هميشه افراد شناخته شده مذهبي، سياسي، هنري و سلبريتيها و زندگي آنها و وقايعي كه براي آنها اتفاق افتاده و گره در تاريخ اين مرز و بوم دارد، براي مردم جامعه از اهميت خاصي برخوردار بوده و مردم نسبت به سرنوشت آنها علاقهمندند و وقتي مردم از وقايع زندگي آنها باخبرند و نويسنده و كارگرداني در عالم هنر بخواهد اين زندگي را روي صحنه تئاتر يا به قاب سينما و تلويزيون ببرد، با دشواريهاي فراواني بايد دست و پنجه نرم كند چون تماشاگر با اين وقايع تاريخي آشنا بوده و هر انحرافي از تاريخ ميتواند دردسرساز شود.
شايد همين فرض باعث ميشود كه برخي كارگردانها به خاطر ترس از اين موضوع، فضاي دراماتيك و درامي را كه بايد به كارشان ديكته كنند و وقايع تاريخي و زندگي آن فرد مورد نظر را در بستر آن فضا بازگو كنند به روايت خطي و تاريخي كار بسنده كرده و با پرداختن به جزئياتي كه به راحتي امكان حذفشان وجود دارد، كاري طولاني و خستهكننده به مخاطب تحويل دهند. اين روزها نمايش «راپورتهاي شبانه دكتر مصدق» به نويسندگي و كارگرداني اصغر خليلي در تالار وحدت در حال اجراست و اين اجراي 100 دقيقهاي، به عوامل كودتاي 28 مرداد و چگونگي انجام اين كودتا تا مرگ دكتر مصدق اشاره دارد.
كاملاً مشخص است كه خليلي در مقام نويسنده، مطالعه و پژوهش فراواني قبل از نوشتن اين نمايش داشته و به خاطر اين تعهد تاريخي سعي در اجراي تمام حوادث آن برهه تاريخي با تمام جزئيات آن داشته كه همين كار باعث طولاني شدن اغلب صحنهها و درنهايت خستگي تماشاگر شده است.
ايكاش خليلي به جاي روايت خطي كار، لحظات دراماتيك زندگي مصدق را به تصوير ميكشيد و به بهانه آن به ساير حوادث و اتفاقات زندگي مصدق سرك ميكشيد. به عنوان مثال صحنه دادگاهي دكتر مصدق ميتوانست محوريت نمايش قرار گيرد و مابقي ماجرا حول آن به صورت غيرخطي بازگو شود تا جذابيت و انرژي كار باقي بماند. البته شايد خليلي با انتخاب عامدانه اين بخش از زندگي دكتر مصدق و بازنمايي وقايع انجام رفراندوم و انحلال مجلس، به نوعي خواسته نگاهي انتقادي سياسي نيز به شرايط روز جامعه داشته باشد و تماشاگر را عامدانه به ياد وقايع اخير بيندازد.
يكي از مشكلات اين كار كه درنهايت به كاهش حس نهايي تماشاگر ميانجامد، اجراي كار در تالار وحدت است كه به دليل فاصله تماشاگران تا صحنه نمايش و سن تئاتر، اين رابطه چهره به چهره و حسي كه در ارتباط نزديك بازيگر تئاتر با تماشاگر وجود دارد، در اين سالن كمتر ديده ميشود و همين موضوع باعث ميشود كه انرژي بالاي بازيگران به صورت كامل به تماشاگران منتقل نشود.
براي ادعاي اين فرض ميشود به لحظهاي در نمايش اشاره كرد كه بازيگر نقش باغبان كه پايين سن و در كنار رديف اول صندلي بازيگران به اجراي نقش ميپردازد، در هنگام بازي حس بيشتري به تماشاگر منتقل ميكند و بازي او تماشاگر را بيشتر با خود همراه ميكند.
حضور فرهاد آييش در نقش دكتر مصدق و شباهت ظاهري او به اين شخصيت تاريخي، بازي و حسي كه آييش در اجراي اين نقش از خود به يادگار ميگذارد، همان آكسونگذاريها و مكثهاي هميشگي آييش در بازي خود، همه و همه باعث شده تا مصدق، به عنوان قهرمان اين نمايش به خوبي بدرخشد. ايرج راد با بازي زيباي خود به خوبي توانسته به عنوان عامل غرب، سياستهاي پنهاني آنها را در براندازي حكومت ايران و نخستوزيري مصدق به خوبي نشان دهد. هر كسي كه به تماشاي اين نمايش بنشيند، نميتواند به بازي زيباي خسرو احمدي در نقش و تيپولوژي يك جاهل و كلاهمخمليهاي دهه 30 اشاره نكند كه چقدر زيبا احمدي از عهده اين نقش درآمده و ميشود بهراحتي به بازي زيباي او و مقايسه آن با ساير كلاهمخمليهاي كار اشاره كرد. همچنين نرگس محمدي در اين كار برخلاف سابقه تلويزيوني و سابقه تصويري مخاطب از او، اين بار در نقش «پري بلنده» بازي خوبي از خود در ذهن تماشاگر به يادگار ميگذارد و با ديالوگهايي كه بين او و خسرو احمدي برقرار ميشود، باري از نمايش را به دوش ميكشند.
