وقتي نيمنگاهي به دوران گذشته و زندگي والدين و نسلهاي گذشته آنها انداخته و دفتر خاطرات دوران كودكي خودمان را تورق ميكنيم هيچ خبري از سلفي گرفتن و عكس سلفي در آن نميبينيم. مردم چند سال يك بار عكسي يادگاري ميگرفتند. مثلاً در فاميل يكي از افراد دوربيني داشت و هر خبر مهم يا مناسبتي رخ ميداد، مثلاً يك جشن عروسي، يا سال نو، دست به دوربين ميشد. آن هم دوربينهاي بزرگ، كمكيفيت و سياه و سفيد قديمي كه همين الان هم براي خيلي از بزرگترهاي ما خاطرهساز هستند.
ولي امروزه كافي است تا نگاهي به دور و برمان بيندازيم. از بچههايي كه سن و سال كمي دارند تا بزرگترها همگي مشغول سلفي گرفتن با دوربين گوشيهاي پيشرفته و تبلتشان هستند. گاهي اوقات نيز در حال نشان دادن سلفيهاي رنگارنگ و پر زرق و برق خود به يكديگرند. آن هم با يك خنده مصنوعي يا با يك ژست تكراري و مد!
هميشه و همه جا با سلفياين روزها تنها كافي است كمي سرت را به دور و بر بچرخاني. چه در دانشگاه و چه در مترو. فرقي نميكند.
صبح يا بعد از ظهرش هم فرقي نميكند. به راحتي ميتوان چند نفري را ديد كه در حال سلفي گرفتن هستند. خلاصه اينكه ديگر عكس گرفتن هم مثل خيلي از مسائل ديگر اصالتش را از دست داده و خيلي از ما وقتي به هر جا و هر مراسمي، تفريحي، گردشي و رستوراني و... ميرويم سريع به دنبال عكسهاي خاص هستيم.
بيشك عكس گرفتن بسيار خوب بوده و باعث ثبت خاطرات و لحظههاي شاد ما ميشود، اما آيا سلفيهاي مد شده دقيقهاي و تكراري اين روزها هم به همان اندازه خوب هستند؟
پريناز مهرابي، روانشناس در اين باره ميگويد: قطعاً واژه اعتياد را ميتوان در اين زمينه استفاده كرد. معناي دقيق اين واژه اين است كه شما به هر چيزي بيش از حد وابسته باشيد و نتوانيد از انجام آن كار اجتناب كنيد حتي در صورتي كه آن فعاليت را انجام نميدهيد كلافه و بيقرار هستيد.
دقيقاً مثل وابستگي بسياري از نوجوانان و جوانان به سلفيهاي رنگارنگ و دقيقهاي يا شبكههاي اجتماعي و فضاي مجازي، پس بايد خيلي بيشتر حواسمان را به عادتهاي رفتاري خود جمع كنيم تا از شكلگيري عادتهاي رفتاري غلط و وابستهكننده دور بمانيم.
آسيبهاي سلفيمهرابي ميگويد: سلفي گرفتن شايد به خودي خود بد نباشد اما امروزه شاهد سلفي گرفتنهاي افراطي هستيم كه كم كم به يك عارضه براي بروز رفتارهاي ضد اجتماعي تبديل شدهاند و وابستگي زياد افراد به اين رفتار قطعاً ميتواند منجر به شكلگيري مشكلاتي در زندگي آنها شود. اختلال رواني خودشيفتگي و نمايشگري كه اين افراد دوست دارند به طور مداوم خود را در معرض ديد و نمايش ديگران بگذارند. اين معضل معمولاً از توجه زياد و وسواسگونه افراد به شكل ظاهري خود شكل ميگيرد.
شكلگيري احساسات منفي نسبت به خود
وقتي سلفيهاي افراد با تشويق يا تعريف و تمجيد در فضاي اجتماعي مواجه نميشود، اولين احساسي كه در اين افراد شكل ميگيرد، حس نااميدي و خودزشتپنداري است. حتي جرقه انجام بسياري از عملهاي جراحي از همين اتفاقات كوچك و سطحي شكل ميگيرد.
توجه بيش از حد و وسواسگونه افراد به ظاهر خود و حتي مقايسه خود با ديگران و كاهش حس اعتماد به نفس و عزت نفس وقتي از چهره و اندام و... يا هر موضوع ديگري نسبت به خود كه در آن احساس رضايت ندارند از تبعات اعتياد به سلفي گرفتن و نمايش آن است.
از سويي وقتي افراد بيش از حد درگير شبكههاي اجتماعي و سلفي گرفتن ميشوند، وقت و هزينه زيادي صرف ميكنند تا در مكان جديدي براي گرفتن عكسي متفاوت از ديگران داشته باشند. افزايش احساس اضطراب و افسردگي كه با مقايسه خود با ديگران و احساس وابستگي به تعريف و تمجيد ديگران يا حتي عادت به اينكه هر روز وقت زيادي براي انجام اين فعاليتها اختصاص دهند از ديگر پيامدهاي سلفي گرفتن است.
سلفي و خروج از مسير اعتدال مهرابي اظهار ميدارد: امروزه شاهد هستيم كه افراد وقتي دور هم جمع ميشوند از لايك خوردن عكسها و تعداد آن بحث ميكنند.
انگار يك افتخار بزرگ به دست آوردهاند يا انگار براي عكسهاي سلفيشان قرار است جايزه نوبل بگيرند. بسياري از رفتارهاي غلط و وابستگيهاي افراطي براي ما مشكلساز شده و بيشك بر روح و روان ما اثرگذار خواهند بود.
فراموش نكنيم در آيات قرآن نيز بر اعتدال و ميانهروي در زندگي تأكيد شده است.
وَ كذلِك جَعَلْناكمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يكونَ الرَّسُولُ عَلَيكمْ شَهيداً وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتي كنْتَ عَلَيها إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ ينْقَلِبُ عَلى عَقِبَيهِ وَ إِنْ كانَتْ لَكبيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذينَ هَدَى اللَّهُ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيضيعَ إيمانَكمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحيمٌ: و ما بدينسان شما را امتي معتدل و ميانهرو قرار داديم تا بر مردم گواه (راه درست) باشيد چنانكه رسول (با رفتارهاي معتدل و نيكوي خود) بر (درستي راه) شما گواه است.
ضرورت استفاده درست از تكنولوژي
به گفته مهرابي از امت اسلامي به ميانهروي و اعتدال ياد شده است و علماي اخلاق و حكماي بزرگ حفظ تعادل و حد وسط را اصل همه فضيلتها دانستهاند. چنان كه شيخ محمود شبستري ميسرايد: همه اخلاق نيكو در ميانه است / كه از افراط و تفريطش كرانه است.
در واقع با ورود هر تكنولوژي و پيشرفت ما ميتوانيم با استفاده بجا و درست از آن گامي در جهت آرامش و آسايش خود برداريم، ولي زماني كه رفتارهاي ما به شكل افراطي و بيرويه پيش ميروند قطع به يقين از تعادل خارج شده و دچار گرفتاري ميشويم.
