سالهاي متمادي است با شروع نيمه دوم سال موضوع آلودگي هوا، وارونگي هوا، تعطيلي مدارس، تنگي نفس و مرگ و مير ناشي از آلودگي هوا تيتر اول روزنامهها و خبرگزاريها ميشود. هرسال با شروع وضعيت بحران در پايتخت همه به تكاپو ميافتند كه چه كنيم و چه نكنيم. انواع و اقسام توصيههاي پزشكي به مردم ارائه ميشود و مرتب از مردم خواسته ميشود كمتر از منازل خود خارج شده و از خودروي شخصي خود استفاده نكنند. در تمام جلسات اضطراري كه به اين دليل در دولتهاي پيشين و فعلي تشكيل شده است و ميشود، هيچ راهحل درست و درماني هم براي اين معضل بزرگ پيدا نشده است. معمولاً بيشترين عامل اين آلودگيها مربوط ميشود به بنزين، سوخت و نقص فني خودروها و همچنين ريزگردهايي كه چند سالي است مهمان ناخوانده شهرهاي جنوبي و مركزي كشور شدهاند.
قرار نيست پاي مسئولان را در اين مبحث به ميان كشيد و از آنها بازخواست كنيم كه چرا هيچ فكري به حال سلامتي مردم نميكنيد؟ چرا مردم شهرهاي آلوده نبايد هواي پاك و سالم داشته باشند؟ چرا كودكان ما از ديدن آسمان آبي شهر خود محروم هستند؟ طرح اينگونه سؤالها فقط تكرار مكررات است و بس. گويا هيچكدام از مسئولان مربوطه هيچ جواب و راهحل قانع كنندهاي ندارند. پس بهتر است خودمان فكري به حال هواي شهرمان بكنيم.
آلودگي هوا و جسم و رواني پريشانبا پيشرفت تكنولوژي و زندگي ماشيني گويا زمان نيز سوار بر سرعت شده و اين شتاب و سرعت، زندگي همراه با هيجان و استرس را براي همگان ايجاد كرده است. عجله و شتاب و استرس از ترس عقب ماندن، افراد را عصبي و زودرنج و بعضاً افسرده كرده است. در خيابانهاي شهر كه تردد ميكنيم به افرادي برميخوريم كه حالتهاي عصبي و كلافگي آنها زودتر از هرچيزي خود را نشان ميدهد. افرادي كه با كوچكترين و بياهميتترين موضوع از كوره در رفته و عصباني ميشوند. رانندههاي خستهاي كه ترافيك و آلودگي آنها را خسته و عصبي كرده است و مسافراني كه خستهتر و زودرنجتر از هميشه در اين آلودگي در رفتوآمد هستند. جالب است بدانيد بروز بسياري از اين رفتارها ناشي از كمبود اكسيژن است. وقتي اكسيژن در هوا كم باشد خوابآلودگي را در افراد بيشتر كرده و احساس خستگي و كمتحملي را افزايش ميدهد. بنابراين افراد زودتر از كوره در رفته و در نتيجه پرخاشگري ميكنند. شايد اين دسته از افراد دچار مشكلات رفتاري و عصبي باشند ولي آلودگي هوا اين مشكلات را شدت داده و افراد را بيمارتر ميكند.
پزشكان و متخصصين معتقدند كه: «آلودگي هوا به ويژه سربي كه به دليل سوخت نامناسب خودروها در هوا پخش ميشود، ميتواند احتمال تولد كودكان مبتلا به نقص عضو و همچنين اوتيسم و بيشفعالي را دو تا سه برابر افزايش دهد. همچنين هر چه عوارض مسموميت ناشي از سرب بيشتر شود اختلالات ذهني افزايش مييابد كه به مرور باعث فراموشيهاي دائم، بيماريهاي لرزشي و علائمي شبيه جنون خواهد شد.»
وقتي از كوچهها و خيابانهاي مختلف شهر عبور ميكنيم خانههايي را ميبينيم كه عزادار عزيزان از دست رفته خود هستند. عزيزاني كه خيلي ناگهاني و ناباورانه فوت كردهاند. همه ما قطعاً به كرات شنيدهايم كه: «فلاني هيچيش نبوده و يك دفعه فوت كرده است يا شب خوابيده ديگر بيدار نشده است». چه باور بكنيم و چه باور نكنيم سونامي سكتههاي قلبي و بيماريهاي سرطان در كشور ما به راه افتاده است. افرادي كه سالم و سرحال بودند بدون هيچگونه عارضه مشخصي در يك لحظه از درد قفسه سينه ناله كرده و در دم جان باختهاند. آلودگي هوا و سرب موجود در آن بيشترين عامل بيماريهاي قلبي، عروقي، سرطان و سقط جنين در كشور شناخته شده است.
هواي آلوده باعث ايجاد آلرژي و تشديد آن در مبتلايان ميشود. چگونه؟ در زمان آلودگي هوا ساختار گرده گياهان معلق در هوا كه در شرايط عادي آلرژيزا نيستند، ممكن است، تغيير يابد و آلرژيزا شود؛ در اين شرايط افرادي كه آلرژي نداشتهاند نيز ممكن است به دليل تغيير ساختار گردهها نسبت به آنها آلرژي پيدا كنند. بر اساس نتايج تحقيق انجمن آسم و آلرژي ايران، 35 درصد كودكان در كلانشهر تهران داراي علائم بيماري آسم هستند. به اين دليل كه ساكنان شهر، بيشترين عمر روزانه خود را در محيطهاي سرپوشيده ميگذرانند و ازسوي ديگر غلظت آلودگي هوا در محيطهاي سرپوشيده در شرايط آلودگي هوا نسبت به محيطهاي باز به دليل عدم جريان هوا و تهويه مناسب، بيشتر است، علائم مشكلات تنفسي اين افراد دائم در حال افزايش است.
خودروهاي تكسرنشين
از قديم داشتن يك اتومبيل براي هر خانوادهاي يك امتياز محسوب ميشد و نشانه زندگي راحت و پولداري و به نوعي فخرفروشي بود. هنوز هم همينطور است، با گذشت سالها از حضور اتومبيل در كشور هنوز صاحب يك خودرو بودن براي هر فردي يك امتياز محسوب ميشود. با پيشرفت تكنولوژي و امكانات زندگي مدرن و راحت و همچنين تغيير سبك زندگي مردم و بهخاطر امروزي بودن و زندگي راحت و آسان داشتن، ديگر خانوادهها تنها به داشتن يك خودرو اكتفا نكرده و تقريباً اكثر اعضاي خانواده كه در سن قانوني براي رانندگي هستند يك ماشين اختصاصي براي خود دارند. به همين ترتيب است كه تهران و كلانشهرهاي ديگر، تبديل به پاركينگ خودرو شدهاند و ديگر هوايي براي نفس كشيدن وجود ندارد. ماشين اختصاصي براي تردد راحتتر داشتن خيلي خوب است و در تمام دنيا هم همينگونه است ولي در شرايطي كه هوا آلوده است و مرتب مسئولان از طريق رسانهها هشدار ميدهند كه خودروهاي تكسرنشين در سطح شهر تردد نكنند آيا صحيح است كه باز هم با خودروهاي خود از خانه خارج شويم؟ وقتي همه به اثرات مخرب اين آلودگيها بر جسم و روان خود واقف هستيم آيا اين رفتار خودخواهي نيست؟ همه ما در قبال افراد جامعه و محيطزيست خود مسئول هستيم. ما بايد از خود براي داشتن هواي سالم شروع كنيم.
تأثير روشزندگي در كاهش آلودگي
وقتي همه نالان از نداشتن هواي پاك و سالم هستيم وقتي آسمان آبي را در نيمي از سال نميبينيم اينها همه بايد براي ما تلنگري باشند تا به خود بياييم و حركتهاي مثبتي در اين زمينه انجام بدهيم.
اولين كاري كه ما بايد انجام دهيم اين است كه مراقب سيستم فني اتومبيل خود باشيم. مراقبت خوب تنها ملاك خوب بودن يك خودرو نيست؛ فرسودگي و آلايندگي بيشتر آن، موضوع مهمتري است. وقتي موتور خودرو شما تنظيم نباشد آلايندگي آن بيشتر است. با مراجعه بهموقع و بررسي مشكلات فني هم ماشين سرحال و خوب است هم هوا كمتر آلوده ميشود. مراكز معاينه فني يكي از راههاي اطمينان از سلامت خودرو است. قبل از اينكه پليس راهنمايي و رانندگي مهلت ضربالاجل براي گرفتن كارت معاينه فني برايمان بگذارد خودمان به فكر باشيم. به كودكانمان فرهنگ استفاده از خودروهاي سالم و كممصرف را آموزش دهيم.
استفاده از وسايل نقليه عمومي روشي است كه به ذهن همه خطور ميكند. اما هميشه ازدحام جمعيت، كمبود تعداد وسايل نقليه عمومي و زمان حركت آنها كه معمولاً با تأخير است همگي به نقاط ضعف اين وسايل تبديل شده و مردم ترجيح ميدهند كه از خودروي شخصي خود به جاي اتوبوس و مترو استفاده كنند. درست است كه با خودروي شخصي طبق برنامهريزي زماني دلخواه خود حركت ميكنيم، راحت و در آرامش بدون ازدحام جمعيت و فشار و خفگي مسير خود را طي ميكنيم ولي استفاده از وسايل نقليه به ويژه اتوبوس و مترو به ميزان قابل توجهي به كاهش آلودگي هوا كمك ميكند. فرهنگ استفاده از وسايل نقليه عمومي را از خود شروع كرده و به كودكانمان آموزش دهيم.
روش بعدي كه ميتواند جايگزين خوبي براي خودروي شخصي باشد دوچرخه است. در اكثر كشورهاي دنيا فرهنگ استفاده از دوچرخه و پيادهروي وجود دارد. قرار نيست ما از در منزل پياده يا با دوچرخه به سمت مقصد خود حركت كنيم. ميتوانيم با خودروي خود تا يك مسافتي را برويم، خودروي خود را پارك كنيم و از آنجا به بعد را با دوچرخه يا پياده طي كنيم. اين كار دو مزيت دارد: هم باعث كاهش آلودگي هوا ميشود و هم به عنوان ورزش براي سلامتي افراد مفيد است. شهرداري تهران و بعضي از شهرهاي بزرگ ديگر با توجه به خيابان و پيادهروهاي برخي از مناطق دست به حركت جالبي زدند و مسيرهايي را با عنوان مسير سبز اختصاص دادند كه مخصوص دوچرخهسواري است و در ابتدا و انتهاي اين مسير سبز دوچرخههايي را نيز براي كرايه در اختيار مردم قرار دادهاند. ايجاد اين فرهنگ كار آساني نيست؛ به اين دليل كه خيابانها يا پيادهروها در برخي از شهرها آمادگي لازم براي اجراي اين كار را ندارند اما بايد به تدريج اين كار را شروع كرده و آن را جايگزين خودروها كنيم. ترويج فرهنگ دوچرخهسواري و پيادهروي را با كودكانمان تمرين كنيم.
اين راهحلها و راهحلهاي ديگري كه در اين جا ذكر نشده است همگي منوط به تغيير نگرش و تفكر ما نسبت به استفاده از اتومبيل است و اينكه ما چه انتظاري از اتومبيل خود داريم. قديمترها بسياري از مردم معتقد بودند كه خودرو وسيلهاي لوكس، هيجانانگيز و ناپايدار است بنابراين تمام مسيرهاي خود را پياده يا با اسب و درشكه و قطار طي ميكردند. تنها با كمي تغييرات در نگرش و شيوه زندگي خود ميتوانيم قدمهاي مثبت و تأثيرگذاري را در ايجاد هواي سالم و پاك برداريم. از جمله: استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي، استفاده از خودروهايي با مصرف سوخت كمتر و كوچكتر، تغيير شيوه زندگي، تغيير محل زندگي به نزديكي محل كار، قرار گرفتن افراد بيشتر در يك خودروي كوچك و انتخاب مكانهايي نزديك براي مسافرت.
