معاونت بينالملل بنياد سينمايي فارابي در روز اول تابستان كارنامه سال 94خود را منتشر كرد. كارنامهاي كه در آن 103 حضور خارجي به ثبت رسيده و تنها حاصل اين حضور 10 جايزه است. جوايزي كه اكثرشان نيز از جشنوارههاي نهچندان مشهور به دست آمدهاند. با اين جوايز آيا مهمترين مركز توليد و حمايت از ساخت فيلم در ايران كارنامه قابل قبولي داشته است؟!
***
طبق گزارش پايگاه اطلاعرساني بنياد سينمايي فارابي، معاونت بينالملل بنياد سينمايي فارابي با ۱۰۳حضور جشنوارهاي در ۴۱ رويداد فرهنگي فعاليت داشته است كه بر اساس اعلام فارابي از اين حضورهاي خارجي 10جايزه سينمايي به دست آمده است.
لازم نيست زماني كه صحبت از جوايز بينالمللي سينماي ايران ميشود، انتظار داشت اين جوايز از فستيوالهاي معتبر درجه A كسب شده باشند، همين كه در خارج از ايران باشند، كفايت ميكند! آن بخش از جوايز فستيوالهايي مانند جشنواره كن در فرانسه يا برلين در آلمان يا حتي و نيز ايتاليا كه به سينماي ايران رسيده است به فيلمهايي اختصاص يافته كه فيلمسازانشان اصولاً با سينماي دولتي كمتر كار ميكنند و حتي اگر از فارابي و امثال آنها كمك بگيرند، صدايش را در نميآورند، چه برسد به اينكه بخواهند با پرچم فارابي در جشنوارههاي خارجي حضور پيدا كنند. به همين دليل 10جايزه سينمايي كه فارابي اخذ كرده براي فيلمهاي متوسط يا حتي ضعيف ايراني بوده كه در كشورمان نيز چندان موردتوجه قرار نگرفتهاند. براي نمونه فيلم «اشباح» به كارگرداني «داريوش مهرجويي» كه به خاطر ضعف بيش از حدش در جشنواره فيلم فجر هو شد، برنده جايزه بهترين بازيگر زن (مهتاب كرامتي) از جشنواره بينالمللي فيلم ايمجين اينديا كشور اسپانيا شد. البته رايزني بنياد فارابي در ايجاد بخش مرور آثار داريوش مهرجويي در اين جشنواره را نميتوان در كسب چنين نتيجهاي بيتأثير دانست.
فيلم «ملك سليمان» موفق شد جايزه شمشير نقرهاي را از جشنواره فيلمهاي تاريخي و نظامي لهستان به دست آورد. اين فيلم ساخته شهريار بحراني و محصول سال 87 است كه با دو سال تأخير در سال 89 اكران شد. هم سال توليد اين فيلم و هم سال اكران آن در دولت قبلي بوده و جوايزي هم كه اين فيلم كسب كرده است، قاعدتاً متعلق به دستاوردهاي مديريت فعلي بنياد فارابي نميشود.
به غير از «اشباح» و«ملك سليمان» فيلمهاي «موقت»، «حكايت عاشقي»، «پدر آن ديگري» و «تا آمدن احمد» موفق به كسب جوايزي از كشورهاي لهستان، ايتاليا، اسپانيا و هند شدهاند.
جشنوارههاي بينام و نشانبراي علاقهمندان به سينماي ايران جالب خواهد بود كه بدانند فارابي در چه فستيوالهايي حضور داشته و آيا اين فستيوالها و رخدادهاي سينمايي جايگاه جهاني دارند يا خير!
فارابي در جشنوارههایی مانند فيلم فيليپين، جشنوارههاي بينالمللي فيلم اكو (نيجريه)، جشنواره فيلم ايمجين اينديا (اسپانيا)، جشنواره فيلم بغداد (عراق)، جشنواره فيلم بنگلور (هند)، جشنواره فيلم بوستون (امريكا)، جشنواره فيلم پوسان (كره جنوبي)، جشنواره فيلم توفي (لهستان)، جشنواره فيلم جايپور (هند)، جشنواره فيلم داكا (بنگلادش)، جشنواره فيلم سينه كيد (هلند)، جشنواره فيلم كرالا (هند)، جشنواره فيلم كودكان كلكته (هند)، جشنواره فيلم كودك هند، جشنواره فيلمهاي ايراني (استراليا)، جشنواره فيلمهاي ايراني در پاريس (فرانسه)، جشنواره فيلمهاي ايراني در تورنتو (كانادا)، جشنواره فيلمهاي ايراني زوريخ (سوئيس)، جشنواره فيلمهاي تاريخي و نظامي (لهستان)، جشنواره فيلم كودكان كانادا، جشنواره فيلم مذهب امروز (ايتاليا)، خانه فيلم آسيا-مروري بر آثار داريوش مهرجويي (اسپانيا)، دانشگاه سايمون فريزر- ونكوور (كانادا)، سينما تك جشنواره بينالمللي فيلم تورنتو/تاريخچه سينماي ايران و خالقين آن (كانادا)، فروم سينماي نوين كلكته (هند)، كانون فرهنگي اطلس (سوئد)، موزه فيلم اتريش، نمايش فيلمهاي ايراني در دانشگاه يورك (كانادا) و هفته فيلم خانه آسيا (اسپانيا) حضور داشته است. حال چه تعداد از اين فستيوالها در جهان داراي رتبه برتر هستند؟ ليستهاي متعددي در مورد 10جشنواره يا چند جشنواره برتر فيلم در جهان وجود دارد كه نامهاي مشابه در آنها زياد است. سايت wonderslist ليستي از 10فستيوال مهم سينمايي را منتشر كرده است. در اين ليست نامهاي آشنايي چون «كن»، «ونيز»، «تورنتو»، «ساندنس»، «برلين» و «ملبورن» به چشم ميخورد. شايد تنها حضور نامدار فارابي، حضور در جشنواره مونترال كانادا بوده است. پس حضورهاي بينالمللي بنياد فارابي هم مانند جوايز سينمايياش چندان دلچسب نيست.
10 جايزه از 370 جايزه!ايران يكي از چند كشور داراي صنعت سينما است كه در طول سالها حضورهاي متعددي در مجامع سينمايي دارد. اين حضور اما هميشه در حد سفرهاي توريستي مديران دولتي نيست كه مثل آمار ارائه شده توسط فارابي با بيش از 100 حضور خارجي تنها 10 جايزه به دست آورده باشند و در ساير رخدادها مثل يك توريست فرهنگي يا مهمان محترم صرفاً حضورشان گرمابخش محافل سينمايي باشد. بسياري از فيلمهايي كه خارج از دايره حمايت بنياد سينمايي ساخته شده و مهر اين بنياد پاي شناسنامه آنها نخورده است، عملكرد خوبي در جشنوارههاي خارجي داشتهاند. براي مقايسه بهتر آنچه در سينماي ايران ميگذرد با آنچه در فارابي رخ داده است، بايد نگاهي به تفاوت جوايز به دست آمده در بازه زماني سال 94 نگاهي بيندازيم.
محمد اطبايي اطلاعات جالبي از جوايز بينالمللي سينماي ايران ارائه ميدهد. طبق اين اطلاعات و در سال 94 « در بخش جايزههاي بينالمللي نيز سينماي ايران با دريافت 370جايزه بينالمللي به حدنصاب جديدي در اين حوزه رسيد و نسبت به سال 1393 با 235 جايزه بينالمللي، 57درصد افزايش نشان ميدهد». از اين 370 جايزه 10جايزه سهم فارابي است و 360 جايزه متعلق به سينماي غيروابسته به فارابي است. با يك حساب سرانگشتي مشخص ميشود كه سينماي ايران در هر روز سال تقريباً يك جايزه خارجي داشته كه اين جايزه متعلق به فيلمي بوده است كه محصول فارابي نبوده است.
توريستهاي دولتي كارگردانان سينماي ايران به مديران سينمايي كه اغلب در جشنوارههاي فيلم خارجي پاي ثابت سفر هستند، «توريستهاي دولتي» ميگويند؛ توريستهايي كه مديران فارابي نمايندگان اصلي آن هستند. تجربههاي حضور در جشنوارههاي خارجي، بازارهاي فيلم و هفتههاي فيلم نشان داده كه بودن يا نبودن مديران در عملكرد سينماي ايران چندان تأثير نداشته و هيچ وقت سينماي ايران در رقابت با سينماي تجاري جهان در بعد فروش خارجي موفقيتي به دست نياورده است. مديران سينمايي ايران برخلاف فيلمسازان ايراني چهرههاي جهاني نيستند كه حضورشان باعث سنگين شدن كفه داوري جشنوارهها به نفع فيلمهاي ايراني نشده است. با اين حساب، كارنامه معاونت بينالملل فارابي شايد پر از نامهاي فستيوالهاي خارجي باشد، اما خروجي كيفي آن بسيار ناچيزتر از آن است كه باعث شود اين بنياد را موفق بناميم.
