عليرضا دهلوي
چندين دهه از پيروزي انقلاب اسلامي ميگذرد، ولي بانكها همچنان به سبك و سياق خود اداره و رفتار ميكنند. حرص و طمع كسب سود بيشتر آن هم نه براي نفع عمومي، بلكه به نفع يك عده سرمايهدار و سهامدار كلان و خاص، بانكها را به هر كاري كشانده است. در همين زمينه بانكها همچنان جريان لاتاري با نام تغيير شكل يافتهاش يعني قرعهكشي را ميان مردم برگزار ميكنند. قبل از انقلاب بختآزمايي بود و حال قرعهكشي!
قرعهكشي با چاشني رانت
بانكها با چندين هدف به قول خود براي قرعهكشي تبليغ ميكنند؛ هدف اول جذب سپرده است. بسياري از بانكها مدعياند كه با انجام قرعهكشي مردم براي سپردهگذاري تشويق ميشوند. لذا در سالهاي نهچندان دور قرعهكشيها معمولاً در دو مرحله و جذابترين آن در ماه پاياني سال بود كه عيديها و حقوق را به خود جذب ميكرد. سؤال اين است كه مبلغ سپردهگذاري طي اين سالها چقدر بوده و بانكها به چه تعداد از اين افراد خيرخواه كمك مالي كردهاند؟ سؤال بعدي اين است كه منابع تأمين اين جوايز از كجا و به چه ميزان است؟ ضمن اينكه گاهي اتفاق ميافتد كه در جريان تهيه جوايز بانكي سوءاستفاده و رانت ايجاد شده و زد و بندهايي در نوع جوايز و محل خريد اتفاق ميافتد.
پول بيشتر، شانس بيشتر
برخي كارشناسان معتقدند كه قرعهكشي جوايز بانكي تكرار همان لاتاري غربيها و برخلاف نگرش اسلامي نظير فرهنگ تلاش و اعطاي قرضالحسنه است و حتي به نوعي ترويج سرمايهداري است؛ چراكه هر چه بيشتر پولدار باشي و پول نقد بيشتري در بانكها بگذاري احتمال برنده شدنت بيشتر است. براي همين در اينكه برخي بانكها در تبليغات گسترده و هزينههاي ميلياردي براي جوايز و لاتاري تبليغ ميكنند، بايد بازنگري جدي شود. بايد بررسي شود كه آيا بانكها از محل حاصل از سپردهها درآمد كسب كردهاند يا خير؟
قرعهكشي حسابهاي قرضالحسنه اكنون كاملاً تغيير شكل يافته و از اهداف خود دور شده است. بانكها عملاً تبليغ ميكنند كه اگر ميخواهيد برنده جوايز محدود ما شويد، بايد پول بيشتري بدهيد و حساب خود را چاقتر كنيد! يعني اگر شما 100هزار تومان سپرده قرضالحسنه داريد و آن را چندين سال در بانك بدون دريافت سودي پسانداز كردهايد، در مقابل فردي كه تنها با هدف جايزه مثلاً 100ميليون تومان سپردهگذاري كرده است، اكثر موارد بازنده قرعهكشيها خواهيد شد! چرا؟ چون پول و امتياز شما در مقابل فرد ثروتمند ديگر بسيار كمتر است و بانكها جوايز را دستهبندي كرده و براي هر ميزان سپرده و امتياز جوايز بهتر و بالاتري را در نظر ميگيرند. بايد قبول كرد كه شيوه كنوني بانكها، روش مطلوبي نيست و معايب زيادي دارد؛ از قبيل اينكه اين روش نوسانات سپردههاي بانكي را در پي دارد كه سبب اختلال در برنامهريزيها ميشود. ضمن اينكه اين روش ميتواند تأثيرات بسيار منفي روي افراد بهويژه جوانان داشته باشد، بهگونهاي كه فكر بسياري از جوانان همواره به سپردهگذاري در بانك و شركت در قرعهكشي بانكها مشغول خواهد بود.
اين واقعيت بانكداري بدون رباي اين روزهاي ماست؛ از طرف ديگر همه چيز روي كاغذ با آنچه از سيستم رايانه بانكها خارج ميشود، زمين تا آسمان فرق دارد. به شما ميگويند نرخ وام ۲۸درصد است، اما سيستم بانكي حداقل ۳۲درصد را به حساب شما خواهد گذاشت و با ادامه اين روند نرخ سود تسهيلات اعطايي بانكها روزبهروز به مرز ۴۰درصد نزديكتر ميشود.
احمقانهترين پاسخ هم اين است كه وقتي خود بانكها به سپردههاي مردم ۲۵تا 28 درصد و يا بيشتر سود ميدهند، بايد هم نرخ سود تسهيلات را بالا ببرند؛ چراكه نرخ تمام شده پول براي بانكها گران خواهد شد.
بانكها به علت بيمار بودن سيستم اجرايي و برنامهريزي دچار حفرههاي وحشتناكي شدهاند و براي پر كردن اين حفرهها و كسريها بايد هرازچندگاهي به طرق مختلف (مثل قرعهكشي) دست به دامن مردم بشوند و چون بانكهاي ما هيچگونه خدمات جذاب ديگري براي جذب مشتري و كشاندن سرمايههاي نقدي ارزانقيمت ندارند! و دقيقاً از روي دست هم تقلب كرده و هيچگونه خلاقيت و نوآوري هم در سيستم آنها به چشم نميخورد، اين بحران هر روز حادتر ميشود.
متأسفانه هيچ دولتي هم تاكنون موفق نشده است افسار لجامگسيخته اين معضل را به دست بگيرد؛ چراكه بانكها ابزار بيچون و چراي قدرت را در دست دارند و آن هم پول است و هرازچندگاهي خبر پاداشهاي ميلياردي هيئت مديره آنها به گوش ميرسد كه بابت تيشه زدن به ريشه اقتصاد اين مملكت به خود اهدا ميكنند. نكته جالبتر اينجاست كه اگر تراز مالي شعب مختلف بانكها را بررسي كنيد، متوجه ميشويد كه تماماً به جز معدودي سالانه زيانهاي آنچناني را در بيلان خود به نمايش ميگذارند، اما شما هيچ وقت شاهد ورشكستگي يك بانك نخواهيد شد و اصولاً در كشور ما هيچ بانكي ورشكسته نميشود، ولي در اقتصاد اروپا و امريكا تا نسيمي برخلاف موازين اقتصادي بوزد، چندين بانك ورشكست ميشوند. اگر فكر ميكنيد كه بانكها درآمدهاي خود را از محل سود پرداخت تسهيلات تأمين ميكنند، بدانيد سخت در اشتباه هستيد؛ چراكه با يك حساب دو دوتا چهارتاي ساده متوجه همه چيز خواهيد شد؛ بانكها و صاحبان بانكها در پشت پرده و با پول و سرمايه مردم كسب و كار پررونقي براي خود راه انداختهاند. به هر حال سيستم بانكداري ما به سرعت در حال فاصله گرفتن از بانكداري اسلامي است و هيچ كس هم شهامت برخورد با آنها را ندارد و بايد روزبهروز شاهد اثرات مخرب و زيانبار آنها بر اقتصاد خود باشيم و مردم هم روزبهروز به بانكها مقروضتر شده و معوقات بانكي با سرعت خيرهكنندهاي رشد كند.
