آيا شده شخصي را ديده باشيد كه مرتب سگرمههايش در هم است و غر غر ميكند؟ آري اين حالت در بچهها فراوان ديده ميشود و آن بيشتر هنگامي است كه از پدر و مادر چيزي را طلب ميكنند يا ميخواهند كه والدين برايشان كاري انجام بدهند. همانطور كه ميدانيم يكي از بهترين و مهمترين هدايايي كه پدر و مادر ميتوانند به فرزندان خود بدهند امكان شاد زيستن و بانشاط بودن است. «شادي و نشاط» دو مقوله جداييناپذير هستند كه علاوه بر ايجاد خاطرات زيبا و به ياد ماندني در ذهن شخص، بر سلامت جسم و روان تكتك اعضاي خانواده تأثيري شگرف و عميق دارد و تبادل اطلاعات و رد و بدل كردن افكار را در شبكه ارتباطي خانواده تسهيل كرده و باعث افزايش صميميت ميشود. علاوه بر اين، تحقيقات مختلف نشان داده است كه هر چه سطح نشاط و شادي در افراد، در هر سن و سالي، بالاتر باشد سيستم دفاعي بدن قويتر بوده و آنان را در برابر بيماريهاي مختلف مصون ميدارد. در حقيقت سطح بالاي نشاط با قدرت دفاعي بدن ارتباط تنگاتنگي دارد.
سطح بالاي نشاط و شادي ميتواند قدرت پردازش اطلاعات را در مغز افراد افزايش داده و توان فكري را ارتقا ميدهد، بنابراين معلوم ميشود كه شاد بودن با عملكرد صحيح مغز در ارتباطي مستقيم و تنگاتنگ است. براي شاد بودن نيازي به ثروت و دارايي فراوان نيست، بلكه ميتوان با سادهترين و پيش پا افتادهترين وسايل و امكانات نيز كودكان و حتي خود را شاد نگه داشت. بچههايي كه قدرت و توانايي اين را داشته باشند كه بتوانند احساسات و عواطف شاد درون خود را بشناسند و درك كنند، يقيناً ميتوانند آن را در سراسر زندگي خود حفظ و نگهداري كنند و هيچ گاه آن را از دست ندهند. شادي كودكان ميتواند موجب تقويت روحيه خودباوري، ايجاد انگيزه، هدفمندي در زندگي و عزت نفس شود. والدين ميتوانند باكمي حوصله و ابتكار عمل و با استفاده از روشهاي ساده شادي را در وجود بچهها زنده نگه دارند و با خنده كودكان خود به زندگيشان رنگ نشاط بدهند.
چرا نياز به شادي و نشاط داريم؟شاد زيستن، شاد بودن، لبخند و خنده ميتواند از نشانههاي نشاط باشند. تمامي اين گزينهها نشاطآور و نشاطبخش بوده و هستند. وقتي ما در جمعي هستيم كه حرف خندهداري زده ميشود و بعضيها در جمع ميخندند ناخودآگاه ما هم با شنيدن صداي خنده ديگران، خود به خود لبخند زده يا ميخنديم و يك واكنش زنجيرهوار و پي در پي خود انگيختهاي، تمام افراد حاضر و حتي وجود ما را در مينوردد و شادماني و نشاط انتشار مييابد. مغز ما چون داراي جريانهاي مداري بازي است كه به شناسايي لبخند و خنده اختصاص يافتهاند باعث ميشوند ما در واكنش به آن موضوع بخنديم. در ميان تمام پيامهاي هيجاني مثبت و كارآمد، لبخند توانسته است قدرت سرايت و نفوذ بيشتري داشته باشد و تقريباً غيرقابل جلوگيري است و باعث ميشود، ديگران در واكنش به آن، لبخند بزنند. ما در اكثر مواقع نميتوانيم جلوي خنده خود را بگيريم و به عقيده دانشمندان خنده به عنوان يك روش غيركلامي تكامليافته، نشان ميدهد كه فرد به جاي موضع دفاعي و خصمانه، آرام و صميمي است، كه باعث افزايش اتحاد و پيوستگي ميشود.
خنده يك علامت ويژه اعتماد براي صميمت است. در بعضي موارد ديده شده است كه وقتي حتي براي بار اول در نزد شخصي كه او را اصلاً نميشناسيم بر سر موضوعي با هم تبادل افكار ميكنيم و در نهايت لبخند ميزنيم اين عكسالعمل باعث ميشود كه يك رابطه پنهان و آشكار بين دو طرف ايجاد شود و اين كاملاً اتفاقي است و جاي هيچ تعجبي نيست، افرادي كه از مصاحبت يكديگر لذت ميبرند، اغلب اوقات به راحتي ميخندند. آناني كه به يكديگر بياعتماد هستند و از هم خوششان نميآيد يا با هم بيگانهاند، بسيار كم ميخندند و شايد نيز اصلاً نخندند. بنابراين تجربه ثابت كرده است كه در هر واحد اجتماعي اعم از خانواده، كلاس درس، جمع دوستان، تيم ورزشي و... صداي خنده، ميتواند نشانگر آن باشد كه افراد علاوه بر ذهنشان از طريق قلبهاي خود نيز به هم آميختهاند و در ارتباط هستند.
والدين بايد بدانند همانطور كه بدن نياز به مواد غذايي مختلف دارد تا از طريق ويتامينها و املاح و مواد معدني و پروتئين نياز خود را تأمين كند مغز و فكر و روح و روان و احساس بچهها هم نبايد از اين قاعده مستثني باشد.
بازي، شادي، ترانه
بازي كه يكي از بارزترين عوامل در جهت پرورش و رشد كودكان است را جدي بگيريد. بازي هم در سلامت جسم و هم در سلامت روح مؤثر است. تجربه ثابت كرده است كه بزرگسالان با بازي كردن با هم اوقات فراغت خود را پر ميكنند اما كودكان با بازي كردن، زندگي كردن را ميآموزند و تمرين ميكنند. گاهي اوقات ديده شده است كه بچهها در ميان بازي در نقشهاي مختلف ظاهر ميشوند مثلاً دكتر، مهندس، معلم و... چراكه ميخواهند خود را با واقعيتهاي جامعه آن هم از نوع تلخ و شيرينش سازگار كنند. پس بياييد با كمي خلاقيت و تجربه، بازيهاي جذاب و بانشاطي را براي بچهها طراحي كنيم. بعضي مواقع بچهها از بازي با پدر و مادر بيشتر لذت ميبرند تا با ديگران، پس بياييد اين حق را از آنها نگيريم و گاهي اوقات كه كوچكترين فرصتي بهدست ميآوريم با آنها بازي كنيم. لزومي ندارد كه حتماً در يك مكان باز و پارك و امثال اين جاها باشد، همين كه شما در منزل هم از كوچكترين فرصت ممكن استفاده كنيد براي او كافي است. سعي كنيد با اجرا كردن نمايش خانوادگي با كودك خود بازي كنيد و به او نقشهاي مختلف را آموزش بدهيد در بين اين نقشها است كه كودك تفاوت بين خوب و بد را ميفهمد و ميتواند بين خوب و بد فرق قائل شود. يادگيري و به خاطر سپردن اشعار و سرودهاي شاد و كودكانه هم ميتواند در رشد ذهني و پرورش روح و روان كودك مؤثر باشد. چراكه وقتي كودكي شعري را ميآموزد و به ياد ميسپارد در خود يك حس زيبا را تجربه ميكند و اين را ميتوانيد حتماً تجربه كنيد. با ياد دادن شعر به كودك خود و بعد از آن به ياد آوري آن توسط كودك ببينيد چه حس زيبايي حتي به خود شما دست ميدهد. چراكه شعر و سرود و ترانههاي كودكانه باعث شادي و نشاط ميشوند. هم در وجود شما و هم در وجود فرزندتان. بنابراين شعر يكي از اساسيترين عوامل ايجاد حس نشاط در كودكان است.
ديدن سرسبزي و طبيعت و نظاره كردن جنگل و كوه نيز تأثيري شگرف در روح و روان كودكان دارد، چه بسا كه حتي پرورش دادن گياه در منازل آپارتماني هم بيتأثير از اين قاعده نيست. كودك خود را با موسيقي مناسب با سن و سال او آشنا كنيد. چه بسا گوش دادن به موسيقي، روان كودك را التيام ميبخشد و او را آرام نگه ميدارد. فضاي منزل خود را با يك موسيقي بيكلام آرام نگه داريد. پدر و مادري كه بيشتر وقت خود را صرف فرزند دلبندشان ميكنند خوب است اين نكته را هم بدانند كه گاهي اوقات هم بايد براي خود وقت بگذارند و فعاليتهاي متنوع و فرح بخش داشته باشند تا بتوانند با كسب روحيه قويتر قادر به طرح كردن شيوههاي خلاق براي اداره كردن فرزندشان باشند و انرژي بيشتري بهدست بياورند.
به فرزندان خود عشق هديه كنيم
به فرزندتان عشق را بياموزيد و به او عشق بورزيد و سعي كنيد اين عشق را در قالب كلام و عمل به او نشان بدهيد مخصوصاً شما مادر گرامي! بچهها تشنه محبت هستند و اگر سيراب نشوند و در خانه آن را به دست نياورند به ناچار از ديگران طلب ميكنند و اين خود بزرگترين اشتباه در بزرگ كردن بچهها است چراكه از نظر روانشناسي عشق مطلق والدين مهمترين عامل در شادي و نشاط كودكان است. سعي كنيد هميشه به فرزندتان بگوييد كه عاشقش هستيد و دوستش داريد و حتي فرزندان خود راگاهي اوقات با القابي يا به اسمي به غير از نام خودش صدا كنيد مثلاً دنياي من، ستاره من، عسل من، سالار من و... چراكه در اين مواقع كودك احساس بهتري به خود پيدا ميكند و به خود مينازد كه براي والدينش مهم است. سعي كنيد اول صبح كودكتان را با لحن مهربان از خواب بيدار كنيد مثلاً بيدار شو دنياي من و... اين نكته قابل تأمل براي مادراني است كه شاغل هستند و نميتوانند به طور كامل و تمام وقت در اختيار فرزند خود باشند پس بهتر است اين را بدانند كه بچهها هميشه دنبال مهر و محبت هستند و هيچ گاه هيچ شخصي نميتواند جاي مادر را براي فرزند پر كند، خوب است كاري كنيد يا طوري رفتار كنيد كه حتي زماني كه در كنار فرزندتان نيستيد او احساس تنهايي نكند و هميشه شما را در كنار خود داشته باشد. اين كار را ميتوانيد با يادداشت گذاشتنهاي جور واجور در هر جايي از منزل انجام دهيد كه روي آن نوشته شده باشد «دوستت دارم فرزندم». در اين هنگام است كه او هيچگاه احساس خودكمبيني يا تنهايي نميكند و هميشه شما را در كنار خود ميبيند.
سعي كنيد هميشه و تحت هر شرايطي و به هر علتي فرزند خود را در آغوش بكشيد چراكه او با اين كار احساس امنيت بيشتري ميكند و متوجه ميشود كه هميشه حامي و همراه دارد. بعضي از بچهها دوست دارند كه با مادر و پدر خود شوخي كنند، از سر و كول آنها بالا بروند، دستهايشان را دور گردن پدر و مادر حلقه كنند يا حتي موهايشان را به هم بريزند، بگذاريد آنها اين كار را انجام بدهند، چراكه با اين كار آنها مهر و محبت كسب ميكنند. بعضي از بچهها اين عادت را هنگام خواب دارند كه مثلاً موهاي مادر خود را گرفته و بعد ميخوابند، شايد اين كار از نظر شما بيمعني باشد اما وقتي از خود بچه سؤال ميشود كه چرا اين كار را انجام ميدهد او ميگويد: «چون احساس آرامش بيشتري ميكنم» ببينيد بچهها در چه دنيايي هستند و ما در چه دنيايي؟
شادي كودكان در سايه امنيتكودكان از ارتفاع ميترسند ! محيطي امن و پر از آرامش را در منزل براي فرزند خود ايجاد كنيد. وقتي كه بالاي يك پرتگاهي ايستاده باشيد در صورتي از ارتفاع نميترسيد كه حفاظي از شما محافظت كند و در منزل آن حفاظ، پدر و مادر هستند. هيچگاه فرزند خود را تحت هيچ شرايطي تهديد نكنيد. مثلاً به او نگوييد كه ديگر پدر يا مادرش نيستيد. گاهي وقتي فرزند كار اشتباهي را انجام ميدهد، والدين به او چنين حرفهايي را ميزنند. سعي كنيد از اين واژهها استفاده نكنيد. از سويي شما والدين وظيفه داريد به كودك خود ياد بدهيد كه واژههايي مثل غم و اندوه در زندگي هر فردي وجود دارد و هر شخصي با اين واژهها هميشه درگير است و تا پذيرش واقعيت را در درون خود نهادينه و شكوفا نكنيم هيچ وقت نميتوانيم زندگي شاد داشته باشيم. پس سعي نكنيد فرزند خود را از همه ناراحتيها دور نگه داريد. بلكه به او بياموزيد كه گاهي اوقات شكست لازمه زندگي است كه بعد از آن، شخص احساس آرامش و شادي ميكند و قدر عافيت را ميداند. بدون شك اگر والدين در زندگي مشكل دارند و از چيزي رنج ميبرند يا زندگي بر وفق مرادشان نيست در وهله اول به يك مشاور و روانشناس مراجعه كنند و درمان شوند تا بتوانند يك زندگي شاد را براي خانه و خانواده خود فراهم كنند.
خاطرهساز باشيمبراي كودك دلبند خود جعبهاي از خاطرات درست كنيد. گاهي اوقات كودك از يك نقاشي يا كاردستي كه خودش انجام داده است خيلي خوشش ميآيد و دوست دارد هميشه آن را داشته باشد. گاهي اگر ديده باشيد كودك نوشته يا نقاشي خود را هزار جا قايم ميكند كه مبادا شما ببينيد و آن را دور بيندازيد. وظيفه شما مادر عزيز است كه اين يادگاريها را براي او نگه داريد. زماني كه فرزندتان بزرگ و براي خود خانم يا آقايي ميشود با ديدن اين جعبه پر از خاطره لبخند روي چهرهاش مينشيند يا از فرط خوشحالي اشك شوق ميريزد. پدر و مادران گرامي هميشه در صدد باشيد اطلاعات خود را نسبت به كودك خود بالا ببريد تا بتوانيد در هر زمان و در هر مكان كه با مشكلي مواجه شديد به راحتي حلش كنيد لذا خواندن مجلات و كتابهايي ويژه در مورد كودكان را فراموش نكنيد و نكته آخر اينكه درست است كه فرزندپروري گزينهاي چندان ساده و راحت نيست، اما اين را ميدانيم كه پدران و مادران گرامي با درايت و سعه صدر و با انتخاب گزينههاي برتر، راهحلي مناسب براي پرورش و تربيت فرزند خود انتخاب ميكنند، پس بياييم از پدر و مادر بودن خود كمال لذت و افتخار را ببريم و براي خود و فرزندانمان خاطرهساز باشيم.
*كارشناس روانشناسي باليني
