محمدرضا هداوند
وقوع خشكسالي وبا صرفه نبودن كشت و اشتغال در
روستاها دركنار جاذبه ودرآمدهاي كاذب درشهرهااز جمله دلايلي است
كه در چند دهه اخير به شدت بر روند مهاجرت از روستاها وفزوني حاشيه نشيني در اطراف
شهرها افزوده است ،موضوعي كه به شدت امنيت رواني جامعه را به خطرمي كشاند. دراين ميان شهرستان چابهار دراستان سيستان
وبلوچستان ازجمله مناطقي است كه به دليل وقوع خشكسالي هاي پايدار سالهاست از پديده
حاشيه نشيني رنج مي برد موضوعي كه سبب شد تا معاون وزیر تعاون،
کار و رفاه اجتماعی و رئیس سازمان بهزیستی در سفري كه به اين منطقه داشت اعلام كند:«درحال حاضر
شهرستان چابهار بالاترين ميزان حاشيه نشسيني در كشور را دارد كه جاي دارد براي
جلوگيري از وقوع بحران دراين خصوص چاره انديشي شود.»
******
درحالي كه تا سالهاي قبل وضعيت آب وهوا در منطقه
سيستان بلوچستان تا حدي بود كه مردم منطقه به راحتي از طريق كشاورزي ودامداري وصيد
ماهي گذران زندگي مي كردند ، اما با آغاز
سالهاي خشكسالي عملا درآمد مردم منطقه به شدت كاهش پيدا كرد وسبب شدتا بسياري از
مردم منطقه براي كسب درآمد به شهرها مهاجرت كنند.
با اين حال هزينه بالاي زندگي سبب شد تا آنها
مجبور به سكونت در اطراف شهرهاي بزرگ
ازجمله چابهار كه به آبهاي آزاد راه داشت شوند.
به گفته
كارشناسان شهري ، 4 شهر زابل، زاهدان، چابهار و ایرانشهر با مجموع 3 میلیون نفرجمعيت
داراي یک میلیون و 82 نفر حاشیهنشین هستند
.
كه دراين ميان رتبه
نخست حاشیهنشینی در کشور را نیز شهر چابهار به خود اختصاص داده است
طبق آمارها ، 63 درصد
جمعیت چابهار در حاشیه شهر و سکونت گاههای غیررسمی نابسامان زندگی میکنند و در زمینه
نسبت جمعیت ساکن در سکونتگاههای غیررسمی به جمعیت ساکن در نقاط شهری، شهر چابهار در
رتبه نخست کشور قرار دارد.
البته این نابسامانی
در سیستان و بلوچستان تنها مختص چابهار نیست، زیرا شهرهای دیگر استان نیز از نظر حاشیهنشینی
اوضاع مناسبی ندارند و به طور مثال زاهدان که به عنوان مرکز استان معرفی میشود، خود
از رکوردداران این حوزه است.
به گفته مسئولان
شهري اين استان ،مساحت 2 هزار و 500 هکتاری با منشاء اسکان غیررسمی و 500 هکتار با
اسکان پراکنده زاهدان پس از مشهد مقدس بیشترین حاشیهنشینی را در کشور از نظر مساحت
به خود اختصاص داده است .
عوامل موثر بر حاشيه نشيني
دلایل شکل گیری پدیده حاشیه نشینی متنوع و
متعدد است. پایین بودن درآمد در روستاها و نبودن فرصتهای اشتغال، کمبود مسکن در
شهرها، تفاوتهای نژادی که موجب رانده شدن گروههای خاص میشود، گرانی غیرمتعارف
زمین در کلانشهرها، نگاه تمرکزگرای دولتی و افزایش بیشتر امکانات مادی و اقتصادی
در شهرهای بزرگ، گسترش شکاف طبقاتی و بیدقتی دولتها در مکان یابی صنعتی برای
سکونت کارگران ساده از مهمترین این دلایل است.
هم اکنون امکانات لازم و کافی برای توسعه و
ایجاد عدالت به قدر کافی وجود ندارد و نمیتوان روستاییانی را که حق زندگی کردن
دارند، مجبور به زندگی در شرایطی ناعادلانه کرد. الگوی نامتوازن توسعه، نوسازی
نظام بهره برداری کشاورزی، رشد بالای جمعیت روستایی، بیکاری و جاذبههای شهری موجب
شده آنان به هر قیمتی خود را به شهر برسانند تا رفاهی را که از آن محروم مانده
اند، به دست آورند، ولی گرفتار در چنبره مشکلات شهری به حاشیه شهر پناه میبرند .
نماینده مردم زاهدان در مجلس شورای اسلامی
در این رابطه مي گويد:« فقرومعیشت بد مردم به
ویژه روستانشینان سبب میشود تا آنها به حاشیه شهرها هجوم آورند، موضوعي كه درحال
حاضر بيشتر روستاهاي كشور را درگير خود كرده است.»
حسینعلی شهریاری مي افزايد:« تمام امکانات خوب در شهرهاست در حالی که از روستاییان عفلت کردهایم و
همین موجب آن شده که آنها به شهرها هجوم بیاورند.»
وي ادامه مي دهد:«اين مشكلات موجب شده تا
درحال حاضر در 4 شهر زابل، زاهدان، چابهار و ایرانشهر با مجموع جمعیت حدود 3
میلیون نفر، یک میلیون و 82 نفر حاشیهنشین وجود داشته باشد.»
دراين ميان برخي از مسئولان شهر چابهار وجود
پديده زمين خواري را از مهمترين دلايل اين پديده دراين منطقه مي دانند.
امام جمعه چابهار زمین خواری را دلیل
حاشیه نشینی در چابهار میداند و میگوید:« طی 30سال اخیر، تاکنون بارها حاشیه
نشینان چابهار ساماندهی شدند، ولی باز در نقطهای دیگر از شهر سر بر آورند.»
حجت السلام والمسلمین سید محمد موسوی با
اشاره به اين موضوع كه حاشیه نشینی در چابهار با سایر کشور متفاوت است و بیشتر
زمین خواری است مي افزايد:« زمین خواران افراد
فقیر و فاقد شناسنامه را اجیر میکنند و از آنان میخواهند بر روی زمینهای مورد
نظر آنها زندگی کنند.»
به گفته نماینده ولی فقیه در چابهار،
تاکنون چندین بار افراد فاقد شناسنامه وحاشیه نشینان، شناسایی و ساماندهی شدهاند
ولی زمین خواران به کار خود ادامه دادند و از جای دیگر شهر سر بر آوردند.
تراكم حاشيه نشيني درمناطق مختلف چابهار
براساس آمارها چابهار با بیش از 50 هزار
نفر حاشیه نشین یکی از مناطقی است که در مقایسه با جمعیت خود بیشترین شمار حاشیه
نشینی را در کشور دارد و حتی جمعیت سکونتگاههای غیر رسمی آن از جمعیت حاشیه نشینی
مراکز برخی استانها بیشتر است.
جمعیت زیادی از افراد جویای کار از شهرها و
روستاهای مختلف استان سیستان و بلوچستان به امید اشتغال و زندگی بهتر به چابهار
کوچ کرده اند و در مناطق کمب مراد آباد، عثمان آباد، جنگلوک، کمب للو، تیس، رمین و
غیره در حاشیه شهر ساکن شده اند.
معمولا افراد ساکن در مناطق حاشیه نشین
چابهار کارگر و از قشرهای کم درآمد و ضعیف جامعه هستند که توان مالی برای تهیه
زمین در داخل شهر و ساخت مسکن مقاوم را ندارند.
علی جدگال یکی از ساکنان «کمب مرادآباد» درخصوص علت سكونت در حاشيه شهر چابهارمي گويد:«
حدود 19 سال قبل به علت نبود اشتغال در روستا و برای تامین معاش خانواده از بخش
دشتیاری برای کارگری به چابهار آمدم و در این منطقه ساکن شده ام.»
وی افزايد:« برخی مسئولان به ویژه نامزدهای
شوراهای اسلامی شهر در زمان رای گیری و انتخابات با وعده های حل مشکلات برق،
مدرسه، آب سالم و بهداشتی، طرح هادی و تعیین تکلیف زمین ها آرای مردم را جمع می
کنند و پس از آن خبری از پیگیری مشکلات نیست.»
وی ادامه دمي دهد:»صدها بار به مسئولان
مراجعه کرده ایم ولی مشکلی از مردم حل نشده است.
امینه ملک رئیسی یکی دیگر از ساکنان
سکونتگاه غیررسمی کمب كه 18 سال قبل به همراه خانواده برای کسب و کار از شهرستان
سرباز به چابهار آمده با بیان اینکه برق و مدرسه از مهمترین مشکلات اساسی مردم
حاشیه نشین است، دراين خصوص مي گويد:«از یک تیربرق در نزدیکی منطقه کمب بیش از
یکصد سیم غیراستاندارد و غیر قانونی وصل و از روی زمین، دیوار و درختان به خانه ها
هدایت شده است که در زمان بارندگی ها چند نفر از مردم و حیوانات اهلی دچار برق
گرفتگی و کشته شده اند. »
علی ابیر یکی از جوانان حاشیه نشین با
اشاره به نبود امكانات آموزشي مي گويد:«هیچ مدرسه ای در منطقه حاشیه نشینی دایر
نشده است و مردم مجبورند فرزندان خود را به داخل شهر ببرند و یا اینکه بابت نداشتن
هزینه ترک تحصیل کنند.»
وي مي افزايد:« آب به وسیله گالن و فرغون
آورده می شود و هیچگونه آب لوله کشی در این مناطق وجود ندارد. »
مسلم بشکار از جوانان و فعال مسائل اجتماعی
شهر چابهار ادامه مي دهد:«مناطق حاشیه نشینی چابهار پناهگاهی برای افراد معتاد به
مواد مخدر و بزهکار شده است و با خیال راحت در طول روز در داخل شهر به کارهای خلاف
مشغول می شوند و سپس در حاشیه شهر انواع مواد مخدر مصرف می کنند.»
وی مي افزايد:« انتظار می رود مسئولان
چابهار و استان سیستان و بلوچستان فکری اساسی برای حل مشکلات حاشیه نشینان بکنند
تا یکبار برای همیشه مشکلات مردم محروم و کم درآمد مناطق کمب مراد، کمب للو،
جنگلوک، رمین و غیره مرتفع شود.»
معاون سابق استاندار سیستان و بلوچستان و
فرماندار شهرستان ویژه چابهار نیز دراين خصوص مي گويد:«چابهار به دلیل اتصال به
آبهای اقیانوسی و داشتن بنادر و منطقه آزاد موقعیت مناسبی برای تجارت و فعالیت های
اقتصادی دارد.»
احمدعلی موهبتی با بیان اینکه مسئولان
کشوری برای حل معضلات حاشیه نشنیان چابهار به صورت جدی ورود پیدا نکرده اند، مي
افزايد: « مسوولان زمانی می توانند مشکلات حاشیه نشینان شهر چابهار را در دستورکار
قرار دهند که خود یک بار از کوچه پس کوچه ها و خانه های مسکونی این افراد دیدن و
از نزدیک مسائل و مشکلات را لمس کنند آن گاه متوجه خواهند شد که مردم با چه مشکلاتی
رو به رو هستند.»
وي ادامه مي دهد:« مسوولان دست اندرکار
براساس جمعیت چابهار باید برای ارایه خدمات بهداشتی، ساخت مدرسه، آبرسانی و برق رسانی
به ساکنان شهری و روستایی تلاش کنند تا مردم با مشکل و کمبود امکانات رفاهی رو به
رو نشوند.»
به گفته اين مقام، جمعیت حاشیه نشنین در
حال حاضر از 50 هزار نفر عبور کرده است و کم کم از جمعیت شهر پیشی خواهند گرفت و
بندر چابهار را با چالش جدی رو به رو می کنند.
یا عرض سلام به نظر من علت اصلی حاشینه نشینی در چابهار عدم خدمات رسانی و عدت ایجاد زیر ساخت های مناسب در روستا است که این مشکل باعث شدم مردم روستا های اطراف چابهار به شهر بیایبند و حاشیه نشینی به وجود بیاید 
