جواد محرمي
پيش از اينكه برنامهاي مانند خندوانه در شبكه نسيم به روي آنتن برود و با استقبال مواجه شود يك روحاني نامآشنا اصطلاح «خنده حلال» را ابداع كرده بود و مروج آن بود، سالها پيش از آنكه مديران رسانه ملي براي توليد آثار طنز به هر دري بزنند و در دام كارگردانهايي بيفتند كه به قول خودشان براي خنداندن مردم حتي حاضرند لباس از تن دربياورند، روحاني نامآشنا در تلويزيون درسهاي قرآني را طنازانه بيان ميكرد و پنجشنبه شبها مخاطبان زيادي را پاي آنتن تلويزيون مينشاند.
آن زمان هنوز رسانه ملي به اندازه امروز آلوده پيامهاي بازرگاني نشده بود و البته بيش از امروز در توليد و برنامهسازي جذاب تلويزيوني ناكام بود ولي آن روحاني بيادعا بخشي از بار طنز در سيما را بر دوش ميكشيد. برنامه آن روحاني بذلهگو پس از بيش از سه دهه هنوز هم از شبكه يك سيما پخش ميشود و مشتريان پروپاقرصي دارد.
حجتالاسلام محسن قرائتي سالها پيش از آنكه برنامههای پرطمطراق طنز در رسانهها متداول شود در كسوت يك روحاني بيادعا كلي مشتري پاي كار رسانه ملي ميآورد، شايد اگر راه داشت تلويزيون فرصت را مغتنم ميشمرد و مابين برنامههاي او يك دوجين پيام بازرگاني هم پخش ميكرد و درآمدش را از اين طريق افزايش ميداد.
برنامه درسهايي از قرآن حجتالاسلام قرائتي حالا ديگر برنامهاي تاريخي قلمداد ميشود. كمتر ايراني است كه از بذله گويي و طنازي او پاي يك تخته سياه ساده خاطرهاي در ذهن نداشته باشد. او يكي از نوستالژيهاي دهه 60 و 70 ايرانيهاست؛ روحاني كه يكتنه كار برنامهساز و مجري و ايدهپرداز و طراح و هزار شغل اين روزهاي برنامهها در تلويزيون را انجام ميداد و بينندههاي زيادي هم داشت و دارد. برنامه او هنوز كه هنوز است جزو پرمخاطبهاي تلويزيون است.
درسهايي از قرآن او نه دكورهاي ميلياردي داشت و نه نويسندهها و ايدهپردازهاي گران دارد، ابزار كار او سالهاست كه تنها يك گچ و تخته است و با همين ابزار ساده فرهنگ ملي و اسلامي بسيار به گردن او حق دارد.
استاد قرائتي نزديك چهار دهه است كه در رسانه ملي فرهنگسازي ميكند، مردم را ميخنداند، قرآن درس ميدهد و مخاطب تلويزيون را پاي كار نگه ميدارد. تا به حال حتي يكبار هم نشده كه به خاطر بيان يك جمله بيربط، فردي يا قوميتي از او برنجند يا فرهنگ و اصطلاحي غلط و مخرب به واسطه سخنان او در جامعه ترويج شود. كسي تا به حال نشنيده كه مدير يا مسئول شبكهاي به خاطر برنامه او تذكر گرفته باشد يا مجبور به عذرخواهي شده باشد.
او براي برنامه پربينندهاش هيچگاه از تلويزيون حقوق 40ميليوني نگرفته و از شهرتش براي اميال شخصي استفاده نكرده است، هم مردم را خندانده و هم به آنها درس اخلاق داده است، هم خنده بر لب مردم نشانده و هم به ازدواج آسان ترغيب كرده است.
كاراكتر جذاب و دوست داشتني حجتالاسلام قرائتي ميتوانست براي برنامهسازان صداوسيما الگويي باشد و به واسطه آن برنامههاي ديگري البته با ايدههاي به روزتري ارائه شود اما متأسفانه مديران سيما همواره در دام سكولاريسم گرفتار شدهاند و زير بار توليد سيلي از برنامههاي به اصطلاح طنزي رفتهاند كه يا مخرب فرهنگ ملي و ديني بودهاند يا در بهترين حالت، خنثي بوده و صرفاً جنبه سرگرمي داشتهاند، شايد هيچ مديري در سيما به اين فكر نكرده كه بدون دكورهاي چندصدميليوني و ادا و اطوارها و جنگولكبازيهاي معمول هم ميتوان برنامههايي ساخت كه هم طناز و هم در ارتقاي فرهنگ ديني مردم نقشآفرين باشند.
برنامههايي چون خندوانه اين روزها بيش از پيش به دليل رويكردهاي سكولار و بيتوجهي به دغدغههاي ديني جامعه دچار چالش اخلاقي هستند. هنوز خيليها فكر ميكنند برنامه ديني لزوماً بايد جدي، خشك و كم مخاطب باشد و طنازي متعلق به فضاي ديني نيست، دههها قبل محسن قرائتي اين تفكر را به چالش كشيد ولي مديران سيما هنوز نتوانستهاند برنامههاي طنز را با مفاهيم ديني درهم بياميزند. جاي خنده حلال هنوز در رسانه ملي خالي است.
