نويسنده: حميرا ورمقاني*
يكي از ابعاد مهم سلامت روان، شادي است. شادي يكي از زيباترين احساسات و مهمترين نيازهاي افراد است. شادزيستن آرزوي ديرينه بشر است. امروزه با گسترش شهرها، درهم تنيدگيها، كاهش گردهمايي گروهي و مكانيكي شدن روابط افراد كاهش شادي و افزايش خلأهاي دروني افراد بيشتر شده است. افراد بيش از هر چيز به شادي براي توسعه روابط اجتماعي و فردي نياز دارند. شادي در زندگي يعني داشتن احساس خوشبختي، اعتماد متقابل و احساس تعهد و نشانه نگرش فرد به خود جهان پيراموني است و به درجه قضاوت فرد درباره مطلوبيت كيفيت كل زندگي خود بستگي دارد. شادي به واسطه افزايش هيجانهاي مثبت و كاهش هيجانهاي منفي ميتواند موجب افزايش بهرهوري در افراد شود. البته اين رابطه دو سويه است. يعني اگر تفكر مثبت داشته باشيم، مطمئناً اين تفكر ميتواند در شادي و شادماني ما تأثيرگذار باشد و متقابلاً تفكر منفي نيز ما را از شادي دور ميكند. همه ما به دنبال شادي هستيم چراكه بهتر زيستن را به ما هديه ميكند.
نبود شادي ميتواند خلق و عاطفه افراد را كاهش دهد و موجب بدبيني و ارزيابي منفي رويدادها، خشونت و گرايشهاي منفي شود. اما اين بدين معني نيست كه نبود افسردگي معادل با شادي باشد. شادي مجموعهاي از صفات مختلف مانند مثبتانديشي، مهرباني، بخشش، پذيرش خود و ديگران و شاكر بودن است.
وجود شادي مانعي بر سر راه آسيبهاي گسترده فردي، خانوادگي، اقتصادي، تحصيلي، اجتماعي و فرهنگي است. شادي به متغيرهاي متفاوت اجتماعي و فردي بستگي دارد كه از يك سو اين نيازها به جامعه و در نهايت به خود شخص برميگردد. افراد شاد ويژگيهاي منحصر به فردي دارند. ويژگي مهم افراد شاد، داشتن روابط بين فردي مؤثر و سالم است. اين افراد سلامت جسماني و احساس امنيت بيشتري دارند و در تصميمگيري عملكرد مناسبتري از خود نشان ميدهند. روحيه مشاركتي اين افراد بالا بوده و احساس و ابراز رضايت آنها بيشتر است. افراد شاد زندگي طولانيتر، بهرهوري بالاتر، ارتقاي كيفيت، خلاقيت، نوآوري، انعطافپذيري، كاهش استرس و كاهش بيماري را دارا هستند.
خوشبختي و شادي آرزوي ديرينه تمامي انسانها است. اين آرزوها و تلاش براي رسيدن به خواستهها در تمام دورههاي سني و زماني وجود دارد و تنها شكل آن متفاوت است. در دوران كودكي، شيرينترين خواسته ما، بهرهمندي از خوراكيهاي لذيذ، لباسهاي زيبا و بازيهاي گوناگون است. در ايام نوجواني و جواني، جلب اعتماد ديگران، مطرح ساختن خود و كسب محبوبيت و معروفيت موضوع خوشبختي، خواهد بود و در نهايت در مقاطع سني بالاتر، در جلوههاي ازدواج موفق، داشتن شغلي مناسب و داشتن فرزنداني نيكو است.
احساس خوشبختي يكي از مؤلفههاي مهم در مقابله با مشكلات است، پس پشتوانهاي قوي براي افراد است. برداشت هر شخص از خوشبختي با توجه به برداشتهايش، اهدافش و بسياري عوامل ديگر، متفاوت است. اما به طور كلي خوشبختي يعني ارزيابيهاي مثبت و منفياي كه مردم در مورد زندگيشان انجام ميدهند و ميزان لذت، آسايش برابر است با ميزان سرور و رضايت زندگي.
شادي انسان در گروي خوشبختي اوست. اكنون سؤال اساسي اين است كه پس خوشبختي چيست؟ در يك تعريف؛ خوشبختي را ميزان تعادل و برابري ميان خواستههاي ما و وضعيت و امكانات موجودمان ميگويند. لازمه خوشبختي شاد بودن و لازمه شاد بودن هم ايجاد تعادل در زندگي است. كسي كه زندگي متعادلي دارد، احساس شادي و خوشبختي را نيز دارا است. هر كسي براي شاد و خوشبخت بودن ملاكها و توقعات مختلفي دارد، ممكن است عاملي مسبب شادي كسي شود اما شخص ديگري را خوشحال و خرسند نكند. ممكن است كسي خوشبختي را در چهره، ظاهر و زيبايي، ثروت، قدرت و توانايي، رفاه و جايگاه اجتماعي معنا كند در حالي كه فردي ديگر عوامل دروني برايش به معناي خوشبختي باشد. نكته اساسي اين است كه خوشبختي خريدني نيست، خوشبختي ماحصل تلاشهاي ماست اما چه نوع تلاشي؟ تلاشي كه در جهت اهداف و انتظاراتمان است.
نوع نگرش و افكار افراد به موقعيتها و رويدادها رابطه مستقيم با ميزان شادي و خوشبختي در زندگي دارد؛ به گونهاي كه اگر با نگرشي روشن و مثبت به يك حادثه دقت كرد، نكات مثبت و آموزندهاي در آن ميتوان يافت كه تسكينبخش و آرامشدهنده است. اما اگر با ديدي منفي و اينكه صرفاً به دنبال قياس زندگي خود با ديگران باشيم، هيچگاه به شادي و خوشبختي واقعي نميرسيم.
نهايتاً ناگزيريم براي فرار از حس منفي خود به شادي كاذب متوسل شويم زيرا انسانهاي شاد و خوشبخت، از خوشحالي و خوشبختي ديگران خرسند ميشوند و حتي در پي خدمت به همنوعان خود براي افزايش خوشبختي آنها نيز هستند. اين افراد به دنبال خريدن حس ترحم به خود يا ديگران نيستند و در دوستي و محبتورزي پيشگام هستند، از كينهتوزي و خشونت به دورند، و داراي نگرش مثبت و عزت نفس بالايي هستند.
يكي از عوامل مهمي كه در افراد حس شادماني و خوشبختي را افزايش ميدهد ميزان رضايتي است كه از خود و زندگي دارند. متأسفانه امروزه تلاش براي مسائل مالي، بيش از هر چيز ديگري توجه افراد را به خود جلب كرده است، در صورتي كه برنامهريزي براي تفريح و تنوع در زندگي، از جمله مسائل بسيار مهم براي رسيدن به شادماني و خوشبختي است. يادمان باشد كه شاديهاي زورگذر ارزش چنداني ندارند و در نهايت براي ما اندوه و رنج را در پي دارند. در رسيدن به خوشبختي بيشتر، بهتر است از نيروي خلاقيت خود غافل نشويد. بهتر است براي اينكه احساس مثبتي داشته باشيد اوقات خود را به قسمتهاي مختلفي تقسيم كنيد تا بتوانيد به همه فعاليتها و نيازهاي خود از جمله فعاليتهاي شغلي و كاري، نيازهاي جسمي، نيازهاي عاطفي، نيازهاي تفريحي و در نهايت نياز به رشد و پويايي توجه و رسيدگي كنيد. سرچشمه خوشبختي را در درون خود جستوجو كنيد. در لحظه لحظه زندگي خود اين احساس را داشته باشيد كه شادي و خوشبختي دوش به دوش شما در حركت است و تنها كافي است به آن با ديدي مثبت توجه كنيد و در حال زندگي كنيد. يادمان باشد خوشبختي خريدني نيست و انسان خوشبخت، تنها و تنها در زمان حال است، در زمان حال زندگي ميكند، گرچه زندگي در زمان حال به هيچ وجه به معني غفلت از تجارب گذشته يا بيتوجهي به آينده نيست.
لحظات خوشي و ناخوشبختي هميشه در دسترس هستند، فقط بايد حواستان به خودتان، اطرافيانتان، روابط مؤثر با دوستان و خانواده و تلاش مثبت و سازنده براي رسيدن به آرزوهايتان باشد و آخرين نكته اينكه بدانيد هيچ وقت براي داشتن احساس شادي و خوشبختي دير نيست پس مهر بورزيد و بدانيد كه خوشبختي، در امتداد شاد بودن است.
*دانشجوي دكتري تخصصي روانشناسي باليني
