نويسنده: صبا صبوری
در حال حاضر پدیده فرونشست زمین در بیشتردشت های استان مشاهد شده
است طوری که در سرایان به عنوان یکی از دشت های ممنوعه و بحرانی کشور، شکافی به طول
32 کیلومتر مربع و به عرض هشت متر ایجاد شده، که این شکاف وسیع در مجاورت محور سرایان
- فردوس رخ داده است.
///
تهی شدن زمین از
درون در دشت های استان هشدار مي دهد که ديگر آبی
برای مکیدن نیست. سال 94 اولین شکاف ها در مسیرآیسک به فردوس مشاهده شد و همان روزها بود
که گمانه زنی های زیادی در این زمینه توسط مردم و مسئولان نقل محافل شد .
برخی شکسته شدن لایه
بنتونیت را باعث این موضوع و برخی ها برداشت
بی رویه آب را عامل ايجاد اين شکاف ها مي
دانستند. مدتی بعد خبر رسید شکاف های مشابهی هم در روستای دو حصاران سرایان مشاهده
شده است که این باعث شد مردم احساس نگرانی
کنند . بعد ازآن هم خبر نشست زمین در دشت اسفدن تیتر رسانه ها شد و سال گذشته هم این پدیده در سرایان، سرند فردوس
و روستای حصار سنگی مشاهده شد.
تن نحیف دشت های
استان دو سال است که هر روز عمق ترک ها را به جان می خرد اما مسئولان چه کرده اند؟
مسئولان مقصرند!
بخشدار آیسک که حالا
دشت های سرایان را به عنوان یکی از دشت های
فوق بحرانی در سطح کشور مطرح می کند صحبتش را با این جمله که تاوان اشتباه برخی مسئولان
در سال های گذشته را امروز مردم می دهند شروع می کند.
برازنده می گوید:
اگر چه دشت سرایان به عنوان منطقه ممنوعه برای برداشت آب مطرح بوده است اما چاههای
عمیقی حفر و آب شیرین و زمین حاصلخیز باعث رونق کشاورزی و گرایش مردم به شغل کشاورزی
و دامداری در این منطقه شد.
وی ادامه می دهد:
در طول این سالها مسئولان آب منطقه ای و جهاد کشاورزی الگوی کشت مناسب منطقه و روشهای
نوین آبیاری را به مردم آموزش ندادند و در
حال حاضر یکسال از زمانی که اولین شکاف ها بر اثر اضافه برداشت آب از چاهها مشاهده
شده است می گذرد و شکاف ها تا 500متری خانه ها در روستاهای اطراف مانند دو حصاران رسیده
است .
برازنده مي
افزايد: مسئولان به دنبال راهکار هستند و برای
حل مشکل ساده ترین روش یعنی تقلیل برداشت به نصف را انتخاب کردند اما به نظر می رسد
پرداخت وامهای کم بهره برای مدیریت منابع آبی و تبلیغات برای توسعه کشاورزی نوین باید
خیلی قبل انجام می شد تا با بالارفتن بهره وری ، وضعیت برداشت آب از سفره های زیر زمینی
مدیریت می شد.
به گفته وی در حال
حاضر کشاورزان مجاز به برداشت نیمی از آبی هستند که در گذشته برداشت می کردند و اگر
12ماه آب داشتند الان فقط 6ماه در سال آب برای کشاورزی در اختیار دارند و این موضوع
به شدت معیشت مردم را با مشکل مواجه کرده است.
وی بااشاره به پیشنهادهایی برای پیشگیری از این بحران
و ممانعت از پيشروي شکاف ها می گوید: باید برای انتقال آب به استان اقدام کرد چون مردم این منطقه به کشاورزی و دامداری اشتغال دارند
. بايد جلوي اضافه برداشت آب و در نتیجه افت سفره های زیر زمینی و پیشروی شکاف ها گرفته
شود.
پیشنهاد دیگرش در
صورت وجود موانع بر سر راه انتقال آب به این منطقه این است که دولت برای رونق صنایع
در منطقه اقدام کند و هر کشاورز به اندازه سهم آبی که دارد از صنایع نیز سهمی داشته
باشد.
مخاطرات طبیعی
در کمين همه دشت هاي
استان
مدیر عامل شرکت آب
منطقه ای استان بابیان این که باید تلاش شود تا سفره های زیر زمینی به این مرحله نرسد
می افزاید: متاسفانه از سال 87پدیده فرونشست را در بیشتر دشت های ممنوعه استان به ویژه دشت سرایان به عنوان یک مخاطره طبیعی داشته
ایم و قبل از سال جدید هم در محدوده سه قلعه و بعد از سال هم در منطقه سرند فردوس این
اتفاق افتاد.
امامی وقوع این پدیده
را در دیگر دشت های استان به دلیل قابلیتی که دارند دور از ذهن نمی داند و هشدار می
دهد که به طور قطع این اتفاق رخ خواهد داد در نتیجه تلاش می کنیم با مدیریت مصرف هرچه
سریع تر کسری مخزن آب را به صفر برسانیم.
وي ادامه مي
دهد: با بررسی عکس های ماهواره ای به این نتیجه رسیدیم که بخش های متعددی از استان
در معرض این پدیده قرار دارد که جلوگیری از پیشرفت آن نیاز به اصلاح الگوی مصرف و جبران
افت های گذشته دارد.
این که چه نقاطی
از استان در معرض این مخاطره طبیعی قرار دارند را یک کارشناس زمین شناسی این گونه بیان
می کند: با توجه به تداوم خشکسالی ها و الگوی کشتی که
دراستان است متاسفانه
تمام دشت های خراسان جنوبی در معرض این خطر است اما دشت سرایان به دلیل این که بیشترین
برداشت آب را داشته است سریع تر مشکل خود را نشان داده و بیابان های قاین، نیم بلوک،
بیرجند و مختاران و به ویژه نیم بلوک هم از جمله نقاطی است که در معرض خطر است.
دکتر خطیب، تنها
راه جلوگیری از روند رو به پیشرفت این مخاطره طبیعی را کاهش شدید مصرف یعنی برداشت
نکردن آب از سفره های زیر زمینی میداند و مي گويد: باید مطالعات لازم انجام شود تا
مسیرهای در معرض خطر، شناسایی شود زیرا یکی از مخاطرات اصلی این پدیده قطع شریان های
حیاتی مانند جاده ها، خطوط انتقال آب، برق و گاز است.
