در حالي كه سازمان ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري، با برگزاري جشنواره مشاركت ملي گردشگري تلاش ميكند تا ميزان گردشگري داخلي را بالا ببرد، تفاوت معنادار ميان قيمت تورهاي داخلي و تورهاي خارجي باعث شده است تا بيشتر از اينكه ايرانيان بخواهند در داخل كشور به سياحت بپردازند، بار سفر را ببندند و به چند مقصد مشخص در آن سوي مرزها بروند.
در اين روزها سفر به كشوري مانند تركيه بسيار ارزانتر از سفر به كيش است و حتي سفر به شهر مقدس مشهد با وجود علائق مذهبي جامعه ايراني با قيمتهاي نجومي هتلهاي لوكس اين شهر در حال رقابت با سفر به كشور مالزي است.
مالزي ارزانتر از مشهد تعطيلات هر چقدر هم كوتاهمدت باشد، بهانه خوبي براي سفر است و شهروندان تهراني حتي از يك روز تعطيلي هم براي سفر استفاده ميكنند و اغلب تنها راهي را هم كه بلدند، سواحل شمال كشور است. البته كساني هم هستند كه سراغ تورهاي مسافرتي ميروند تا به نقاط ديگري در ايران يا خارج از كشور سفر كنند. در تعريف صنعت گردشگري، انواع و زير شاخههاي مختلفي از توريسم تعريف ميشود كه بنا به مقصد، هدف سفر، موضوع سفر و انگيزه سفر انواع و اقسام سفرهاي توريستي تعريف ميشود. ايران به دليل تنوع جغرافيايي، تاريخ، فرهنگ و البته مراكز ديني و زيارتي تقريباً زمينههايي براي همه انواع گردشگري است ولي در عمل ميبينيم كه تنها چند شاخه از گردشگري توسط هموطنان ايراني دنبال ميشود و بسياري از انواع گردشگريها در خارج از كشور دنبال ميشود. يكي از دلايل پيش آمد اين موضوع، تفاوت فاحش قيمتهاي گردشگري در داخل و خارج از كشور است. براي نمونه سفر يك هفتهاي به كشور مالزي با اقامت در هتلي پنج ستاره براي يك ايراني حداكثر چيزي حدود 3ميليون تومان خواهد شد. اما اگر همين شخص بخواهد براي زيارت به شهر مشهد مقدس سفر كند و در هتلي پنج ستاره اقامت كند تنها براي اقامت يك هفتهاي حدود 3ميليون تومان به غير از هزينه ناهار، شام و ترانسفر بايد هزينه كند. اين قيمتها وقتي با آفرهاي سفر به تركيه يا ديگر مقاصد گردشگري ايرانيها مقايسه شود، تفاوت فاحشتري به دست ميآيد. يك ايراني براي ديدن كشور خودش بايد هزينه بسيار بالاتري از ديدار از يك كشور خارجي پرداخت كند و خب مسلم است كه در اين بين حتي اگر از بعد رواني هم بررسي شود در شرايط يكسان هزينهاي، مقصد خارجي مشتريپسندتر از سفر داخلي خواهد بود.
21 ميليون خانواده ايراني چطور سفر بروند ؟!طبق آمار در كشور 21 ميليون خانوار ايراني زندگي ميكنند، رقمي قابل توجه كه باعث شده تا جشنواره مشاركت ملي گردشگري راهبرد «هر خانواده ايراني يك ظرفيت، براي گردشگري ايران به شمار ميآيد» را برای خود انتخاب کنند. اما در عمل با وجود قيمتهاي بالاي گردشگري داخلي، يك خانواده متوسط ايراني انتخابهاي بسيار محدودي براي سفر خواهد داشت. يافتههاي مركز آمار از ميزان درآمد و هزينه سالانه خانوارها در سال 93 نشان ميدهد كه متوسط درآمد يك خانوار شهري در سال گذشته حدود 24ميليون تومان و هزينه متوسط آن حدود 23 ميليونو 486هزار تومان بوده است كه بهطور متوسط هر خانوار شهري در سال گذشته توانست نزديك به 645 هزار تومان( ماهانه 53 هزار تومان) پسانداز كند. آيا با اين ميزان از پسانداز يك خانواده ميتواند در طول سال به سفر برود؟ طبق گزارشي كه در جلسه كميته دستمزد شوراي عالي كار در بهمن ماه سال گذشته ارائه شد، هزينه هر خانواده 5/ 3 نفره كارگري 2 ميليون و 744 هزار تومان در ماه است. اين هزينه شامل هزينه اجاره منزل و هزينههاي حمل و نقل نميشود. در سال ۹۵ افراد شاغل متأهل داراي دو فرزند، ماهانه يك ميليون و ۱۲۴ هزار تومان حقوق دريافت خواهد كرد كه البته اين رقم بدون اضافه كاري احتمالي است. اين رقم با توجه به هزينههاي خانوادهها مبلغي را براي پسانداز باقي نميگذارد. مركز آمار ميگويد در سال 93 هر خانواده ايراني به طور متوسط تنها 53 هزار تومان پسانداز داشته كه در سال ميشود 645 هزار تومان، اگر همين ميزان پسانداز را براي امسال نيز در نظر بگيريم. با شرايط آفرهاي شركتهاي گردشگري، يك خانواده چهار نفره ميتواند در آخر سال يكي از اعضا را به استانبول بفرستند! چون هيچ كدام از تورهاي داخلي در اين رنج قيمتي گزينهاي را براي سفر ندارند.
نظارتي روي تورهاي داخلي نيست!چطور ميشود يك سفر خارجي ارزانتر از سفر داخلي تمام شود، در حالي كه ارزش پول ملي ما بسيار پايينتر از كشورهاي ديگر است؟! ذبيحالله نيكفر، سخنگوي فراكسيون صنايع دستي و گردشگري مجلس ميگويد: متأسفانه بر نحوه ارائه خدمات و امكانات به گردشگران نظارت كافي نميشود و به همين دليل برخي از نرخهاي اين بخش، روز به روز افزايش مييابد. اين نماينده مجلس تأكيد ميكند: افزايش غيرمنطقي قيمت تورها و هتلها به اقتصاد و رونق گردشگري داخلي آسيب ميزند.
نماينده مردم لاهيجان و سياهكل در مجلس شوراي اسلامي با اشاره به اينكه نهادهاي مسئول بايد بر بخشهاي ارائهدهنده خدمات گردشگري، با دقت نظارت لازم را داشته باشند، ميگويد: به عنوان مثال زماني كه تعطيلات نوروز يا ساير مناسبتهايي كه تعطيلي چند روزه را رقم ميزند، فرا ميرسد شاهد افزايش غيرمنطقي قيمت تورها و هتلها هستيم كه اين امر به اقتصاد و رونق بخش گردشگري داخلي آسيب ميزند.
وي با بيان اينكه هزينه گردشگري در كشورمان گرانتر از هزينه گردشگري خارج از كشور است، تأكيد ميكند: متأسفانه هزينه تمامشده خدمات گردشگري داخلي بيش از هزينه واقعي در اين حوزه است و همين امر موجب مقايسه هزينه سفر داخلي با سفر به كشورهاي خارجي ميشود.
البته مجلس نيز طرحي براي تغيير در شرايط فعلي ندارد و هنوز هم سفر به خارج از كشور بهخصوص كشورهايي كه ايرانيان براي رفتن به آنها تمايل بيشتري دارند، در مقياس سفرهاي داخلي از نظر اقتصادي به صرفهترند.
