اقتدار دريايي كشور و دستيابي به مقام اول منطقه مطابق سند چشمانداز در افق 1404، يعني توانمندي همهجانبه كشور در دريا، جهت حضور مؤثر و برتر در تمامي فعاليتها و بهرهبرداري حداكثري از منابع و كسب حداكثري منافع ( اقتصادي، اجتماعي و نظامي)خواهد بود.
وضعيت موجود:
1)5800كيلومتر خط ساحلي و هزاران كيلومتر مربع آبهاي تحت حاكميت در رشد و توسعه كشور بهطور جدي ديده نشده است.
2)توسعه كشور تاكنون براساس استراتژي خشكي پيشرفته و از نقش درياها آبراهها و سواحل غفلت شده است.
3) مناطق، شهرهاي ساحلي و بندري، متأسفانه با بحران بيكاري مضاعف و فقر مواجه ميباشند
4) تراكم جمعيتي كشور، متأسفانه در مناطق مركزي و خشك كشور متمركز شده و اهميت آبهاي آزاد در اقتصاد، اشتغال و امنيت جدي گرفته نشده است.
5) در سند چشمانداز 1404 هـ . ش، كمترين توجه به امور دريايي و نقش آن در توسعه كشور شده است.
6)هيچگونه برنامه منسجم و يكپارچه و متوازني براي جبران عقبماندگي در حوزه دريايي تدوين نشده است.
7) مجموعه فعاليتهاي مرتبط با امور دريايي هيچگونه پيوستگي و نقشه راه مرتبطي ندارند و اين موضوع باعث شده است تا سازمانهاي مرتبط با امور دريايي به عنوان جزاير مستقل اقدامات مهم و پرهزينهاي را بدون هدف مشترك و ملي دنبال كنند و اين موضوع بهجز وقتسوزي و از دستدادن بودجههاي كلان نتيجهاي ديگر نخواهد داشت (مانند طرح توسعه بندر انزلي و بندرگاه منطقه آزاد انزلي)
8) امور دريايي، همچون پيكري كه تناسب اندام درآن ديده نميشود، توسعههاي موضعي و گاه بدون كارشناسي لازم و فقط جهت پاسخگويي به طيف يا طبقه معترض خاص انجام پذيرفته و متأسفانه تاكنون بهره مفيدي براي كشور نداشته است.
9) بهرهبرداران مختلف از آبهاي سرزميني (نظامي، نفت و گاز، كشتيراني، بازرگاني (واردات و صادرات) و شيلات، بهدليل كمبود امكانات كافي در پشتيباني و خدمات با مشكلات عديدهاي مواجه هستند.
10) ناوگان دريايي كشور در شمال، ناقص، مستهلك و بدون پشتيبان و متولي پشتيباني رها شدهاند (از تعداد 350فروند شناور فعال تجاري در درياي خزر فقط 32 فروند متعلق به ايران با معدل سن بيش از 25 سال ميباشد و متأسفانه امكانات زيرساخت لازم جهت تعمير و نگهداري و حمايت فني در بنادر شمال كشور وجود ندارد).
11)مشكلات فني در اسكلهها و بنادرشمالي كشور از نظر طراحي و جانمايي و عدمنگهداري صحيح و لايروبي بهموقع، باعث افزايش نرخ رسوب و نياز به لايروبي مداوم ولي موضعي با صرف هزينههاي بسيار كلان جهت پذيرش شناورهاي تجاري با عمق آبخور حدود 6 متر هستند.
12)ياردهاي كشتيسازي با ركود و تعطيلي مواجه شدهاند و اين در حالي است كه متأسفانه شاهد خريد بيرويه شناور از بازارهاي شرق آسيا بر هستيم.
13) طرح بسيار مهم و كليدي، وجوه اداره شده، بدون داشتن استراتژي و برنامه در جهت رفع نياز اصلي كشور، ابتر مانده است.
15) بهدليل سوءمديريت و عدم اقدام بهموقع و تصميمگيري بههنگام و بهرغم تمام پتانسيلهاي لازم، براي تبديل شدن به هاب ترانزيت منطقه، اين فرصت تاكنون از دست رفته است.
16) اهداف سند چشمانداز، در حمايت از بخش خصوصي در امور دريايي (امور و خدمات بندري، ساخت شناور) ناديده گرفته شده است.
17) بوروكراسي حاكم بر سازمان باعث نارضايتي شديد مالكان شناور و بخش خصوصي فعال در اين حوزه شده است.
18) تكميل بندر استراتژيك شهيد رجايي در فاز 2 بهدلايل مختلف تاكنون به تأخير افتاده و زمان طلايي را از دست دادهايم.
چه كار بايد كرد
چطور ميشود، مقام اول در منطقه آسيايي جنوب غربي را از منظر اقتصاد و علم و فناوري مطابق سند چشمانداز 1404 در امور دريايي بهدست آورد؟ در پاسخ بايد گفت: خط ترانزيت شمال - جنوب به شرط حفظ موازنه برنامه در فرآيندهاي حاكم برامور دريايي بايد فعال شود.
اقدامات اجرايي در اين رابطه
1)بازنگري و اصلاح ساختار وجوه اداره شده در جهت رفع نياز برنامه
2)برنامهريزي جهت تكميل ناوگان شناوري در مرحله شروع طرح (درياي خزر)
3)استفاده از طرح وجوه اداره شده جهت بر طرفكردن كمبودهاي موجود در ناوگان دريايي
4)برقراري ارتباط تعاملي و رفع موانع موجود با گمرك، منطقه آزاد، محيطزيست و استفاده از پتانسيل فعال دولت تدبير و اميد جهت فعال كردن خط ترانزيتي شمال – جنوب حد اكثر در يك برنامه سه ساله
5)تمركز و فعاليت ويژه جهت ساماندهي بنادر تخصصي شمال كشور در پذيرش كالا ( نفتي و غير نفتي)
6)تمركز در فعالسازي خط سوآپ نفتي و ساخت حد اقل دو شناور تانكر كه باعث فعال شدن سازندگان در منطقه نيز خواهد شد.
7)واگذاري خدمات بندري به بخش خصوصي با تفويض اختيار و مأموريت ماركتينگ و بازاريابي جهت شناسايي و جذب كالاهاي ترانزيتي.
8)بهكارگيري و فعالسازي بخش خصوصي جهت احداث ياردهاي تعميرات و پشتيباني شناوري به طور تخصصي با در نظر گرفتن نياز بازار شناورهاي كشور و منطقه در شمال و جنوب كشور.
9)تعريف بندر مهم و استراتژيك چابهار (خليج چابهار) به عنوان استراتژي اصلي تشكيل هاب منطقه.
10)اجراي فازهاي 2 و3 بندر شهيد رجايي حد اكثر طي زمان 3 سال.
11)تمركز در حل مشكل لايروبي اروندرود در جهت فعالسازي بندر خرمشهر.
12)تعريف و تمركز در ايجاد ياردهاي تعميرات شناورها در بستر اروند و كارون كه بهدليل داشتن آب شيرين داراي برترين مزيت، در منطقه ميباشد و استفاده بهينه از پتانسيل انبوه نيروي انساني متخصص و با تجربه و ارزان قيمت كه در صورت تقويت بنيه علمي و برنامهريزي، ميتوانند تمامي رقباي منطقه را از صحنه حذف كنند و ضمن خدمات رساني به شناورهاي كشور، قادر خواهند بود تعميرات شناورهاي همسايگان جنوب و جنوب غربي را نيز انجام دهند.
13)كمك و ايجاد مشاركت در تقويت بنيه دو يارد، مهم و ارزشمند صدرا ي بوشهر و ايزوايكو جهت پشتيباني و حمايت از تأسيسات دريايي و تجهيزات حفاري، NEAR SHORE ,OFF SHORE
14)تشكيل اتاق فكر با حضور فعالان دلسوز بخش خصوصي در عرصه دريايي.
15)همكاري نزديك و سازنده با نمايندگان محترم شهرستانهاي ساحلي و استفاده سازنده از پتانسيل عظيم و مهم ايشان در رفع موانع حقوقي و قانوني در مسير اجراي برنامه.
16)تلاش در جهت تشكيل، حمل و نقل مسافري بين بنادر شمالي كشور و كمك در جهت حل مشكل ترافيك جادهاي استانهاي شمالي، و استفاده در راستاي جذب توريسم دريايي.