پيروزي دونالد ترامپ رئيسجمهور غيرقابل پيشبيني امريكا با شعارهايي جنجالي و برهمزننده وضعيت موجود، سبب نگراني مقامات اروپايي شده است، سناريويي كه در صورت محقق شدن، ميتواند مناسبات اروپا و امريكا را به چالش بكشد. اظهارات ترامپ مبني بر منسوخ بودن ناتو و تلاش براي بهبود رابطه با روسيه نگرانيها را نسبت به آينده روابط دو طرف افزايش داده است.
به اعتقاد بسياري از كارشناسان، ورورد ترامپ به كاخ سفيد مناسبات دو سوي آتلانتيك را دستخوش تغييراتي خواهد كرد. پس از رفراندوم خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا موسوم به «برگزيت» كه يكي از بزرگترين شوكها به اروپاي پس از جنگ جهاني دوم بود، اكنون رهبران اروپا با پيروزي ترامپ با چالشي روبهرو شدهاند كه ميتواند شكافهاي بيشتري در ساختارهاي اروپا و نهادهاي امنيتي آن ايجاد كند و با افزايش شكافهاي سياسي ممكن است پيوندهاي استراتژيك بين اروپا و امريكا پايان يابد. امريكا و اروپا از جنگ جهاني دوم همراه بودهاند و در دوران اوباما اين پيوندها تقويت شد، روي كار آمدن ترامپ و مواضع سختي كه او در قبال اتحاديه اروپا در پيش گرفته آسمان روابط امريكا و اروپا را غبارآلود كرده است.
اروپا در شوك انتخاب ترامپ
جان كلود يونكر، رئيس كميسيون اروپا پيروزي ترامپ را خطري براي روابط اتحاديه اروپا و واشنگتن اعلام كرده و مواضع ترامپ را براي ناتو بسيار خطرناك دانسته است. دونالد تاسك، رئيس اتحاديه اروپا نيز با ابراز نگراني از روي كار آمدن ترامپ هشدار داد كه تمدن سياسي غرب كه از زمان جنگ جهاني دوم اروپا را در صلح نگه داشته، اكنون به خطر افتاده است. اروپاييها هرگز فكر نميكردند كه ترامپ به كاخ سفيد راه يابد و بنابراين در يك سال گذشته رهبران اروپايي موضعگيريهاي تند و تيزي عليه او ابراز و ترامپ را خطري براي صلح و ثبات جهاني ميدانستند. نشست فوري وزراي خارجه اروپا چند روز پس از پيروزي ترامپ حاكي از نگراني اروپا از پيامدهاي اين انتخاب عجيب بود و آنها خود را براي دوران غيرقابل پيشبيني ترامپ آماده ميكنند تا نحوه تعامل با ترامپ را بيابند. امريكا از زمان پايان جنگ جهاني دوم در مديريت سياست و حمايت از امنيت كشورهاي اروپايي نقش كليدي داشت كه اين مسئله روابط امريكا با كشورهاي اروپايي را تقويت كرده بود، اما حالا اروپاييها نگران هستند كه با آمدن ترامپ اين متحد بزرگ را از دست بدهند.
تلاش براي تشكيل ناتوي اروپايي
آنچه بيش از همه كشورهاي اروپايي را نگران كرده تأمين امنيت است. كشورهاي اروپايي از كاهش سطح همكاريهاي نظامي امريكا به شدت نگران هستند چون ترامپ در تمام سخنرانيهاي خود عليه ناتو صحبت كرده است. به نظر ميرسد، اروپاييها به جاي دل بستن به سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) و قرار گرفتن در زير چتر حمايتي واشنگتن، اقدامهاي امنيتي تازهاي را در دستور كار قرار خواهند داد. طرح تشكيل ارتش اروپايي همتراز ناتو در يك سال گذشته و به ويژه پس از بحران اوكراين و ترس از تهديدات احتمالي از جانب روسيه، در دستور كار مقامات اروپايي قرار گرفته است. باتوجه به اظهارات ضداروپايي ترامپ و احتمال كاهش حمايتهاي امريكا از اروپا در مقابل روسيه، اعضاي اتحاديه اروپا براي افزايش امنيت خود ناگزير از تأسيس ارتش واحد اروپايي هستند.
ترامپ چند ماه پيش در كمپين تبليغات انتخاباتي خود اعلام كرده بود كه همپيمانان امريكا در ناتو سهم عادلانه خود را پرداخت نميكنند و اين ائتلاف را «منسوخ» توصيف كرد. ترامپ عقيده دارد بايد ناتو را اصلاح كرد و امريكا بايد حمايت مالي خود را از ناتو كمتر كند و اين مسئله نگرانيهاي زيادي به خصوص در آلمان ايجاد كرده است. امريكا چه در دوران جنگ سرد و چه پس از فروپاشي شوروي همواره خود را متعهد به حمايت از اروپا در مقابل روسيه كرده بود اما روي كار آمدن ترامپ ميتواند به چندين دهه روابط استراتژيك بين اروپا و امريكا پايان دهد. استقبال ترامپ از رفراندوم خروج انگليس از اتحاديه اروپا كه به نوعي تضعيف اين اتحاديه را در پي دارد بيانگر اين بود كه امريكاي دوران ترامپ تعهداتش در حمايت از اروپا را كاهش خواهد داد.
نگراني از نزديكي ترامپ به روسيه
تعاملات روسيه و امريكا در دوران اوباما به دليل اختلاف بر سر بحران اوكراين و سوريه بسيار متشنج بود اما دونالد ترامپ اعلام كرده است كه براي برقراري مناسبات بهتر با ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه تلاش خواهد كرد. ترامپ پيشتر گفته بود كه در صورت پيروزي در انتخابات «شبه جزيره كريمه» را به عنوان بخشي از خاك روسيه به رسميت خواهد شناخت. نزديكي ترامپ به مسكو، براي مقامات اروپايي كه در نزديكي مرزهاي روسيه زندگي ميكنند، ميتواند خطرآفرين باشد. كشورهاي اروپايي در دو سال گذشته در همسويي با سياستهاي اوباما تحريمهاي گستردهاي را عليه مسكو اعمال كردند و تنشها بين دو طرف به بالاترين حد خود پس از فروپاشي شوروي رسيد و به باور ناظران غربي رها كردن اروپا در مقابل روسيه زنگ خطري براي امنيت اروپا است. كشورهاي اروپايي واهمه دارند كه آينده روابط واشنگتن و مسكو، به اين كشورها آسيب بزند. اتحاديه اروپا ميخواهد تحريمهاي اقتصادي عليه روسيه را تمديد كند اما باتوجه به مواضع ترامپ كه از روابط گرم با روسيه خبر ميدهد به نظر ميرسد تحريمها كمي با مشكل مواجه شود و اختلاف بر سر نحوه مقابله با روسيه شكافها در غرب را افزايش خواهد داد.
قدرتگيري راستگرايان در اروپا
پيروزي غيرمنتظره ترامپ شايد براي رهبران اروپايي چندان خوشايند نبود اما موجب دلگرمي جريانهاي مليگراي افراطي در قاره سبز شد كه پيش از اين با موجسواري روي نارضايتيهاي عمومي در كشورهاي عضو اتحاديه قدرت گرفته بودند. افزايش محبوبيت اين احزاب در شرايطي كه برخي از كشورهاي اروپايي خود را براي انتخابات رياست جمهوري آماده ميكنند نگرانيها را نسبت به فروپاشي ساختارهاي اتحاديه اروپا افزايش داده است.
در انتخابات رياست جمهوري كه اخيراً در كشورهاي لهستان، بلغارستان و مجارستان برگزار شد مليگرايان راستگرا و طرفدار روسيه قدرت را به دست گرفتند و اين نگراني وجود دارد كه سناريوي اروپاي شرقي در غرب اروپا نيز تكرار شود. فرانسه سال آينده انتخابات رياست جمهوري را برگزار خواهد كرد و ژان ماري لوپن، رهبر راستگراهاي فرانسه شانس خود را براي پيروزي در انتخابات مورد محك قرار خواهد داد. ماري لوپن، گفته است پيروزي ترامپ نقطه عطفي در پيداپش جهان جديد است كه جايگزين جهان قديم خواهد شد. ترامپ آنچه را كه غيرممكن به نظر ميرسيد امكانپذير ساخت. اروپا در حالت شوك و بياعتمادي به سر ميبرد و تلاش ميكند راه خود را بيابد. احزاب راستگرا همچنين اميدوارند در انتخابات هلند و اتريش نيز موقعيت خود را تقويت كنند. احزاب راستگرا بر اين باورند كه پيروزي ترامپ ميتواند به عنوان الگويي قرار گيرد و در قدرتيابي اين احزاب نقش داشته باشد.
نفوذ بروكسل بركشورهاي عضو اتحاديه اروپا، مدتها است كه در برخي كشورهاي عضو مسئلهساز شده است. بحران اقتصادي و قوانين دست و پاگيري كه اتحاديه اروپا بر اعضاي خود تحميل ميكند نيز به اين نارضايتيها دامن زده است. رأي مردم انگليس به برگزيت، پاسخ «نه» به سياستهاي رياضتي و تحميلي اتحاديه اروپا بود و نشان داد كه مردم اروپا ديگر نفوذ بروكسل بر كشورهايشان را برنميتابند. نتيجه انتخابات امريكا به الگويي موفق براي اروپاستيزان تبديل شده است، جريانهايي كه اميدوار هستند پس از انگليس، كشورهاي ديگري را از سلطه بروكسل بيرون بكشند. به باور برخي ناظران، پيروزي ترامپ در انتخابات امريكا ميتواند به الگويي موفق براي پوپوليستهاي اروپايي تبديل شود و آنها نيز ميتوانند با موجسواري روي بحرانهاي موجود، با لحني تندتر به مسئله مهاجران و بحران اقتصادي و سياستمداران اروپايي حمله كنند.
در حالي كه ترامپ خود را مهياي ورود به كاخ سفيد ميكند نگراني در بين رهبران اروپايي موج ميزند. پس از خروج انگليس از اتحاديه اروپا كه ضربه سختي بر فروپاشي ساختارهاي اتحاديه اروپا به شمار ميرود، اكنون رهبران اروپا با پيروزي ترامپ با زلزلهاي روبهرو شدهاند كه لرزشهاي آن شكافهاي بيشتري در ساختارهاي اروپا و نهادهاي امنيتي و دفاعي آن به وجود ميآورد. اگر ترامپ به شعارهاي انتخاباتي خود در ارتباط با اتحاديه اروپا عمل كند تعاملات واشنگتن با كشورهاي قاره سبز كاهش خواهد يافت و باتوجه به احتمال نزديكي امريكاي دوران ترامپ به روسيه به نظر ميرسد، تأمين امنيت به يكي از دغدغههاي اصلي اعضاي اين اتحاديه تبديل خواهد شد و اروپا ناگزير خواهد بود تا مسير جديدي را براي بالا بردن سطح امنيتي خود انتخاب كند كه تشكيل ناتوي اروپايي حداقل راهكار است.
