علیرضا سزاوار
براساس آنچه تاكنون روي كاغذ ثبت شده ۱۱درصد كشور تحت مديريت سازمان محيطزيست قرار دارد. اين مناطق ۲6 پارك ملي، 42 پناهگاه حياتوحش، ۳۵ اثر طبيعي ملي و ۱50 منطقه حفاظت شده را در بر ميگيرد كه در مجموع بيش از ۱۷ميليون هكتار وسعت دارد و تحت عنوان «مناطق چهارگانه» شناخته ميشوند. در روزهاي اخير با تشكيل جلسه شوراي عالي محيطزيست به رياست رئيسجمهور مصوب شد كه در مجموع حدود ۷۷هزار هكتار از مناطق حفاظت شده مورد بازبيني واقع شود و كاهش پيدا كند. به ادعاي روزنامه شرق اين اولينبار در تاريخ مناطق حفاظت شده كشور است كه از مساحت اين مناطق با تصميم دولت كاسته ميشود؛ البته اين ادعا غلط است.
در مرداد ۱۳۸۴ وقتي خانم ابتكار در دولت هشتم رئيس سازمان محيطزيست بود، توافقنامهاي را با حسين مرعشي، رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري امضا كرد. براساس اين توافقنامه بهرهبرداري از صنعت گردشگري در آشوراده در اختيار «شركت ميانكاله» قرار ميگرفت.
معصومه ابتكار در دوران مديريت 12سالهاش بر سازمان محيطزيست در مصاحبههايش هرگز از واژه «واگذاري» استفاده نكرد. او در حالي اين «تفاهمنامه» را امضا كرده كه براساس مطالعه شركت مهندسان مشاور رويان، آشوراده توان تحمل گردشگري به صورت متمركز را نداشت.
اين شركت از صندوق محيطزيست (وابسته به سازمان محيطزيست)، شركت توسعه گردشگري (وابسته به سازمان ميراث فرهنگي) تشكيل شده بود. اين واگذاري پس از بررسيهاي سازمان بازرسي كل كشور در ديماه سال ۱۳۸۴ باطل شد، اما با روي كارآمدن دولت روحاني و رياست مجدد ابتكار بر سازمان محيطزيست با واگذاري اين منطقه به بخش خصوصي موافقت شد.
پرسش قابل پيگيري در اين بين اين است كه آيا خانم ابتكار هنگام امضاي مجدد آن «تفاهمنامه» از خود پرسيد هدف از حفاظت مناطق چهارگانه چيست و چرا محيطبانان بيدفاع جانشان را بر سر حفاظت گونههاي گياهي، جانوري و اكوسيستمهاي اين مرز و بوم از دست ميدهند؟
تلاش براي تسهيل واگذاري مناطق حفاظت شده
واگذاري مناطق چهارگانه محيطزيست تنها به اين دو مورد ختم نميشود. واگذاري 2هزار هكتار از پارك ملي گلستان به صنايع پتروشيمي، ۸۷۰ هكتار از اراضي پناهگاه حياتوحش و پارك ملي كلاه قاضي براي آپارتمانسازي در دوران رياست ابتكار؛ واگذاري ۷۴۰ هكتار از منطقه حفاظت شده جاجرود براي ايجاد مسكن مهر و ۲۱۵ هكتار از پارك ملي بمو براي تأسيس پالايشگاه شيراز و شهرك صنعتي لپويي در دوران رياست محمدزاده در دولت دهم از ديگر موارد است.
ساخت جاده و حفاري نفتي در پارك ملي نايبند، عبور خط لوله نفت سروستان از شمال پارك ملي بمو و احداث پالايشگاه در تالاب بينالمللي و پناهگاه حياتوحش ميانكاله در دوران رياست واعظ جوادي از ديگر موارد واگذاري مناطق حفاظت شده است. مجوز اكتشاف نفت در پارك ملي كوير به پيمانكار چيني را هم كه در واقع تصرف محسوب ميشود نه واگذاري، بماند...
حدود 2 هزار و ۷۰۰ محيطبان وظيفه حفاظت از مناطق چهارگانه را به عهده دارند كه تحت نظارت يگان حفاظت محيطزيست هستند. اين يگان زيرمجموعهاي از پليس پيشگيري است.
با اين حال براساس ماده 7 قانون حفاظت و بهسازي محيطزيست ﻫﺮﮔﺎه اﺟﺮاي ﻫﺮ ﯾﮏ از طرحهاي ﻋﻤﺮاﻧﯽ و ﯾﺎ ﺑﻬﺮهﺑﺮداري از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ محيطزيست ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن و ﻣﻘﺮرات حفاظت ﻣﻐﺎﯾﺮت داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، محيطزيست بايد با همكاري وزارﺗﺨﺎﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮطه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر رﻓﻊ ﻣﺸﮑﻞ در ﻃﺮح ﻣﺰﺑﻮر ﺗﺠﺪﯾﺪﻧﻈﺮ به عمل آورد. در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﺧﺘﻼف هم ﻃﺒﻖ ﺗﺼﻤﯿﻢ رئيسﺟﻤﻬﻮر ﻋﻤﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. گرچه قانون دست رئيسجمهور را در واگذاري مناطق حفاظت شده و تغيير كاربري آنها باز ميگذارد، اما اين اختيار را به رئيس سازمان محيطزيست يا ساير معاونان رئيسجمهور نميدهد. براساس ماده ١٦ قانون حفاظت و بهسازي محيطزيست، سازمان محيطزيست قائممقام قانوني دولت در مناطق چهارگانه است، اما حق واگذاري مناطق را ندارد.
مناطقي كه با لطف مسئولان حفاظت شدهاند!
عضو هيئت علمي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور، مصوبات اخير شوراي عالي محيطزيست را درباره تغيير حدود مناطق حفاظت شده خطايي بزرگ و نابخشودني دانست و گفت: اين مصوبه سراسر مشكل است. متأسفم كه در دولتي كه اسمش دولت محيطزيستي است، اين اتفاقات ميافتد. محمد درويش افزود: اينكه در اين حوزه شفافيت به خرج نميدهند و فكر ميكنند مخاطب نميفهمد و ميشود دورش زد براي فعالان و كارشناسان محيطزيست عذابآور است. الان وسعت مناطق حفاظت شده ما در كل كشور حدود ۱۱درصد است كه به خاطر مناطق مركزي و شرقي است، زيرا عرصه بزرگي از آن بيابان است و آنها را لطف کرده و جزو مناطق حفاظت شده قراردادهاند، اما مناطقي مثل زاگرس كه اتفاقاً از نظر تنوع زيستي بسيار ارزشمند است؛ مثل استانهاي چهارمحالوبختياري، كرمانشاه، ايلام و لرستان وسعت مناطق حفاظت شده ما كمتر از ۷ و۸ درصد است. اين در حالي است كه دولت متعهد شده بود تا سال ۲۰۱۹ وسعت مناطق حفاظت شده را به ۱۷درصد خاك ايران افزايش دهد. الان نهتنها اين كار را نكردهاند، بلكه وسعت مناطق حفاظت شده قبلي را هم كاهش دادند.
با مصوبات شورای عالی ضد محیط زیست با کاهش مساحت مناطق حفاظت شده ایران مخالفیم چون باعث تخریب طبیعت ونابودی اندک باقیمانده حیات وحش ایران می شود وآن را پایمال شدن خون 120 شهید محیط بان می دانیم در اجلاس ناگویا قرار شد که سطح مناطق حفاظت شده ایران از 10 درصد به 17 درصد برسد .
