وزير خارجه ايران دست دادن با همتاي سعودي خود در حاشيه نشست سازمان كنفرانس اسلامي را «عادي و حرکتي در عرف ديپلماتيک» توصيف کرده و گفته كه دليل« اين کار هم احترام متقابل و هم دوستي ديرينهاي بود که با الجبير» است، با اين حال برخي تحليلگران مصافحه ديپلماتيك دو وزير خارجه را آن هم بعد از سه سال، اقدامي عادي و تصادفي نميدانند و ميگويند عادل الجبير بدون دريافت چراغ سبز از دربار سعودي دست به چنين كاري نزده است. مصافحه ديپلماتيك روز سهشنبه محمدجواد ظريف و عادل الجبير در آستانه موسم حج، بار ديگر باعث حدس و گمانهايي درباره آينده مناسبات تهران – رياض شد.
محمدجواد ظريف كه برخي منابع آگاه به «جوان» گفتهاند خود را براي حضور در مراسم حج نيز آماده ميكند، ديروز در حاشيه آخرين جلسه هيئت دولت يازدهم در تهران گفت که اولويت دولت آينده ايران ارتباط با همسايگان است و به خبرنگاران توضيح داد كه اين «سلام و عليک» در ضيافت ناهاري که وزير خارجه ترکيه تدارک ديده بوده، انجام شده است. وزير خارجه دولت روحاني اين اقدام را «عادي و حرکتي در عرف ديپلماتيک» توصيف کرده و گفته كه اين كار او به دليل «احترام متقابل و دوستي ديرينهاي بود که با الجبير» داشته است. او گفت: «هرچند اختلافاتي ميان دو کشور وجود دارد، اما سياست ما همواره بر اين بوده است که با همسايگان رابطه خوبي داشته باشيم، اما اين سياست نيز در گرو احترام متقابل است.»
دوستي شخصي بعد از 3سال؟!
مصافحه وزيران خارجه دو كشور يك هفته بعد از تفويض امور حكومتي عربستان از سلمان پادشاه سعودي به محمد بن سلمان وليعهد اتفاق افتاد. يکشنبه اين هفته هم وليعهد عربستان، ميزبان مقتدي صدر رئيس جريان صدر عراق در رياض بود و حالا هم صحبتهايي درباره سفر عمار حكيم به رياض مطرح است؛ سفرهايي كه برخي آن را سياست عربستان براي جدا كردن ايران از متحدان منطقهاي و بعضي ديگر، آن را نشانه تغيير در سياست سعوديها بعد از سه سال تنش بيسابقه در روابط دو كشور ميدانند. سه ماه پيش، محمد بن سلمان در مصاحبه با شبکه تلويزيوني امبيسي گفته بود که دولت او «مذاکره با ايران را امکانپذير نميداند.» بنسلمان گفته بود: «ميدانيم يکي از اهداف رژيم ايران رسيدن به مرکز ثقل عالم اسلام يعني مکه است، اما ما منتظر نميمانيم تا آنان جنگ را به داخل خاک سعودي بکشانند بلکه تلاش ما اين است که اين نبرد در طرف آنان، داخل ايران روي دهد نه در عربستان سعودي.»
عبدالباري عطوان، سردبير روزنامه اينترنتي رأياليوم روز چهارشنبه در تحليلي هرچند تأكيد كرده كه نبايد در مورد دست دادن وزراي خارجه ايران و عربستان و نتايج احتمالي آن «چندان مبالغه کرد»، ولي معتقد است مصالحه دو وزير خارجه شاهدي ديگر بر تغيير رويکرد عربستان در قبال همسايگان است. عطوان ميگويد: رياض اکنون سياست گفتوگو و ديپلماسي را بهجاي رويارويي و مواجهه مستقيم و تشديد حملات رسانهاي در پيش گرفته و شايد در پيش گرفتن اين سياست آن هم درست پس از سفر خاندان سعودي به مغرب براي گذراندن تعطيلات طولاني تابستاني و سپردن همه مسئوليتها به محمد بن سلمان به عنوان وليعهد ميتواند معاني بسيار زيادي داشته باشد. به گفته عطوان اولين نشانههاي تلاش سعوديها براي گشايش روابط با ايران زماني مشخص شد كه صالح بن طاهر بنتن، وزير حج و اوقاف عربستان دعوتنامهاي را براي رئيس سازمان حج و زيارت ايران براي ديدار از عربستان و بحث و رايزني براي علت غيبت حجاج ايراني براي انجام دادن فريضه حج در سال گذشته فرستاد. سردبير رأي اليوم با اشاره به اين جمله ظريف كه گفته اين دست دادن به دليل «دوستي ديرينهاي با الجبير» بوده، نوشته است: دوستي ديرينه وجود داشت، اما اين موضوع باعث هيچ دست دادني در طول سه سال گذشته نشده بود، چراکه روابط دو کشور در تنش بوده و حتي به تهديدات مستقيم و قطع روابط رسيد. او ميگويد: معتقد نيستيم که آقاي الجبير بدون چراغ سبز مسئولان بلندپايه در رياض، به دست دادن با آقاي ظريف آن هم جلوي دوربينها اقدام کرده باشد بلکه اين اقدام در چارچوب رويکرد جديد عربستان مبني بر کاهش تنش با «دشمن» ايراني بوده و هر کسي به چيزي غير از اين معتقد باشد، عربستان و چگونگي تصميمگيريها در اين کشور را نميشناسد. او در پايان نوشته است: بايد از انتفاضه مسجدالاقصي تشکر کنيم که زمينه را براي تحقق اين معجزه فراهم کرده است.
مسائل با دست دادن حل نميشود
قاسم محبعلي، مديرکل سابق خاورميانه وزارت امور خارجه نيز معتقد است: عربستانيها به نسبت گذشته در حال تعديل سياستهاي خود هستند و رفتار آنها در مورد عراق هم نشاندهنده همين مسئله است. در خصوص حج، نفت و کشور لبنان نيز تغيير رويه داده و شايد در صورتيکه اين روند به بخش ديگري توسعه پيدا کند، ميتواند مناسبات ما را با عربستان بهبود ببخشد. با اين حال او تأكيد ميكند: مسائل ايران و عربستان عميق است و با دست دادن حلوفصل نميشود. دو طرف بايد در سطوح بالا و عالي در رابطه با مسائل متعددي که وجود دارد، اعم از موضوعات دوجانبه يا منطقهاي مانند عراق، سوريه و يمن، مسئله شيعه و سني و حتي انرژي با هم صحبت کنند و در يک چارچوب مناسب بر اساس منافع متقابل و مصالح کشورهاي منطقه به توافق برسند.
تمامی سیاستمداران " بن سلمان راجوانی سرکش با عملکرد های ناپخته وافراطی معرفی می کردند " تا حدی که عربستان را وارد تنش های منطقه ای کرد " اما یک هفته پس از شاه شدن غیر رسمی خود " تغییر رویه می دهد " به دودلیل :
