بهناز قاسمی
با گذشت يك هفته از انتشار عكسهاي جنجالي سيبهاي دپوشده در حاشيه جاده شهرستان اروميه، مديركل دفتر ميوههاي سردسيري وزارت جهادكشاورزي زيان باغداران سيب اين شهرستان را تكذيب كرد و آن تصاوير را عكسهاي شيطنتآميز و فتوشاپ شده دانست. اين درحالي است كه باغداران اين استان و نماينده اروميه در مجلس شوراي اسلامي با تأييد انباشت محصول سيب روي دست باغداران از وضعيت نامشخص فروش محصول سيب استان و از ايجاد بحران بزرگ در استان آذربایجان غربي سخن ميگويند.
زخمي كه امسال هم سر باز كرد
آذربایجان غربي سالانه با توليد افزون بر يكميليون و ۳۰۰ هزار تن سيب سهم ۳۵ تا ۴۵ درصدي سيب توليدي و قطب اول كشور را از آن خود كرده اما اين افزايش توليد با وجود كيفيت بالا نه تنها سودي براي اقتصاد كشاورزي و باغداران استان نداشته بلكه به يكي از دغدغههاي اصلي باغداران تبديل شده است. علاوه بر سيب ساير محصولات باغي اين استان مانند شليل، هلو انجيري، گلابي و... نيز در فصل تابستان با بحران نبود مشتري مواجه است و اين قصه پرغصه ادامه دارد تا فصل برداشت سيب در پاييز...
به گفته باغداران استان آذربایجان غربي، اين استان زماني بزرگترين توليدكننده انگور بود كه به دليل عدمحمايت دولت، درختهاي انگور به درختهاي سيب تبديل شد، به طوري كه در حال حاضر، دشتهاي وسيعي از اين استان مملو از باغات سيب است و هر درختي حدود ۴۰۰ كيلو بار ميدهد و دولت هيچ برنامهاي براي جذب، دپو كردن و تنظيم بازار براي اين محصول انبوه ندارد.
سال پربار و بيبرنامه!
يك باغدار در گفتوگو با «جوان» مدعي است، امسال سال پر محصول سيب بوده و باغداران با حجم بسيار زياد سيبهاي زير درختي مواجه شدهاند، به گفته فعالان بازار ۳۰ درصد محصول امسال زير درختي هستند كه بايد به كارخانجات صنايع تبديلي منتقل شوند و قابليت انتقال به سردخانهها را ندارند اما محصول سردرختي نيز به قدري زياد است كه تاكنون یک ميليون و ۱۲۵ هزار تن سيب در سردخانهها انبار شده و انبارهاي استان آذربایجان غربي، تبريز، همدان و چند شهر ديگر مملو از محصول سيب است. به گفته دياكو افخم، فعال صنعتي در اين استان به دليل وضعيت نامشخص صادرات، عدم خريد تضميني از سوي وزارت جهادكشاورزي و كمبود صنايع تبديلي مشكلات باغداران در پر محصولترين استان كشور و منطقه خاورميانه در تمام فصول سال درحال تكرار است و وزارت جهاد كشاورزي و بازرگاني كه در تمام دولتها با ضعف تنظيم بازار مواجه است، هرگز نتوانسته توليدات باغي اين استان را ساماندهي کند و از محل تبديل ميوه به كنسانتره و ساير محصولات جانبي سودي را به كشور برساند.
افخم درخصوص مشكلات باغداران سيب اين استان ميگويد: اين افزايش توليد ميوه چند سالي است به چالش نبود مشتري و بازار مناسب، متضرر شدن اقتصاد كشاورزي و باغداران استان بدل شده است؛ چالشي كه امسال نيز با توجه به فراهم نبودن زيرساختهاي صادراتي همچون زخم كهنهاي سرباز كرده است. وي يكي از گرفتاريهاي باغداران را بسته شدن مرز مشترك با اقليم كردستان دانست و گفت: با توقف صادرات سيب به كردستان عراق، صادرات سيب زرد در هفتههاي اخير دچار چالش شد و كشورهاي افغانستان، پاكستان، دوبي، جمهوري آذربایجان و امارات كه در سالهاي گذشته سيب از ايران خريداري ميكردند، به دنبال سيب قرمز هستند در حالي كه درختان سيب قرمز درسال جاري بار كمتري داشتند و صادراتمان به اين كشورها نيز متوقف شده است، البته اگر درختان سيب قرمز نيز مانند سيب زرد پر بار بود، قطعاً استان با فاجعه عظيمي مواجه ميشد.
شايد مانند تابستان گذشته باغداران مجبور ميشدند درختانشان را از ريشه بكنند،كما اينكه در حال حاضر برخي از كشاورزان درختان آلو شابلون و هلو را از ريشه كندهاند تا محصول ديگري جايگزين آن كنند.
وي در پاسخ به اين سؤال كه وزارت جهاد كشاورزي و تعاون روستايي كه اين روزها از انبار شدن ميوههاي شب عيد خبر ميدهند، آيا توانستهاند بخشي از سيب استان را جذب كنند يا خير؟ ميافزايد: وزارت جهادكشاورزي به دليل نداشتن بودجه هنوز به گندمكاران استان بدهكار است و سيب قرمز را نيز براي تنظيم بازار شب عيد و شب يلدا خريداري ميكند و تاكنون اقدامي براي خريد محصول باغداران انجام نداده است.
ضعف دولت در تنظيم بازار
اين فعال صنعتي از ادامه ضعف دولت در تنظيم بازار ميوه خبر داده و ميگويد: در استان فقط سه كارخانه صنايع تبديلي وجود دارد كه توان خريد سيب باغداران را دارد و مابقي كارخانجات با مشكلات سرمايه درگردش مواجهند و نميتوانند سيب باغداران را خريداري كنند و سالهاست هيچ صنعت تبديلي جديد و مدرني در اين استان يا استانهاي مجاور راهاندازي نشده است. افخم همچنين به مصرف سم در توليدات محصولات كشاورزي اشاره كرده و ميگويد: بسياري از كشورها مانند عراق، آلمان و... به دليل مصرف سم در ميوهها از واردات به كشورشان جلوگيري ميكنند و در اين سالها وزارت جهاد كشاورزي هنوز نتوانسته حتي يك محصول كشاورزي را اصلاح کند و مصرف سم را به صفر برساند.
وي به كمبود آب اين استان اشاره میکند و ميگويد: مردم استان آذربایجانغربي از محل كشاورزي امرار معاش ميكنند و براي توليد هر كيلو سيب حدود ۷۰۰ ليتر آب مصرف ميشود، با توجه به كمبود آب استان، بيبرنامگي در جذب محصولات كشاورزي و فاسد شدن محصولات كشاورزي با كدام منطق در علم اقتصاد سازگار است. بعد از گذشت سالها هنوز وزارت جهاد كشاورزي در تنظيم بازار ميوه مشكل دارد و نميتواند با خريد به موقع و توزيع در بازار قيمتها را متعادل كند.
وي به سياست صادرات سيب در ازاي واردات موز در سال جاري اشاره كرده و گفت: وزارت جهاد در ابتداي فصل برداشت از افزايش توليد سيب خبر و به واردكنندگان موز وعده داد با صادرات سيب، تخفيف تعرفه واردات ميگيرند. بگذريم از اينكه برخي از واردكنندگان با سندسازي سيبي صادر نكردند اما از تخفيف وارداتي برخوردار شدند. نتيجه اين سياست آن شد كه در بهمن ماه سال گذشته سيب به كیلويي 4هزارو500 تومان رسيد و باغدار و مصرفكننده زيان و دلال و واسطه سود كردند. افخم تأكيد ميكند: در حال حاضر جمعآوري محصول به همراه بستهبندي و هزينه سردخانه براي كشاورز كيلويي ۸۰۰ تومان تمام ميشود، با فرض اينكه معلوم نيست اين سيب، ماههاي آينده به فروش برسد و در سردخانهها فاسد نشود.
وي همچنين از بالا بودن هزينه حمال و نقل و صادرات ميوه خبرداده و ميگويد: در سالهاي گذشته كه اين محصول به آذربایجان صادر ميشد، معادل قيمت سيب هزينه حمل و نقل بود و براي صادركنندگان مقرون به صرفه نبود.
افخم ميافزايد: مسئولان استان پيشبيني ميكنند هر ايراني بايد یک تن سيب مصرف كند تا فقط سيبهاي توليد شده در استان آذربایجان غربي جذب بازار شود كه غيرممكن است.
تصاوير غيرواقعي است
اكنون در اين آشفتهبازاري كه براي اين محصول بهوجود آمده و با توجه به اظهارات فعالان بازار و اينكه بيم آن ميرود همين وضعيت براي مركبات در ماههاي آينده نيز اتفاق بيفتد، مديركل دفتر ميوههاي سردسيري وزارت جهادكشاورزي مدعي شده است وزارت جهاد كشاورزي ميوههاي زيردرختي كشاورزان را خريداري كرده و تصاوير منتشر شده فتوشاپ است. شكرالله حاجي وند ميگويد، اين سيبهاي كنار جاده در انتظار حمل به صنايع تبديلي هستند و هرگز باغداران منطقاً متضرر نشدهاند. وي به طرح شكست خورده اين وزارتخانه اشاره و پيشبيني توليد سيب درختي امسال 3ميليون و 700 هزار تن عنوان كرد و گفت: امسال نيز همانند سال گذشته صادرات تهاتري سيب به ازاي موز و همچنين خريد تضميني سيب درختي صنعتي برقرار است و باغداران نگرانيای اين خصوص نداشته باشند. سال گذشته دولت براي خريد تضميني ورود نكرد و هر کيلوگرم سيب صنعتي در آذربایجان غربي و ديگر استانهاي كشور به قيمت 600 تا 700 ريال (60 تا 70 تومان) معامله شد، اين درحالي است كه امسال دولت با خريد تضميني سيب درختي صنعتي را چند برابر قيمت سال گذشته ميفروشد.
خريد 32هزارتن سيب درختي
وی تصريح ميكند: با وجود حجم بالاي توليد سيب درختي در كشور، دولت براي حمايت از توليدكنندگان داخلي اقدام به خريد تضميني كرد، به طوري كه از ابتداي فصل برداشت تاكنون در اروميه 32 هزارتن سيب درختي صنعتي با قيمت 2هزار و 889 ريال (حدود 288 تومان) توسط سازمان تعاون روستايي خريداري شده است.
