهانه یا ناآگاهانه نشان خواهد داد. چنین نیست که فردى خصوصیاتى داشته باشد، اما بتواند آن را کاملاً پنهان ساخته و به هیچ روى آن را آشکار نسازد. ویژگى هایى چون ترس یا دلیرى، خشم یا آرامش در هر کس باشد، در عملکردش پدیدار مى شود. البته ممکن است کسى در کوتاه مدت بتواند خود را زیر نقاب دیگرى پنهان کند و خود را به گونه اى به نمایش گذارد که واقعاً نیست. چرا که ویژگى هاى هر کس در حقیقت، نحوه بودن او است و از او جدایى ندارد. امام على(ع) در این باره مى فرماید:
«مااضمراحد شیئاً ألا ظهر فى فلتات لسانه و صفحات وجهه»
«هیچ کس چیزى را در دل نهان نگردد جز آن که در سخنان بى اندیشه اش آشکار گشت و در صفحه رخسارش پدیدار»
بنابراین اعتماد به نفس یکى از ویژگى هایى است که اگر در فردى وجود داشته باشد، مى توان آن را از طریق جلوه هایش شناخت. در این جا سؤالاتى به ذهن مى رسد از جمله آنکه: اعتماد به نفس چیست؟ آیا اعتماد به نفس همان مساله اخلاق است؟ آیا اعتماد به نفس مربوط به مساله ژنتیک است یا اکتسابى است؟ حال به بررسى این سؤالات مى پردازیم. در تعاریف متعددى که در حوزه هاى مختلف در اعتماد به نفس آمده است مثلاً در حوزه روانشناسى اخلاقى و... نتیجه اى که از این تعریف آمده این است که:
«اعتماد به نفس یعنى ایمان به توانایى هاى خویش براى رسیدن به اهداف مورد نظر» . طبق این تعریف، هرگاه کسى هدفى دارد و براى رسیدن به آن بکوشد و از هیچ کوششى فروگذار نکند و از سختى ناامید نشود و مشکلات او را از هدف باز ندارد، در این صورت مى گوییم که فرد داراى اعتماد به نفس است. با همه دقت هایى که در تعریف اعتماد به نفس مى شود، بعضى ها این مفهوم را با رذیلت هاى اخلاقى مثل تکبر و خودبینى یکى دانسته اند در صورتى که باید بگوییم این مفهوم با این مسائل اخلاقى متفاوت است. خودبینى یا خودپسندى، حالتى است فراتر از خوددوستى، اما شخص خودبین داراى یک نوع خصلتى است که احساس مى کند فقط خودش داراى کمالات مطلقه است و افراد دیگر در مقابلش در پایین ترین مرتبه قرار دارند که امروزه در علم روانشناسى از این حالت به خودشیفتگى نام مى برند. زیرا شخص خودبین در پیله اى از توهمات فرو مى رود که پیوند خود را با واقعیت مى گسلد. تکبر نیز مانند خودبینى است با یک تفاوت که در خودبینى هیچ مقایسه اى در کار نیست، اما در تکبر مقایسه با دیگران مطرح است و آنچه مطرح است این است که تکبر و خودبینى مفاهیمى هستند که با مفهوم اعتماد به نفس تفاوت صریح دارد. یعنى تکبر و خودبینى از رذیله هاى اخلاقى هستند ولى اعتماد به نفس از کمالات اخلاقى به شمار مى رود. امام خمینى (ره) در سیره نظرى و عملى خود نشان دادند که هر چند از اعتماد به نفس بالایى برخوردار است، اما از تکبر بسیار دور است.
