نويسنده: شكيبا عليشاهبابا
روزه به عنوان يكي از دستورات اصلي در اسلام و مشترك در تمامي مذاهب است كه هر ساله و با وسعتي فراگير در كشور ما و تمامي كشورهاي مسلمان انجام ميگيرد. به همين دليل بررسي اثرات آن در موضوعات مختلف بالاخص در بحث سلامت و بهداشت روان ميتواند بسيار ارزشمند و راهگشا باشد. بهداشت رواني از آن جهت كه با عملكرد اجتماعي - فردي و آسيبهاي رواني - اجتماعي در رابطه است، بنابراين در اين بين از اهميت بيشتري برخوردار است. در پي سالهاي گذشته استفاده از مذهب و اعتقادات ديني توسط سياستگذاران بهداشت رواني در جامعه در سازمان بهداشت جهاني مورد توجه روز افزون قرار گرفته است. يكي از مواردي كه ميتواند سبب ايجاد آرامش و بهداشت رواني در فرد شود ياد و ذكر خداوند است.
به اعتقاد صاحبنظران عرصه روانشناسي و متخصصان سلامت روان، روزه و روزهداري يكي از بهترين و مهمترين آئينها و مناسك مذهبي است كه در كنار اثرات مثبت جسمي ميتواند اثرات مثبت روحي و رواني فراواني نيز براي شخص به همراه داشته باشد. روزه تأثيرات زيادي بر سلامت افراد دارد كه يكي از اين تأثيرات افزايش سلامت روح و روان در فرد روزهدار است.
ايمان به خداوند سبب نوعي قدرت معنوي در فرد ميشود كه او را در تحمل سختيها ياري ميكند و نگراني و اضطراب را از وي دور ميسازد. روزه كه از مصاديق ايمان به خداوند است ذهن و جسم را تقويت ميكند و در نهايت منجر به استحكام شخصيت در روزهداران ميشود.
در كنار تمامي آثار جسمي روزهداري، محققان بر اين باور هستند كه روزهداري ميتواند تأثيرات مثبت فراواني نيز بر سلامت روان افراد داشته باشد. روزهداري با افزايش مكانيسم انطباقي در افراد موجب افزايش خودباوري، عزت نفس و اعتماد به نفس در فرد روزهدار ميشود. همچنين روزهداري ميتواند توان و مقاومت افراد را در برابر ناملايمات زندگي بيشتر كند.
اگر چه روزهداري در فرد منجر به احساس گرسنگي و تشنگي يا به هم خوردن نظم طبيعي خواب ميشود اما اين مشكلات در برابر آثار و تبعات مطلوب رواني كه روزهداري ميتواند در فرد به جاي بگذارد ناچيز است. يك ماه روزهداري باعث تقويت روحيه فرد شده و قدرت دفاع رواني را در شخص افزايش و به تبع آن تحمل پذيري در فرد را نيز افزايش ميدهد. فرد روزهدار، گرسنه و تشنه اما سيراب از معنويت ميشود.
روانپزشكان و روانشناسان باليني بر اين باورند كه روزهداراي ميتواند سطح استرس و اضطراب را در افراد كاهش دهد و به حفظ سلامت و بهداشت رواني و حتي در مواردي به كاهش جرم منجر شود. هنگام روزهداري به ويژه در ماه مبارك رمضان، روزهدار احساس اتصال به يك قدرت لايزال دارد و اين مسئله باعث ميشود استرس و نگراني در وي به مقدار قابل توجهاي كاهش يابد.
روزهداري همچنين ميتواند ميزان خشم، عصبانيت، پرخاشگري، درگيريها، فحاشيها، نزاعهاي خياباني و مرگ و مير را در افراد و جامعه كاهش دهد و تنشهايي را كه سبب بروز خشم ميشود پايين آورد. هنگام روزهداري، فرد آرامش بيشتري را تجربه ميكند و در نهايت ميتوان چنين انتظار داشت كه به تبع اين موضوع سطح جرم و جنايت نيز كاهش پيدا كند. حال سؤال اصلي اينجاست كه آيا روزهداري در كاهش اضطراب و در بهبود مهارتهاي مقابله با استرس مؤثر است؟
در علم روانشناسي هر محركي كه در انسان باعث ايجاد تنش كند، استرس زا يا استرسور ناميده ميشود. هر تغييري در انسان چه خوب و چه بد ميتواند منجر به استرس شود، زيرا باعث ميشود فرد تعادل خود را از دست بدهد.
طبق يافته محققان روزه داري و توسل به دستورات ديني در ماه رمضان ميتواند در كاهش استرس افراد نقش زيادي داشته باشد. روزهداري داراي مزيتهاي بيشماري است. به عنوان مثال يكي ديگر از همين مزيتها، تقويت مهارتهاي زندگي است. فرد روزهدار طي روزهداري ميآموزد در برابر سختيها، مشكلات و مسائل زندگي مبارزه كند و به عبارتي دفاع رواني فرد در اين ماه افزايش مييابد.
از ديگر فوايد روزهداري در اين ماه تمرين افراد براي قاطعيت و گفتن نه در زندگي است. فرد روزهدار ميآموزد به خواهشهاي دروني خود نه بگويد و هنر نه گفتن را در برابر خواستههاي غيرمعقول و منطقي ديگران تمرين ميكند.
