وحید حاجیپور
در حالي كه مجلس شوراي اسلامي روز گذشته شاهد بحث شديد ميان نمايندگان موافق و مخالف درباره لايحه بودجه 97 بود، در نهايت كليات اين لايحه با مخالفت بهارستان همراه شد.
به نظر میرسد نوع برخورد و واکنشهای نوبخت در روزهای اخیر و نادیده گرفتن اختیارات دیوان محاسبات بیتأثیر نبوده است. مهرداد لاهوتی عضو کمیسیون تلفیق درباره دلایل ردلایحه به سه نکته اشاره کرده و گفته است: بازخورد منفی موضع دولت در مورد گزارش تفریغ بودجه 95، نبود سازوکار حذف بیش از 30میلیون یارانهبگیر و نگرانی از نحوه هزینهکرد بودجه عمرانی سه دلیل عمده رد تاریخی لایحه بودجه بود. نمايندگان در نشست علني نوبت بعدازظهر روز گذشته مجلس شوراي اسلامي به ادامه رسيدگي كليات لايحه بودجه سال 97 كل كشور پرداختند و در نهايت كليات اين لايحه با 83رأي موافق، 120رأي مخالف و 9رأي ممتنع از مجموع 216نماينده حاضر در مجلس رد شد. اين بدان معناست كه كليات لايحه بودجه بايد يك بار ديگر در كميسيون تلفيق مطرح شود و با اعمال تغييراتي بار ديگر به صحن علني مجلس بيايد؛ لايحهاي كه يكي از جنجاليترين لوايح بودجه كشور بوده است به طوري كه افزايش شديد قيمت حاملهاي انرژي و حذف 30ميليون نفر از يارانه بگيران از محورهاي اصلي آن بود. به گفته محمدمهدی مفتح سخنگوی کمیسیون برنامه و بودجه این نخستین بار است که مجلس به کلیات یک لایحه بودجه رأی منفی داده است.
در جلسه چه گذشت؟
در جلسه روز گذشته مجلس كه محمدباقر نوبخت رئيس سازمان برنامه و بودجه حضور يافته بود ابتدا جلسه غيرعلني يك ساعته درباره بودجه تشکیل شد كه غلامرضا تاجگردون رئيس كميسيون برنامه و بودجه مجلس به دفاع از مصوبات كميسيون متبوع خود پرداخت. علي اصغر يوسف نژاد سخنگوي كميسيون تلفيق بودجه سال 97 هم در تشريح مصوبات كميسيون تلفيق گفت: نظراتي كه به لايحه پيشنهادي دولت اضافه شد با در نظر گرفتن شرايط اجتماعي بود، هر چند قبول داريم شرايط اجتماعي شاخص مناسبي براي برنامهريزي اقتصادي نيست اما در شرايط كنوني كشور لازم بود به اين شاخص توجه شود. وي اظهار داشت: عدم افزايش حاملهاي انرژي كه براي دولت سخت بود به دليل مسائل اجتماعي از لايحه بودجه حذف شد اما جايگزيني براي آن در نظر گرفته شد تا دولت بتواند در امر اشتغالزايي فعاليت كند. بر اين اساس 60هزار ميليارد تومان براي اشتغال در لايحه بودجه در نظر گرفته شد و جاي خوشحالي است كه بگويم اشتغالزايي در رديفهاي خاص ديده شد تا ميزان رصد و نظارت آن افزايش پيدا كند. وي افزود: عدم تمركز در بودجه و توجه به استانها و دادن اختيارات به آنها نسبت به گذشته 10درصد بيشتر شده كه اين جهتگيري مثبتي است.وی يادآور شد: دولت قرار بود 17هزار و 400ميليارد تومان از درآمدهاي حاملهاي انرژي به اضافه 15هزار ميليارد توماني كه از صندوق و 3-2 هزار ميليارد تومان از مسيرهاي ديگر حدود 60هزار ميليارد تومان براي ارائه تسهيلات و بحث اشتغال و توليد داشته باشد كه در تلفيق سعي كرديم مبلغي نزديك به آن را لحاظ كنيم. با افزايش حاملهاي انرژي مخالفت كرديم زيرا به نفع جامعه نبود و كشش آن را نداشت، البته از محلهاي ديگر جبران كرديم كه مبلغ حدود 60هزار ميليارد براي بحث اشتغال و توليد مد نظر قرار گيرد.
سخنگوي كميسيون تلفيق بودجه 97با بيان اينكه در بودجه 97 فروش نفت را 55 دلار، نرخ ارز را 3هزارو500 و سهم صندوق را 32 درصد و سهم شركت نفت 14/5 درصد و سهم دولت را 53/5 درصد پيش بيني كرديم، تصريح كرد: سعي كرديم با توجه به شاخصهاي قانون برنامه توسعه نرخ تورم را حدود 10درصد، نرخ بيكاري 11درصد، رشد توليد ناخالص داخلي حدود 6درصد و درآمدهاي مالياتي 128هزار میلیارد تومان و درآمدهاي نفتي را101هزار ميليارد تومان را لحاظ كنيم، البته به بحث واگذاريها هم توجه شده است. پس از اظهارات يوسف نژاد تعدادي از نمايندگان در مخالفت و موافقت كليات لايحه بودجه صحبت كردند كه در نهايت اين لايحه پس از بررسي در دو نوبت صبح و عصر با رأي منفي نمايندگان مجلس همراه شد.
موافقان
توجه به عمران
خوشبختانه در اين لايحه پروژههاي نيمه تمام عمراني نيز تعيين تكليف شده است. از سالهاي گذشته تاكنون 65 هزار پروژه نيمه تمام در كشور به وجود آمده است كه با همت دولت و مجلس تنها بخشي از اين پروژهها به اتمام رسيد، بنابراين بايد با به كارگيري بخش عمومي و خصوصي نسبت به تقويت و تعيين تكليف پروژههاي نيمه تمام اقدام كرد كه دولت به اين مهم نيز توجه اساسي در لايحه بودجه داشته است. بيتوجهي به بافت فرسوده طي سالهاي گذشته سبب افزايش خسارتها پس از وقوع بحران در استانهاي كشور شده است اما دولت با جديت حل مشكل بافتهاي فرسوده را در لايحه مورد توجه قرار داده، ضمن اينكه تقويت بنيه دفاعي كشور نيز به دليل اهميت موضوع مورد توجه است.
مخالفت با گراني
كاري كه در كميسيون تلفيق صورت گرفت بر اين اساس بود كه با هرگونه گراني در آينده مخالفت شود چراكه در زمان ركود اقتصادي نميتوان گراني به جامعه تحميل كرد و اين استدلال در كميسيون تلفيق بالاي 75درصد رأي داشت كه به عنوان مثال ميتوان به مخالفت با افزايش 50درصدي نرخ حاملهاي انرژي اشاره كرد، حتي به دولت اجازه داده نشد كه 10هزار ميليارد تومان تحت عنوان مابه التفاوت فروش ارز حاصل از فروش نفت خام در اختيار بگيرد و مجلس در راستاي وظيفه نظارتي خود اقداماتي انجام داد كه البته نيازمند متمم است.
حذف يك بند
كميسيون تلفيق با حذف اضافه استفاده ماهانه از مازاد منابع نفتي توسط دولت كار بسيار خوبي را انجام داد كه اين امر در جهت انضباط مالي بوده است. اصلاح هزارميليارد ريال مابهالتفاوت فروش ارز حاصل از فروش نفت خام و ميعانات در جهت شفافيت و انضباط مالي بوده است. اشتغال فراگير عشاير و روستايي در لايحه بودجه ديده شده است تا دغدغه خانوادهها مرتفع شود. 60درصد ارباب رجوعان نمايندگان مجلس شوراي اسلامي مشكل بيكاري دارند و براي حل اين مشكل خواست ما توجه به صادرات است كه در لايحه به آن نگاه مثبتي وجود دارد.
عدالت مالياتي از نقاط قوت
توجه به عدالت مالياتي و اصلاح ماليات پلكاني حقوق كاركنان از نقاط قوت لايحه بودجه سال 97 است. طرح تحول سلامت به شكلي مديريت شده در لايحه بودجه مورد حمايت قرار گرفته شده است. علاوه بر آن ميزان نظارت بر اعتبارات پرداخت شده به نهادهاي عمومي نيز افزايش يافته است. همچنين هدايت يارانهها به سمت اقشار ضعيف از نقاط قوت لايحه بودجه است. براي ما پس از گذشت اين مدت از برجام ثابت شده است كه مذاكرات و توافقات كفايت لازم را براي عرصه دفاعي كشور ندارد زيرا ما در جهان پرآشوب و بينظمي هستيم كه بايد در آن به توان دفاعي خود به عنوان يك اولويت توجه كنيم.
بودجههاي اختصاصي
در يكي از صحبتهاي اخير رياست جمهوري گفتند، تقريباً 200هزار ميليارد تومان بودجه را به اجبار بايد تخصيص داد. من بررسي كردم به اين عدد رسيدم، يارانه نقدي 48هزار ميليارد تومان، كمك به صندوقهاي بازنشستگي 67هزار ميليارد تومان، 5درصد تقويت بنيه دفاعي21هزار ميليارد تومان، 2/5درصد سهم قوه قضائيه 13هزار ميليارد تومان، 0/7درصد سهم صدا و سيما 3هزار ميليارد تومان، بازپرداخت اصل و سود اوراق مالي اسلامي 32هزار ميليارد تومان و خريد تضميني گندم 11هزار ميليارد تومان اعتبار لازم دارد. جمع اين ارقام كه دولت بايد به اجبار آن را پرداخت كند 195هزار ميليارد تومان است.
مخالفان
دو سوم بودجه بدون نظارت
دو سوم ارقام بودجه 97 از دسترس و نظارت مجلس به نحوي خارج است، هزارو200هزار ميليارد تومان رقم كلي بودجه است و حدود 800هزار ميليارد تومان بودجه شركتها، بانكها و مؤسسات انتفاعي است. در اين رابطه چند نفر از نمايندگان وقت كردند به اين ارقام ورود كنند. چندين سال است در مورد اين موضوع بحث و گفت وگو ميشود اما به آن اعتنايي نميشود، در واقع دو سوم رقمهاي بودجه به خارج از بودجه عمومي شركت در بودجه بانكها و شركتها و مؤسسات انتفاعي ريخته ميشود و عملاً به آن پرداخته نميشود و اين ضعف نظام بودجهريزي است و هنوز رفع نشده است.
چگونه يارانه را قطع ميكنيد؟
در بودجه امسال مقرر شده است با كاهش درصد بودجههاي عمراني آن را به اشتغال اختصاص دهيم كه اين امر كاملاً متضاد است زيرا با افزايش بودجه عمراني ميتوان به اشتغال دست يافت، طبق آمار 40درصد كشور زير خط فقر نسبي و32درصد زير خط فقر مطلق هستند اما در مناطق روستايي اين آمار به 60درصد ميرسد. حال چگونه ميخواهيد يارانه نزديك به 30ميليون جمعيت را قطع كنيد كه اگر اين كار انجام شود مطمئناً كنترل آسيبهاي اجتماعي وتأمين امنيت غذايي كه مهمترين فاكتور زندگي هر انساني است ناممكن خواهد بود و در همين زمينه در بودجه 97 هيچ راهكاري براي معوقات بازنشستگان و فرهنگيان ديده نشده است.
300 هزار ميليارد بودجه پنهان
در بحث شفافسازي بودجه، 367هزار ميليارد تومان بودجه جاري كشور در سال 97 عنوان شده است. متأسفانه نزديك به 300هزار ميليارد تومان بودجه پنهان وجود دارد و 65هزار ميليارد تومان بودجه يارانه پنهان است و 5هزار ميليارد دلار مقرر شده كه وام خارجي اخذ شود، اما مشخص نيست در چه بخشي قرار است هزينه شود كه تمام اين موارد بودجه پنهان است و 89هزار ميليارد تومان در مجموع قرار است اوراق فروخته شود. بسياري از شركتهاي دولتي زيانده هستند و بيش از 800هزارميليارد تومان بودجه شركتهاي دولتي است كه اينها مواردي است كه بايد در مجلس مصوب شود، لذا كجا گزارش بودجه شركتهاي دولتي به نمايندگان ارائه شده است؟ در حالي كه 25درصد درآمد شركتهاي دولتي بايد سرمايهگذاري شود. كجا اين سرمايه گذاري وجود دارد؟
دخل و خرج دولت هماهنگ نيست
بايد قبول كنيم دخل و خرج دولت بسيار ناهماهنگ است و براي جبران كسري بودجه پيشنهادي بايد هم از بخش خصوصي استقراض و هم از صندوق توسعه ملي برداشت كنيم. وقتي از 73هزار ميليارد تومان براي اشتغال 17هزار میلیارد از بودجه عمراني برداشته ميشود، اين كار مغاير اشتغالزايي نيست؟ مگر غير از اين است كه طرحهاي عمراني خود منجر به اشتغال ميشود؟ حل معضل بيكاري به بحرانيترين گردنه نظام منجر شده، با حمايت از سرمايهگذاري قابل حل است، بايد روند سرمايهگذاري را سرعت ببخشيم. آقاي روحاني! در كشوري كه در برخي مواقع صدور يك مجوز سرمايهگذاري 18ماه طول ميكشد، مشكل اشتغال حل نخواهد شد.
كسري ۸۳هزار ميليارد توماني
منفي بودن تراز عملياتي بودجه در سال ۹۷ نسبت به سال ۹۶ حدود 4/4درصد رشد داشته و از ۸۰ به ۸۳هزارميليارد تومان كسري افزايش پيدا كرده است. انتظار بود در بودجه و بحث اشتغال توجه ميشد اما هيچ رويكرد مشخصي در خصوص اشتغالزايي در لايحه بودجه سال 97 مشاهده نميشود و سؤالات و ابهامات زيادي در خصوص تأمين منبع مالي پيشبيني شده براي اشتغال در تبصره 18 و نحوه تحقق آن وجود دارد و اين سؤال وجود دارد كه طرح دولت كه پيش از اين در ستاد اقتصاد مقاومتي به عنوان برنامه اشتغال فراگير تصويب شد به كجا رسيده؟
