در سالهاي گذشته اگر در طول سال هم در خصوص مسئله فلسطين قصور ميشد حداقل از نشست سالانه مجمع عمومي سازمان ملل كه در آن معمولاً رهبران و مقامات ارشد همه كشورهاي جهان حضور مييابند به عنوان فرصتي براي طرح مسئله فلسطين استفاده ميشد اما امسال همچنانكه از قرائن و شواهد موجود بر ميآيد همين فرصت اندك نيز از فلسطينيها گرفته شد. حتي در نشست ويژه آوارگان كه در حاشيه نشست مجمع عمومي برگزار شد نامي از آوارگان فلسطيني برده نشد و اين در حالي است كه قدمت آوارگان فلسطيني بسيار بيشتر از آوارگان ساير كشورهاست و نزديك به هشت دهه از زمان آوارگي آنها ميگذرد و چه بسا اغلب نسل اول آوارگان در انتظار بازگشت به وطن خود چشم از جهان فروبستهاند. حال سؤالي كه مطرح ميشود اين است كه چه عواملي در ايجاد چنين وضعيت اسفناكي دخيل و تأثيرگذار بوده است؟ در پاسخ بايد گفت بخشي از اين عوامل داخلي، بخشي ديگر منطقهاي و بخشي از آن هم جنبه بينالمللي دارد.
در سطح داخلي مهمترين عامل نبود وحدت بين فلسطينيهاست. با وجود اينكه در سالهاي گذشته تلاشهاي گستردهاي براي حل اين اختلافات و رسيدن به اجماع ميان گروههاي فلسطيني در چارچوب احياي سازمان آزاديبخش فلسطين موسوم به ساف به عمل آمد اما در ميانه راه رها شد. وابستگي تشكيلات خودگردان به رژيم صهيونيستي و امريكا و تأثيرپذيري از سياستها و اعمال فشارهاي آنها و همچنين نزديكي برخي از گروههاي مقاومت مانند حماس به كشورهايي مانند قطر و تركيه كه خط سازش با رژيم صهيونيستي را دنبال ميكنند از جمله عوامل مهم شكست و ناكامي اين تلاشها بوده است.
در سطح منطقه، ظهور و استمرار بحرانهاي حاشيهاي به كلي بحران فلسطين را تحتالشعاع قرار داده و در سايه عملكرد رسانههاي غربي و عربي آن را از سيبل توجه جامعه جهاني خارج كرده است. رژيم صهيونيستي از زماني كه با اعمال فشار كشورهاي غربي اعم از امريكا و اروپا در موافقت با اجراي طرح تشكيل دو دولت در اراضي اشغالي و توقف سياست شهركسازي مواجه شد، به ايجاد و گسترش بحرانهاي حاشيهاي در منطقه روي آورد و از اين طريق جاي بحران فلسطين را با بحرانهاي منطقهاي از جمله بحران سوريه عوض كرد. از اين ديد ظهور و ادامه اين بحرانها محصول جايگزيني فرمول «امنيت در برابر امنيت» جناح راستگراهاي اسرائيلي به رهبري نتانياهو با فرمول توافق شده مادريد در سال 1991 مبني بر «مبادله زمين در برابر صلح» است.
عامل جديد ديگري كه در سطح منطقه جلب توجه ميكند و در مقايسه با گذشته بيسابقه است، تلاش عربستان و عوامل منطقهاي آن براي بهبود و عاديسازي روابط با رژيم صهيونيستي است. پايگاه صهيونيستي گلوبز (Globes) با انتشار گزارشي درباره گامهاي بلندتر عربستان سعودي در راستاي نزديكي بيشتر به رژيم صهيونيستي، تأكيد كرد: «گزارشهايي كه به تازگي از اين كشور رسيده است، نشان دهنده آن است كه كنار گذاشتن دشمني با تل آويو، بخشي از برنامه تغييرات گسترده در نظام عربستان است. » گلوبز با اشاره به روابط عربستان با رژيم صهيونيستي تصريح كرد: «عربستانيها در حال حاضر به طور صريح اعلام ميكنند كه «اسرائيل» را دشمن نميدانند و با وجود خواستههايي كه درباره ضرورت تحقق پيشرفت در قضيه فلسطين مطرح ميكنند، لحن مواضعشان درباره اين موضوع در مقايسه با گذشته سردتر شده است. »
در سطح بينالمللي نيز باز برخي از بحرانهاي منطقهاي مانند بحران سوريه و بحران اوكراين كه ابعاد بينالمللي پيدا كردهاند بخش عمدهاي از توجه نهادهاي بينالمللي از جمله سازمان ملل و همچنين بازيگران بينالمللي را به خود جلب كرده است و از طرف ديگر سرريز شدن برخي از آثار اين بحرانها به شكل سرازير شدن آوارگان گسترده به سمت اروپا آن را به يكي از دغدغههاي اين اتحاديه تبديل كرده و حتي روند انتخابات را در برخي از كشورهاي اين اتحاديه تحت تأثير قرار داده است. در اين ميان خروج غيرمنتظره انگليس از اتحاديه اروپا مزيد برعلت شده و موجب شده است توجه اين اتحاديه از خارج به داخل متمركز شود. از ديگر سو انتخابات رياست جمهوري امريكا موجب شده است كه دولت اوباما از يكسال مانده به انتخابات به كلي مسئله فلسطين را از اولويت سياست خارجي و خاورميانهاي خود خارج كند و بدين ترتيب جناح راستگراي حاكم بر فلسطين اشغالي بدون اينكه با امريكا چالش پيدا كند با اطمينان خاطر به تلاشهاي خود براي يهودسازي باقيمانده اراضي فلسطينيها و مسلمانان در كرانه باختري و به خصوص شرق قدس ادامه دهد و آن را سرعت بخشد. اين رژيم همزمان با نشست سالانه مجمع عمومي سازمان ملل تصميم به ساخت شهرك جديدي با نام مگاوا هموتوس در جنوب قدس اشغالي و نزديك روستاي بيت صفافا گرفت. اين شهرك صهيونيستنشين جديد سه فاز دارد كه شامل 4هزار واحد جديد است. به گفته خليل تفكچي، مدير اداره نقشهها در قدس شرقي اين پروژه قسمتي از پروژه بسيار بزرگ اسرائيل در قدس است كه همان ساخت 58 هزار واحد مسكوني تا سال 2020 است. اين رژيم پس از احداث دو كمربندي در اطراف شهر قدس، 26 شهرك احداث كرد تا در آن 180 هزار شهرك نشين افراطي سكونت يابند. اين دولت با اجراي اين پروژه به دنبال بيرون راندن بيشترين تعداد فلسطينيها و جذب مهاجران يهود بيشتر است، تا در سال 2020 بخش شرقي و غربي قدس يهودي شود. پارلمان صهيونيستي نيز براي به اتمام رساندن اين طرح، قانون منع ازدواج بين مردم مناطق سال 1948 و ساكنان مناطق اشغالي سال 1967 را تصويب كرد.
در حاليكه اوباما ابتداي ورود خود به كاخ سفيد بر اساس شعارهاي انتخاباتي خود بر لزوم حل بحران فلسطين از طريق اجراي طرح تشكيل دو دولت تأكيد ميكرد و حتي نماينده ويژه براي پيگيري اين موضوع تعيين كرد اما در آخرين حضور در نشست سازمان ملل تنها به انتقاد از شهركسازي بسنده كرد و به نوشته آسوشيتدپرس اوباما و نتانياهو در طول ديدار خود در نيويورك، لبخند به لب داشتند. دو طرف به جاي آنكه مانند هميشه وارد بحث و گفتوگو درباره از سرگيري گفتوگوهاي صلح شوند، به بذله گويي پرداختند و درباره نحوه سپري كردن دوران تعطيلات خود سخن گفتند. اوباما و نتانياهو در مقابل خبرنگاران، بيشتر وقت خود را مشغول به سخن گفتن درباره موافقتنامه كمكهاي نظامي امريكا به رژيم صهيونيستي بودند. ارزش اين موافقتنامه 10 ساله، 38 ميليارد دلار است و طي ماه كنوني امضا شده است. كاخ سفيد اميدوار است اين كمكهاي نظامي بيسابقه، باعث تضعيف اين ديدگاه در ميان حاميان اسرائيل شود كه اوباما، از امنيت رژيم صهيونيستي حمايت كافي را به عمل نياورده است. اوباما دراينباره گفت: «اكنون زمان خطرناك و دشواري در خاورميانه است و ما ميخواهيم اطمينان حاصل كنيم كه اسرائيل، از همه تواناييهاي لازم براي تأمين امنيت اسرائيليها برخوردار است. » در واقع اوباما نيز در خصوص بحران فلسطين پا جاي پاي رؤساي جمهور قبلي اين كشور گذاشت و نشان داد كه وي نيز تحت تأثير مافياي صهيونيستي قرار دارد.
