در دنياي امروز با گسترش فناوريهاي مختلف و رواج استفاده از اينترنت، ماهواره و... برخي شركتهاي بزرگ، كارخانجات و سرمايهگذاران جوامع را به طور مداوم دستخوش شيوههاي زندگي مدرن و پر زرق و برق كرده و تفكرات به اصطلاح مدرن را با استفاده از حربههاي تبليغاتي و رواج سبكهاي زندگي منطبق با مصرفگرايي به افراد جوامع القا ميكنند و آنها را به اين مسير سوق ميدهند. علاوه بر اين با ايجاد ذهنيت و القاي باورهاي جديد در مصرفكنندگان نگرش آنها را به شيوه زندگي و فرهنگ اصيل جامعهاي كه در آن زندگي ميكنند از بين ميبرند و سعي در ايجاد و تغيير نگرش افراد دارند. در واقع قصد دارند نشان دهند كه مصرفگرايي و داشتن نياز بيش از حد يا زيادهخواهي، ويژگي مثبتي بوده و باعث پيشرفت و حركت انسان ميشود و انگيزه او براي كار و فعاليت را افزايش ميدهد. در دنياي مدرن امروز عواملي وجود دارد كه زندگي را به سمت مدرنيته سوق ميدهد و جامعه را به درون چالهها و باتلاقهاي مصرفگرايي ميكشاند.
گاهي فرد به دنبال برطرف كردن نيازهاي كاذبي ميرود كه در خودش به واسطه سايرين ايجاد شده نه اينكه خود فرد خلأ يا نيازي را در خود احساس كند و به دنبال برطرف كردن آن برود. در اينجا شاهد پديده اسرافكاري يا مصرفگرايي هستيم، موضوع و معضلي كه در جامعه امروزي به وفور و در حيطههاي مختلف مشهود است، زيادهخواهي افراد و شكلگيري نيازهاي كاذب در آنها كه خود به نوعي هدر دادن و بيتوجهي به تمام نعمتهاي مادي و معنوي است كه در اختيار بشر قرار داده شده و به حيطههاي مختلف زندگي كشيده شده است. از زماني كه هر فرد روزانه در اختيار دارد ولي مديريت استفاده درست از آن را نياموخته تا استفاده از منابع طبيعي و انرژيهاي در دسترس بشر و خصوصاً در حوزه منابع انساني كه مثلاً برخي از افراد آموزش لازم و توانمندي و استعداد انجام برخي شغلها و فعاليتها را ندارند و به همين خاطر ميزان بهرهوري كمتر و استهلاك بيشتري را متحمل ميشوند.
جامعه امروز دچار پديده مصرفگرايي شده كه اين امر درست در مقابل و متضاد با مصرف بهينه قرار ميگيرد. مصرفگرايي و اسراف جزء بزرگترين آسيبهاي فردي و اجتماعي است كه افراد جوامع به آن مبتلا ميشوند. اين امر در دين اسلام و از جانب خداوند متعال نيز نهي شده و در مقابل آن به ميانهروي و اعتدال در مصرف نعمتهاي مادي سفارش شده است. امام علي (ع) در اين باره ميفرمايند:«آگاه باشيد خرج كردن به ناحق، حيف و ميل و اسراف است.» به همين دليل امروزه بايد سعي كنيم در فرهنگ خود مذموم بودن و نكات منفي مصرفگرايي و اسراف را آشكار كنيم و به جاي آن استفاده بهينه و اصلاح الگويهاي مصرفي را در سطح خانوار و جامعه رواج دهيم. براي انجام فعاليتهايي از اين دست ميتوانيم از نهاد خانواده به عنوان ركن اساسي تربيت كننده فرزندان كمك بگيريم و باور و نگرشهاي مرتبط با الگوي مصرف صحيح و جلوگيري از به وجود آمدن نيازهاي كاذب را با نگرش براي مصرف درست و مرتبط با نيازهاي خودمان به نسل آينده و فرزندانمان بياموزيم.
در واقع توسط والدين و محيط خانواده و مدارس به عنوان افراد و نهادهايي كه بيشترين ارتباط و نفوذ را بر افكار و نگرش و ذهن فرزندانمان دارند ميتوانيم شيوههاي مصرف صحيح و بهينه در حيطههاي مختلف از مصرف انرژي گرفته تا آموختن شيوههاي اصلاح آن، با كمك ابزارهاي آموزشي، ارائه بروشورها و ايجاد مسابقات و برنامههاي مختلف، الگوي مصرفي درست و نگرشهاي مرتبط با آن را در فرزندانمان دروني سازيم. آموزش به بچهها را از خانه و سر سفره و پرهيز از نيم خور كردن ظرف غذا تا رعايت الگوي مصرف در جامعه شروع كنيم.
با آموزش در حيطه اين مسائل و همچنين عمل كردن به اين رفتارها و دوري از چشم و همچشمي، تجملگرايي و با ايجاد نگرش درست در الگوي مصرف و در رابطه با رفع نيازهاي مختلف، جامعه در مسير درست و معتدل در حيطه انتخابها و نيازهايش قرار ميگيرد. پس ميتوان نتيجه گرفت كاربرديترين عملكرد جامعه امروز فراهم كردن و ايجاد زمينهسازي ذهني و فرهنگي براي اقشار مختلف جامعه است. اينكه هر فرد بداند بايد از منابع طبيعي يا انرژيهاي قابل دسترس محيط چگونه استفاده كند يا زمان خود را به چه صورت مديريت كند؟ در كل بياموزد بهينه مصرف كردن يعني چه؟
شايان ذكر است براي دستيابي به اين اهداف بايد مديراني شايسته و قدرتمند در سطح جامعه آن را پيگيري و طرحهايي ابداع كنند كه بتوان با همكاري نيروها و ارگانهاي مختلف در هر حيطه الگوهاي مصرف را اصلاح و از اسراف و مصرفگرايي جلوگيري كرد. البته در اين ميان علاوه بر مسائل ذكر شده، مشاركت و همكاري مردم جزء مهمترين پيش زمينهها براي رسيدن به اصلاح الگوي درست و ايجاد يك فرهنگ غني در زمينه مصرف بهينه و ميانهروي در استفاده از نعمتهاي مختلف الهي است.
