به طوری که طی هفته پیش رو بر اساس پیشبینی سازمان هواشناسی کشور بیش از ۱۲ استان ایران درگیر پدیده گرد و خاک و ریزگرد میشوند. مشکلی که بخشی از آن بر اثر عوامل خارجی و مابقی همگی منشأ داخلی دارند. در این راستا کارشناسان از وجود گرد و خاک غلیظ در استانهای کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، بوشهر، سیستان و بلوچستان، جنوب خراسان جنوبی، کرمان و وجود گرد و خاک رقیق در جنوب سمنان، قم، مرکزی و جنوب تهران خبر میدهند.
روز به روز به درجه دما افزوده و از میزان آستانه تحمل مردم در مقابل گرما کاسته میشود. گرم شدنی که نه دور تند کولرهای آبی جوابگوی آن است و نه کولرهای گازی با آن سوز استخوان سوزشان میتواند ذرهای از شدت آن بکاهند. البته این مشکل تنها مختص به ایران نیست و بر اساس گزارشات رسیده از ناسا، معضلی همهگیر و تمام کره زمین را درگیر کرده است. در این راستا بر اساس گزارش منتشر شده از سوی شبکه تلویزیونی فرانس بیست و چهار، سرعت گرفتن ذوب یخها بر روی کره زمین باعث نگرانی دانشمندان شده است و در مدت زمان پنج سال گذشته یخها سه برابر نسبت به گذشته سریعتر در حال ذوب شدن هستند.
با اینکه گرم شدن کره زمین واقعیتی انکارناپذیر است و زمین از ابتدای سال ۲۰۱۲ میلادی تاکنون ۳ هزار میلیارد تن از یخهای خود را از دست داده است، اما معضل ایران تنها به گرم شدن زمین ختم نمیشود. بلکه افزایش دمای هوا در کنار تشدید معضل ریزگردها و افزایش آلودگی هوا است که به مشکلی بزرگ برای مردم استانهای کشور تبدیل شده است. معضلی که مدیرکل بازرسی سازمان محیطزیست دلیل وقوع آن را بیتوجهی به مخاطرات زیستمحیطی در گذشته عنوان میکند که امروز با بروز پدیده کم آبی و ریزگردها در برخی استانهای کشور بروز کرده است.
رحمان وهابزاده با اشاره به اینکه برای رفع مشکلات امروز محیطزیست کشور باید صدها برابر نسبت به گذشته هزینه کرد تا شرایط به حالت عادی برگردد، میافزاید: «در اجرای طرحهای مدیریت مناطق تحت مدیریت سازمان محیطزیست و مدیریت منابع آبی کشور برنامهریزی خوبی انجام نشده و در حال حاضر این مهم نیازمند مطالعات و اقدامات جدی است و در بحث نظارتی جزو اولویتهای این سازمان است.»
سیر فزونی دما و ریزگردها در استانها
اهمالکاری که در گذشته رخ داده است و امروز بر اساس پیشبینی کارشناسان سازمان هواشناسی کشور بیش از ۱۲ استان کشور را با پدیده ریزگردها و گرد و خاک روبهرو کرده است. طاقتی که با افزایش دما از مردم طاق شده است و کارشناس هواشناسی با اشاره به پیشبینی وضعیت آب و هوایی طی هفته پیشرو به «جوان» میگوید: «۱۲ استان کشور طی هفته جاری با پدیده گرد و خاک و ریزگردها مواجه خواهند بود.»
محمداصغری با اشاره به اینکه منشأ گرد و خاک تنها ۵ استان کشور خارجی است، میافزاید: «این مناطق شامل کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، بوشهر میشوند.» این کارشناس ارشد هواشناسی با اشاره به استانهایی که ریزگردهایی با منشأ داخلی دارند ادامه میدهد: «پدیده ریزگردها در استانهای سیستان و بلوچستان، جنوب خراسان جنوبی و کرمان همگی منشأ داخلی دارند.»
اصغری همچنین با اشاره اینکه این معضل تنها به همین چند استان ختم نمیشود، بیان میکند: «معضل گرد و خاک در جنوب سمنان، قم، مرکزی و جنوب تهران هم وجود دارد، اما این استانها با شدت کمتری از این مشکل مواجه هستند و شدت غلظت گرد و خاک در این مناطق رقیقتر است.» معضلی که با همین سیر فزونی گرم شدن هوا معلوم نیست چند استان دیگر را هم درگیر خود کند و تا چه میزان افزایش یابد.
جای پای ریزگردها روز به روز محکمتر
این شرایط هم در حالی است که اکنون با گرم شدن هوا دیگر معضلی به نام وارونگی هوا وجود ندارد و این روزها انتظار میرود حداقل کمی از مشکلات استانهای میزبان ریزگردها کاسته شود. با این حال معضل ریزگردها و گرد و خاک همچنان در آسمان بسیاری از استانها مانده و آنها را خاکستری کرده است. در این راستا عملیات مهار ریزگردها و آبخیزداری هم که به عنوان مهمترین اقدامات انجام شده برای کاهش ریزگردها معرفی میشود، پاسخگو نبوده است.
در این راستا پرویز گرشاسبی، معاون سابق آبخیزداری، امور مراتع و بیابان سازمان جنگلهای کشور معتقد است که تنها زمانی میتوان کانونهای گرد و غبار را مهار کرد که بهجای کارکردن روی معلولها، سراغ علت اصلی برویم. وی در این باره تأکید میکند که تنها با این رویکرد میتوان جلوی تخریب سرزمین را گرفت؛ وقتی جلوی تخریب سرزمین را بگیریم کانونهای گردوغبار و بیابانزایی هم مهار میشود و دیگر ریزگرد و گرد و غباری باقی نخواهد ماند.
از این رو تنها همان معضل گرمای هوا باقی میماند که معضلی همه گیر و بینالمللی است. بنابر این رفع معضل ریزگردها فارق از تخصیص بودجه، نیازمند برنامهریزی جامع از سوی کارشناسان است. به طور کلی گفته میشود که در حال حاضر ۲۳ استان کشور در فصول مختلف با شدتهای متفاوتی از این مشکل طی ۱۵ سال اخیر مواجه هستند.
