وزير خارجه امريکا شامگاه سهشنبه در يک کنفرانس خبري در واشنگتن گفت: «ايالات متحده ميتواند برجام را پاره کند و از آن خارج شود. يک راه ديگر هم اين است که بماند و ايران را به پايبندي به مفاد توافق ملزم کند.» تيلرسون افزود: پايبندي ايران به برجام، مستلزم آن است که جمهوري اسلامي، همسايه خوبي براي کشورهاي همجوارش باشد. به اعتقاد وزير خارجه امريکا، بيشترين فشاري که ميتوان براي تغيير رفتار ايران اعمال کرد، فشار جمعي با مشارکت ساير دولتهاست. دونالد ترامپ توافق هستهاي را «بدترين توافق ممکن» خوانده و بارها گفته که آن را لغو خواهد کرد.
در مقابل، اتحاديه اروپا دستيابي به اين توافق را دستاوردي جدي خوانده و از آن حمايت کرده است. رئيسجمهوري امريکا چند روز قبل نيز در يک سخنراني در اوهايو به مقامات ايران اخطار داد در صورت عدمپايبندي به مفاد برجام، «مشکلات بسيار بسيار بزرگي» براي آنها به وجود خواهد آمد. اين اخطار، همزمان بود با ارائه گزارش دولت امريکا به کنگره که پايبندي ايران به برجام را تأييد ميکرد. در ميانه ماه ژوئيه، گروهي متشکل از ۳۸ ژنرال بازنشسته ارتش امريکا با انتشار نامهاي سرگشاده از توافق جامع هستهاي با ايران دفاع کرده و پايبندي به آن را به سود امنيت ملي امريکا دانستند. رکس تيلرسون وزير خارجه امريکا مدعي شد: ما ميخواهيم جلوي دستيابي ايران به سلاح هستهاي و حمايت اين کشور از سازمانهاي تندرو را بگيريم. تيلرسون افزود: برجام فعاليتهاي برهم زننده امنيت ايران را ناديده گرفته است. توافق هستهاي با ايران به برنامه موشکي اين کشور و نقش ويرانگر ايران در يمن نپرداخته است. وي در ادامه ادعاهاي خود گفت: ايران نقش توسعهطلبانه غيرقابل پذيرشي در عراق، سوريه، يمن و افغانستان دارد. وي گفت: به دقت فعاليتهاي ايران را زير نظر داريم. ايران همسايه خوبي براي ديگر کشورهاي منطقه نبوده و دست از برنامه موشکهاي بالستيک خود نکشيده است. وزير امورخارجه امريکا مدعي شد اين کشور قصد دارد با همکاري با متحدان خود تلاشهاي توسعهطلبانه ايران در منطقه را به عقب براند. تيلرسون گفت: گروههاي شبهنظامي ايراني که در سوريه ميجنگند، بايد فوراً مواضع خود را ترک کنند. رکس تيلرسون گفت: ما به حل و فصل بحران خليج (فارس) پايبنديم زيرا براي شکست تروريسم اتحاد کشورهاي حوزه خليجفارس براي ما بسيار مهم است.
بلومبرگ: ايران گزينههاي خود را دارد
وبسايت نشريه اقتصادي بلومبرگ در يادداشتي با اشاره به اينکه ترامپ بارها اعلام کرده هيچ علاقهاي به توافق هستهاي ايران ندارد و از هر فرصتي براي نابودي آن نيز استفاده کرده است، نوشت: ايران نيز گزينههاي خود را دارد چه اينکه طرفهاي اروپايي نيز به شدت به دنبال حفظ برجام هستند و در اين راه از مخالفت با ترامپ نيز پرهيز نميکنند. بلومبرگ مينويسد: در صورت هر اقدام ترامپ عليه برجام، ايران نيز گزينههاي مناسبي دارد که اولين آنها بالا بردن هزينههاي نظامي براي امريکا در خاورميانه و خليجفارس است. ايران با قدرت نظامي خود ميتواند امريکا را پشيمان کند. گزينه ديگر ايران براي مقابله با اقدامات مخرب ترامپ، شکايت به مرجع رسيدگيکننده به شاکيان برجام است که در توافق هستهاي سال ۲۰۱۵ تعيين شده است اين کميسيون نيز ۳۵ روز فرصت پاسخگويي دارد. گزينه ديگر ايران نيز افزايش بيسابقه فعاليتهاي هستهاي در صورت نقض برجام از سوي امريکاست. ايران گفته به راحتي و به سرعت ميتواند به پيش از برجام بازگردد و بدون توجه به اين توافق، همه فعاليتهاي هستهاي خود را - حتي در مقياس بالاتر- راهاندازي کند.
پيشنهاد انگليسي بند T
خبرگزاري «آسوشيتدپرس» اخيراً در گزارشي نوشت: مجموعاً به نظر ميرسد واشنگتن تلاش ميکند تا زمينه را براي خروج از توافق هستهاي به نحوي که ايران مقصر جلوه داده شود، مهيا کند. در صورتي که آژانس با واشنگتن همکاري کرده و دليل ارائه شده از سوي امريکا را بپذيرد، ساز و کار بازرسيها در کميسيون مشترک طرح شده و اگر دستکم پنج عضو از هشت عضو به آن رأي مثبت دهند، ايران بايد طي پروسهاي با درخواست بازرسي موافقت کند.
گروههاي مخالف ايران از حالا براي دليلتراشي و قرار دادن ايران بر سر دو راهي ارائه دسترسي به اماکن نظامي يا خروج از برجام دست به کار شدهاند. راهکار مدنظر اين گروهها هم تبديل بازرسي از اماکن نظامي، از يک مسئله نادر و مشروط به شرايط خاص به موضوعي روتين، عادي و روزمره است که الزاماً نياز به دليل يا نگراني خاصي ندارد و هرگاه آژانس اراده کرد، بايد قادر به انجام آن باشد. پيشنهاددهندگان اين «راهکار» احتمالاً قصد دارند بند مربوط به ممنوعيت «فعاليتهايي را که ميتواند به طراحي و ساخت يک قطعه انفجار هستهاي کمک کند» دستاويز قرار دهند. اين بند که در بخش T از ضميمه نخست برجام آمده، فعاليتها چون طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي يا استفاده از مدلهاي کامپيوتري براي شبيهسازي وسايل انفجاري هستهاي همچنين طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي يا استفاده از چاشنيهاي انفجاري چند نقطه، همينطور طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي يا استفاده از سيستمهاي تشخيص انفجار (دوربينهاي Streak، دوربينهاي سرعت بالا يا دوربينهاي Flash x- ray) و در نهايت طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي يا استفاده از چشمههاي نوتروني هدايتکننده انفجارات يا مواد خاص براي چشمههاي نوتروني هدايتکننده انفجارات را براي ايران ممنوع کرده است، مگر در شرايط خاص حاميان سوءاستفاده از ساز و کار بازرسيها براي فشار بر ايران، اينطور استدلال ميکنند که راهي براي اطمينان از پايبندي ايران به اين بند وجود ندارد، مگر آنکه آژانس به برخي سايتهاي نظامي ايران دسترسي داشته باشد.
«مؤسسه علوم و امنيت بينالملل» که سالهاست کارويژهاش تمرکز بر پرونده هستهاي ايران و متهم کردن تهران به تلاش براي ساخت بمب اتم است، مهمترين گروهي است که پيشنهاد استفاده از اين بند را داده است. اين مؤسسه نوشته است: «بند T نيازمند بازرسيهاي روتين است و نيازي به ادعاي فعاليتهاي مشکوک ندارد.» به ادعاي اين مؤسسه، اولين بار انگلستان و نه امريکا، اين بحث را مطرح کرده که بر اساس بند T آژانس بايد بتواند به سايتهاي نظامي ايران دسترسي داشته باشد. اين مؤسسه مينويسد: «اين ايده ايالات متحده نبود، اما بريتانياييها درست ميگويند. بند T نيازمند راستيآزمايي است و دسترسي به سايتهاي نظامي بايد از مدتها پيش انجام ميشد.»
