پژوهشها و مطالعاتي در زمينه بازيهاي رايانهاي انجام شده است كه در اين مطالعات به جنبههاي روانشناختي و اجتماعي و همچنين عوامل تسهيلكننده و بازدارنده بازيها پرداختهاند. اما نكته و پرسش حائز اهميت اين است كه بازيهاي رايانهاي چه تأثيراتي بر كودكان و نوجوانان دارند؟ هر چند كه اكنون بايد گفت بررسي آن را روي بزرگسالان و تأثيراتش را هم بايد مد نظر قرار داد. به همين دليل نمونههايي از تحقيقات و مطالعاتي كه در اين زمينه فراهم شده است را يادآور ميشويم تا به اهميت آن بيشتر پي ببريم.
در بين كودكان و نوجوانان تحقيقات حاكي از اين است كه بازيهاي رايانهاي تا حدودي باعث افت عملكرد تحصيلي آنان ميشود، زيرا افراد وقت خود را بيشتر به بازي اختصاص داده و كارهاي اصلي و تحصيلي خود را درست انجام نميدهند. همچنين در تحقيقات ديگري رابطه بين بازيهاي رايانهاي و خشونت به اثبات رسيده و دليل آن هم اين است كه چون كودك و نوجوان با تمركز بالايي بازي را دنبال ميكند، تأثير مستقيمي روي وي گذاشته و ميتواند اين خشونت را انتقال دهد.
خيلي از والدين به خاطر پرمشغله بودنشان، فرزندان را به سمت اين بازيها سوق ميدهند. البته كسي با ماهيت بازي مشكل ندارد و نكته مهم اين است كه چه بازي با چه زماني را فرزندان ما به آن اختصاص ميدهند و در خلال اين بازي چه فرهنگي را دريافت ميكنند. بازي رايانهاي به دليل جذابيتي كه براي افراد دارد، ميتواند بسيار سريعتر از چيزهاي ديگر روي آنها تأثير بگذارد. گاهي خيلي از والدين نظرشان اين است كه بازي رايانهاي باعث ميشود فرزند ما خلاقتر شود هرچند ما صددرصد منكر اين مسئله نميشويم اما مطالعاتي كه در اين زمينه انجام شده ثابت كرده است كه تفكر خلاق در كودكاني كه بازي سنتي انجام ميدهند با كودكاني كه بازي رايانهاي ميكنند تفاوت خاصي وجود ندارد پس نميتوان گفت بازيهاي رايانهاي باعث خلاقيت بچهها ميشود.
شايد در عصر كنوني ما نميتوانيم فرزندانمان را از اين بازيها منع كنيم اما مهم مديريت درست آن است و اينكه ما خودمان براي فرزندان و خانوادهمان وقت بگذاريم. براي شاد بودن و فعال بودن برنامهريزي كنيم نه اينكه كودكمان و خودمان را به اين بازيها سرگرم كنيم.
يكي از راهكارهايي كه شما ميتوانید با كمك آن هم تأثيرات بازيهاي رايانهاي را شاهد باشيد و هم زمان و نوع بازي فرزندتان را مديريت كنيد، اين است كه در صورت اصرار فرزندتان به اين بازيها با او همگام شويد. البته زماني را قرار دهيد كه با او اين بازي را انجام ميدهيد و بعد از آن به بازيهاي پرهيجان ديگر حتي به صورت خانوادگي روي آوريد. اين خود باعث ميشود كه ناخودآگاه كودك شما در ذهن خود مقايسه انجام دهد و چون نشاط و تحرك در بازيهاي سنتي بيشتر است او گرايش بيشتري پيدا ميكند. البته به شرط آنكه شما جزو والديني نباشيد كه هيچ وقت براي فرزندتان وقت نداريد! بازيهاي سنتي به رشد شخصيتي كودكان بيشتر كمك ميكند زيرا كودك در اين بازيها نقشهاي آينده خود را تمرين ميكند و روابط اجتماعي را فرا گرفته و مهارتهاي بيشتري كسب ميكند. البته برخي والدين هستند كه به شدت مخالف بازيهاي رايانهاي فرزندانشان هستند. بايد بگوييم با گذاشتن قوانين سخت يا محروم كردن فرزندتان از اين بازيها شما راه درستي را دنبال نميكنيد بلكه بايد به جاي امر و نهيهايي كه حاصلي در پي ندارد با فرزندتان همگام شويد و برايش وقت بگذاريد. حتي كنارش به بازي بنشينيد و زماني را كه او به اين نوع بازيها اختصاص ميدهد، مديريت كنيد، چراكه اعتياد به اين بازيهاي رايانهاي تأثيرات سوئي بر فرزند شما ميگذارد. در سالهاي اخير شاهد رشد اين بازيها در بين بزرگسالان نيز بودهايم.
هر چند كلاً نميتوان اين بازيها را منع كرد اما نكته حائز اهميت مدت زماني است كه ما به آن اختصاص ميدهيم. آيا ما به نوعي وابسته اين بازيها ميشويم؟ آيا ما اعتياد به اين بازيها داريم؟ بهتر است كمي بيشتر خودمان را بررسي كنيم و زنگ خطر بازيهاي رايانهاي را جدي بگيريم. اگر فرزندتان بسيار با اين بازيها سرگرم است، از اينكه آرام در گوشهاي نشسته و كاري به شما ندارد خيالتان راحت نباشد چراكه آن لپتاپ كوچك، فرزندتان را از شما دزديده است. بايد راه چارهاي براي اين مسئله پيدا كنيم كه چرا فرزندمان خود را با اين بازيها سرگرم و منزوي ميكند. يا حتي اگر خودمان يا همسرمان به اين بازيها روي آوردهايم اين نكته را نيز در ذهن خود داشته باشيم زماني را كه ما به اين بازيها اختصاص ميدهيم جدا از اثراتي كه روي ما دارد، زماني است كه ميتوانيم به شيوهاي مثبتتر به خانوادهمان اختصاص دهيم و با جايگزيني بازيهاي سنتيتر نشاط بيشتري را متوجه خود و خانوادهمان كنيم.
*روانشناس باليني
