در حالي که دولت اجراي طرح تنفس جنگل ها را در برنامه ششم توسعه جا داده کارشناسان منابع طبيعي معتقدند اين طرح غيرکارشناسي تخريب عرصه هاي جنگلي را دوچندان مي کند!

"طرح تنفس" راهکاري براي رهاکردن جنگل يا حفظ آن؟!

چند روز پيش رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری از ممنوعيت بهره برداري از جنگل هاي شمال کشور به مدت 5 تا 10 سال خبر داد! طرحي که اگرچه از ان به عنوان طرح "تنفس جنگل ها" و راهکاري براي توقف قطع و نابودي درختان جنگلي ياد مي شود اما بسياري از کارشناسان جنگلداری و منابع طبیعی ان را طرح "من دراوردي" و غيرکارشناسي عنوان مي کنند که بدون مطالعه و ارزيابي دقيقي در برنامه ششم توسعه جا گرفته است.

نويسنده: مريم احمدي

////

مصوبه اي که بنابه گفته مخالفان نه تنها در حفظ رويشگاه هاي جنگلي موثر نيست بلکه مي تواند راه را براي تجاوز و تخريب دو چندان عرصه هاي جنگلي کشور هموارتر کرده و صنعت چوب کشور را با چالش جدي روبرو کند!

////

اگرچه بيش از يک دهه از زمان مطرح شدن "ممنوعيت قطح درختان جنگلي" به عنوان راهکاري براي حفظ اين سرمايه هاي ملي مي گذرد اما اوايل دهه 90 اين موضوع به طور جدي با عنوان طرح تنفس يا استراحت جنگل در دستور کار سازمان هاي مربوطه قرار گرفت. از همان زمان اين طرح در کشمکش نظرات مخالفان و موافقان مسکوت ماند تا اينکه طي روزهاي اخير سازمان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور از اجراي قطعي اين برنامه از سال اينده خبر داد. در حالي که برخي فعالان محيط زيست معتقدند ممنوعيت قطع درختان جنگلي براي حفاظت از اين سرمايه ها ضرورتي اجتناب ناپذير است اما بسياري از کارشناسان منابع طبيعي و جنگل داري معتقدند اجرای طرح استراحت جنگل مغایر با مصالح رویشگاه‌های جنگلی است. ضمن اينکه به دليل نداشتن مطالعات و ارزيابي دقيقي مي تواند راه را براي تجاوز به حريم جنگل ها هموارتر کند!

اواخر سال گذشته بود که نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي در جريان بررسي لایحه برنامه ششم در مجلس، ممنوعيت بهره‌برداری صنعتي از جنگلهای شمال کشور را از سال چهارم برنامه ششم توسعه را به تصويب رساندند.بر اساس اين مصوبه هرگونه بهره‌برداری تجاری و صنعتی از چوب جنگلهای شمال کشور از ابتدای سال چهارم برنامه ممنوع اعلام شد. همچنين جمع‌آوری و بهره‌برداری با هدف بهداشت، حفاظت و پرورش جنگل از درختان پیر، خشک سرپا، افتاده، لاپی، آفت‌زده غیرقابل احیاء صرفاً با مجوز سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور مجاز اعلام شد.ضمن اينکه تاکيد کردند برداشت درختان جنگلی درجهت اجرای طرحهای عمرانی مصوب و مجاز، با مجوز سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری بلامانع است. همچنین بهره‌برداری از درختکاری و جنگل‌کاری‌های دست‌کاشت به‌منظور زراعت چوب با تشخیص و مجوز سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور مجاز اعلام شد!

اين مصوبه سبب شد صداي مخالفان اجراي اين طرح که غالبا اساتيد دانشگاه و صاحبنظران در حوزه منابع طبيعي بودند بلندتر شود و با ارائه مستنداتي در خصوص نتيجه اجراي اين طرح خواستار تجديدنظر جدي در اين خصوص شوند!

طرحي من دراوردي و بدون مطالعه !

طي سالهاي اخير مواردي از جمله تغییر کاربری اراضی جنگلي، بهره برداری بی رویه از ذخاير اين مناطق، تجاوز دامداران و روستاييان به حريم جنگل ها، سند سازی برای ساختن ویلا، جاده سازی، انتقال خطوط لوله های نفت و گاز، آتش سوزی و قاچاق چوب از مهمترین عوامل تخریب و نابودي جنگل های شمال به شمار مي رود. عواملي که بنا به اظهارات مخالفان طرح تنفس جنگل با اجراي اين طرح متوقف نخواهد شد و تنها راهکار مقابله با ان اجراي طرح های جنگل داری دراين مناطق است!

چرا که طبق بررسي ها بیشترین تصرف و تخریب ، آتش سوزی و عوامل تهدید کننده در جنگل ها در مناطقی که فاقد طرح جنگلداری است، مشاهده شده و متاسفانه 50درصد عرصه های جنگلی شمال کشور فاقد طرح های جنگل داری است.

محمد امینی رئیس جامعه جنگلبانی مازندران به عنوان يکي از مخالفان در اين خصوص مي گويد: پس از 60سال سابقه جنگل داری علمی در ایران به ویژه در شمال کشور، مصوبه بدون کارشناسی طرح تنفس جنگل مطرح شده است. طرحي که با خلع ید کردن بهره برداران به عنوان مجریان طرح جنگلداری سبب رها شدن جنگل ها مي شود چراکه سازمان های جنگل ها نیروی کافی برای حفاظت نداشته و دولت قادر به تامین اعتبار مورد نیاز برای حفاظت نیست! وي مي افزايد: اين طرح ممکن است ممنوعیت قطع و بهره برداری از درختان را دنبال کند اما توقف را بوجود نخواهد آورد.

استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ، استراحت جنگل را طرحي من درآوردی از سوی برخی غیر کارشناس توصیف کرده و مي افزايد: بهترین شیوه مدیریت در جنگل ، اجرای طرح جامع جنگل داری است چراکه جنگل کاری، حفاظت ، احیاء و جاده سازی در آن به روش اصولی دیده می شود. اين در حالي است که با اجراي قانون تنفس جنگل ها راه براي اعمال نفوذ طرح هاي جنگل داري بسته شده و به دليل نبود متولي کاردان اين سرمايه به حال خود رها شده و طعمه چربي براي قاچاقچيان و سودجويان خواهد شد.

چالشي براي صنعت چوب کشور!

از انجا که با اجراي طرح تنفس جنگل بهره برداري صنعتي از چوب هاي جنگل ممنوع اعلام مي شود در صورت اجرايي شدن به دلیل محدودیت واردات قرنطینه ای چوب، احتمال ايجاد چالش در صنایع چوبی کشور نيز دور از ذهن نخواهد بود . حسین رسالتی استاد دانشگاه منابع طبیعی با تاييد اين موضوع و تاکيد بر اينکه مدیریت جنگل ،رها کردن جنگل نیست مي گويد: اگر بهره برداری از جنگل ها قطع شود صنایع چوبی به عنوان صنعت بزرگ که نقش مهمی در ایجاد اشتغال و درآمد ناخالص ملی دارد ، با چالش جدی مواجه می شود. وي مي افزايد: ایران همچنان با مشکل واردات قرنطینه ای چوب کاغذ باطله مواجه است و به طور یقین بحران در این بخش را خواهیم داشت. اين در حالي است که در صورت اجراي طرح هاي جنگل داري و بهره برداري درست و اصولي نه تنها اين سرمايه ملي حفظ مي شود بلکه نيازهاي ضروري به چوب نيز از منابع داخلي تامين مي شود.

ناگفته نماند اين طرح در حالي با کبکبه و دبدبه زياد در برنامه ششم توسعه دولت جا گرفته است که طي سالهاي اخير مسئولان دولتي نتوانسته اند به تعهدات خود براي حفظ جنگل ها پايبند بمانند. به عنوان نمونه تامين سوخت روستاهاي شمالي به منظور جلوگيري از قطع درختان از جمله اقداماتي است که به رغم اهميتش هنوز اجرايي نشده است.

طبق گزارشات اخير سال گذشته حدود چهار میلیون متر مکعب چوب برای سوخت حاشیه نشینان جنگل های شمال برداشت شد. اين در حالي است که از سال 1382 دولت مسئوليت جایگزینی سوخت حاشینه نشینان جنگل های شمال را به عهده گرفته و موظف به اجرای طرح حد نگاری و یا طرح کاداستر برای مشخص کردن مرز مالکیت مردم با اراضی ملی بوده است اما متاسفانه این تعهدات در کمترین سطح عملیاتی شده است. ضمن اينکه بحث خروج دام از جنگل هاي شمال نيز از جمله تعهدات ديگردولت بود که بايد تا اوايل دهه 90 به نتيجه مي رسيد اما هنوز سالانه شش میلیون واحد دامی در جنگل های شمال چرا می کنند!

با اين تفاسير شايد بتوان گفت به دليل عدم توان دولت در حفظ عرصه هاي جنگلي طي سالهاي اخير عدم حصول نتيجه مقبول طرح تنفس جنگل نيز امري محال نيست.شايد بهتر است دولت به جاي اصرار بر در دست گرفتن مسئوليت سنگين حفظ اين سرمايه هاي ملي، نگه داري از جنگل ها رابه دست اهل فن بسپارد .