بيژن يانچشمه
هر روز يك ميليمتر از زمين در تهران نشست ميكند، يعني در سال ۳۶ سانتيمتر. اين ميزان نشست تهران را ركورددار نشست زمين در دنيا كرده است و اگر براي اين پديده فكري اساسي صورت نگيرد، خطر فرو نشست دركنار تهديد زلزله امنيت و آرامش را از پايتختنشينان خواهد گرفت.
برداشت بيرويه آب و نبود سيستم جامع فاضلاب شهري سبب شده است تا فروچالهها يكي از تهديدهايي باشد كه اين روزها قدم به قدم به شهر تهران نزديكتر ميشود و صداي پاي آن از دشتهاي خشكيده ورامين به گوش ميرسد. شايد تا به امروز شهروندان تهراني اين بحران را حس نكرده باشند، اما اگر رويه فعلي ادامه پيدا كند تهرانيها هر روز بايد شاهد فرو ريختن ساختمان و ايجاد چالهها در خيابانهاي سطح شهر باشند.
جنوب تهران به طور جدي با مخاطرات نشست زمين مواجه است، بررسيها و گزارشهاي مطالعاتي در شهر تهران نشان ميدهد دو عامل براي فرونشست وجود دارد كه عامل اول فرسودگي تأسيسات شهري از جمله فرسودگي لولههاي آب و نشت آب و عامل ديگر حفاريهاي صورت گرفته است.
فرو نشست بحران جديد پايتختنشينان
به گزارش «تسنيم»، رئيس كميسيون كشاورزي، آب و صنايع غذايي اتاق تهران، يكي از مهمترين دلايل ايجاد فرونشست زمين را برداشت اضافي از آبهاي زيرزميني دانست و گفت: تبعات فرونشست زمين در دشت تهران منجر به افزايش ريسك تخريب تأسيسات زيربنايي و فرونشست در شبكههاي گاز در اين منطقه شده است.
برخي كارشناسان عنوان ميكنند ميزان فرونشست خاك در تهران به دليل سستي لايههاي زيرين زمين و پوكي خاك ناشي از برداشت آبهاي زيرزميني است كه در حال حاضر حد مقاومت لرزهاي تهران را از 6 ريشتر به 4/5 ريشتر كاهش داده و عملاً شهر را آسيبپذيرتر كرده است، اما رئيس مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي و رئيس پژوهشكده ساختمان اين مركز معتقدند ارتباط معناداري بين تأثير سست شدن خاك بر شدت زلزله تهران به اثبات نرسيده و تهديد واقعي، قرار داشتن اين كلانشهر روي گسل است.
شناسايي حفرههاي زيرسطحي معابر پايتخت
اخيراً شهرداري تهران براي شناسايي حفرههاي زير سطحي معابر دست بهكار شده و با استفاده از دستگاههاي مدرن و روز دنيا اقدام به تهيه نقشه حفرهها و گودهاي زير سطحي كرده است. بر اين اساس رئيس مركز مطالعات ژئوتكنيك و مقاومت مصالح شهرداري تهران ضمن اعلام پيشرفت ۸۰ درصدي پروژه شناسايي حفرههاي زيرسطحي معابر پايتخت با استفاده از فناوري رادار نفوذي زمين GPR ابراز اميدواري كرد، رسيدگي به حفرههاي شناسايي شده در اسرع وقت آغاز شود. معماريان با بيان اينكه پيمايش وضع زيرسطحي معابر اصلي شهر تهران، شامل حدود ۲۰۰ كيلومتر از معابر بزرگراهي و غيربزرگراهي روي خطوط مترو و متشكل از بيش از هزار كيلومتر معبر ترافيكي است، از اجراي عمليات پيمايش به صورت شبانه و در قالب دو شيفت كاري خبر داد و گفت: اجراي عمليات شناسايي حفرههاي زيرسطحي در شب علاوه بر تسريع روند پروژه، كمترين ميزان مزاحمتهاي ترافيكي را در پي داشته است. به گفته رئيس مركز مطالعات ژئوتكنيك و مقاومت مصالح شهرداري تهران، نتايج حاصل از پيمايشهاي انجام شده، حاكي از وجود چند حفره با احتمال فروريزش است و تلاش مديريت شهري بر رسيدگي سريع به اين حفرههاي زيرسطحي متمركز شده است.
مصرف بهينه آب؛ راهكار راهبردي
با اين حال مشكل فرونشست زمين در تهران يكي از مشكلاتي است كه ممكن است به بحران بزرگي تبديل شود، اما بيش از هر چيز بايد به دنبال راهحلي براي اين مشكل بزرگ بود. شهروندان تهراني با مصرف نادرست آب يكي از دلايل بروز اين مشكل هستند، مصرف آب در شمال شهر تهران بيشتر از مناطق ديگر است. در حالي كه مصرف سرانه آب خانگي در ايران با بسياري از مناطق و كشورهاي مختلف جهان چندان فرق ندارد، اما بخش مهمي از مصرف مربوط به اتلاف آب در شبكه است.
ميتوان گفت درباره فرونشست زمين همه مقصر هستند، از مردمي گرفته كه بدون ملاحظه آب را هدر ميدهند تا دولتهايي كه براي مصرف بهينه آب هيچ آموزشي براي مردم در نظر نگرفتهاند.
