اگر ساكن كلانشهرها باشيد تجربه گرما و آفتاب طولاني نيمه اول سال را داريد؛ روزهايي كه آفتاب از ساعت 10 صبح تمام تلاشش را ميكند تا آخرين قطره آب بدن را به گرما تبديل كند و عطش امانمان را ميبرد؛ روزهاي گرمي كه تحمل كردنشان سخت است و از همه مهمتر اينكه بيشترين تعطيلات سال هم در اين فصل است. من اگر بخواهم براي يك تعطيلات آخر هفته يا ميانه فصل برنامهريزي كنم ترجيح ميدم جايي را به عنوان مقصد انتخاب كنم كه در اين هواي گرم خنكي و آرامش را نصيبم كند؛ جايي كه هرچه آفتاب بتابد در مقابل عطر گل به مشامم برسد و خنكاي سايه درختان خستگي را از تنم بشويد. نيمه اول ارديبهشت را كه رد كنيم و وارد نيمه دوم و روزهاي پس از آن شويم روزهايي است كه كاشان در قلب كوير اصفهان به شهري مملو از گل، گلاب و گردشگر تبديل ميشود.
مركز شهر كاشان و شهرستانهاي قمصر، نياسر، برزك و روستاهاي اطراف محدوده كاشان نيمه ارديبهشت را كه رد ميكنند مهد گل محمدي ميشوند؛ گلي كه قدمت 50 ميليون ساله در اين خاك دارد و همه به اسم «گل سرخ محمدي قمصر» ميشناسندش. اگر شما اهالي تهران و شهرها و استانهاي همجوار هم در اين فصل دوست داريد ميهمان كاشان باشيد و فرصت تفرج در گلستانهاي آن را از دست ندهيد، كافي است يك عزم جزم و حدود دو ساعت زمان رفتن داشته باشيد، چراكه با دو ساعت زمان ميتوانيد به بهشت گل برسيد، حتي در روزهاي ماه مبارك رمضان نيز بعد از اذان ظهر فرصت چنين سفر دل انگيز و صرف يك افطار دلچسب در كاشان را داريد و البته پس از ماه مبارك رمضان نيز ديدار از ديار كاشان همچنان طراوت و دلچسبي خود را دارد.
چند ساعت ديگر به مقصد ميرسيدشهر قم را كه پشت سر بگذاريد بعد از گذراندن حدود 91 كيلومتر به شهر كاشان ميرسيد. از تهران تا كاشان حدود 247 كيلومتر فاصله و دو ساعت زمان است. براي يك مسافرت آخر هفته ميتوانيد روي اين گردش حساب كنيد چون هم گردش است و هم لذت، حتي اگر وسيله شخصي نداريد ميتوانيد با پرداخت حدود 10 هزار تومان از پايانه مسافربري جنوب با اتوبوس به كاشان برسيد.
قمصر و نياسر دو مركز مهم گلستان و گلابگيري است. قمصر در فاصله 25 كيلومتري جنوب كاشان و شمال غربي نطنز قرار دارد كه مسير دسترسي به اين شهرستان از مركز شهر كاشان مشخص و سر راست است.
اگر دوست داريد براي گلابگيري راهي نياسر شويد تا هم در مراسم گلابگيري شركت كنيد و هم از جاذبههاي گردشگري طبيعي و باستاني نياسر ديدن كنيد، كافي است خروجي نياسر را از آزادراه اميركبير انتخاب كنيد و بعد از پشت سر گذاشتن 46 كيلومتر، حدوداً 45 دقيقه بعد در نياسر باشيد. نگراني از جهت محل اسكان و غذا و افطار نداشته باشيد چون كاشانيها همه لوازم و مقدمات حضور ما را در اين نگين سبز كوير اصفهان مهيا ميكنند.
عطر پيامبر(ص) ميپيچدحالا كه مقصد سفرتان مشخص شد بهتر است پيش از عزم رفتن كمي هم در مورد گلابگيري ارديبهشت كاشان بدانيد. باغهايي كه در كاشان به كشت گل سرخ محمدي اختصاص دارند گلستان ناميده ميشوند. در ارديبهشت كه همه گلستانها مملو از گل ميشود به مراحل استخراج اسانس گل سرخ محمدي، گلابگيري ميگويند كه انواع مختلفي دارد.
مرحله اول گلچيني است. كاشان منطقه مذهبينشيني است كه مردمانشان باور دارند گل سرخ محمدي هديهاي است كه نشان از صلح و عطر پيامبر اسلام (ص) دارد. كاشانيها براي تشكر از نعمتي كه دارند و افزايش محصول هرسالهشان مراسم گل چيني را با استحمام، لباس پاك و راز و نياز شروع ميكنند. براي سهولت در گلچيني دستكش دست نميكنند و همين باعث ميشود در بسياري موارد تيغ بوته گل محمدي دست را خراش بدهد. براي راحتي بيشتر يك پارچه مدخال سفيد رنگ را از طول روي كمر گره ميزنند. دو دنباله پاييني پارچه را روي هم ميگذارند و در يك دست ميگيرند.
به اين روش هم دو گوشه پارچه روي كمر ثابت ميشود هم دو گوشه مقابل براي جلوگيري از خارج شدن گلهاي چيده شده در دست جمع ميشود با دست ديگر كه آزاد است هم گل چيده ميشود. در مدت گل چيدن صلوات ذكر لب مردم معتقد كاشان است، حتي اگر چند دقيقه باصداي آرام صلوات بفرستند هر از چند گاهي بزرگ، ريش سپيد يا گيس سپيد جمع با صداي بلند صلوات ميفرستد تا بقيه حواسشان باشد كه صلوات از زبانشان حذف نشود. بعد از مرحله گلچيني نوبت به گلابگيري ميرسد. در اين ميان مرحله شستو شويي وجود ندارد چون اگر گلها شسته شوند از كيفيت اسانس آنها كم ميشود به همين دليل است كه كشاورزان به گلهاي محمدي درطول سال سمپاشي نميكنند.
در روش ساده و معمول گلهاي پرپر شده محمدي را در ديگ مسي ميريزند كه درون آن آبجوش بيايد. ظرف ديگ بايد حداقل چهار برابر حجم گلهاي محمدي ظرفيت داشته باشد. در ديگ بهوسيله يك درپوش محكم سفت ميشود تا بخار داخل آن جايي براي خروج نداشته باشد. در مقابل براي سرد شدن بخاري كه در ديگ ايجاد شده از سطح آن ني يا لوله باريكي خارج ميكنند كه اين لوله به پارچ مسي يا قرابه ختم ميشود كه در رودخانه يا حوض آب قرار دارد. وقتي بخار آب وارد پارچ ميشود خود بهخود به دليل سردي هواي داخل پارچ و ظرف به گلاب تبديل ميشود. اين يك روش ساده تقطير براي گلاب گرفتن است كه در خانههاي ساده كاشان از اين روش براي هر نوع عصاره و اسانسگيري استفاده ميشود.
معمولاً در اين روش بعد از هفت ساعت از هر كيلوگرم گلمحمدي 5/1كيلو گلاب به دست ميآيد كه براي اسانسگيري و تغليظ بايد وارد مرحله بعد شود. در مرحله بعد و براي جدا كردن اسانس از گلاب محلول را تقطير ميكنند. در روش سنتي كه از قديم براي اسانسگيري وجود داشته بهدليل وجود تركيبات ناپايدار كه در دماي بالا، آسيب ديده يا بهطور كلي از بين ميروند اسانسي كه بهدست ميآيد كم است و ماندگاري بالايي ندارد، به همين دليل چند دههاي است كه براي اسانسگيري با كيفيت كه بازدهي بالايي هم داشته باشد از روشي به نام «استخراج با حلال» استفاده ميشود كه در اين روش ميزان فنيل الكل يا همان اسانس تغليظشدهاي كه بهدست ميآيد بيش از 10 برابر محصول حاصل از تقطير با بخار و روش سنتي است.
گلاب دو آتشه بخواهيداگر خواستيد براي خودتان يا سوغات گلاب بياوريد توصيه ميكنم از فروشنده گلاب دو آتشه بخواهيد. گلاب دوآتشه گلابي است كه دوبار مرحله تقطير را پشت سر گذاشته پس هم غليظتر است و هم خوشبوتر. در گلاب دو آتشه گلابي را كه معمولاً مال سال قبل است در مرحله اول تقطير بهجاي آب در ديگ حاوي يك كيلوگرم گل محمدي ميريزند. براي گلابگيري به روش دو آتشه در هر ديگ ۳۰ كيلوگرم گل تازه به اضافه مقداري گلاب سال گذشته به اضافه ۷۰ كيلوگرم آب معمولي ميريزند و سپس حرارت ميدهند. پس از جوش آمدن محتويات داخل ديگ بخار آب حاصل از طريق يكي از لولهها به پارچ مسي بزرگ كه در آب سرد قرار دارد انتقال مييابد، در نتيجه پس از خنك شدن به مايع و گلاب تبديل ميشود. از هر پارچ مسي ۳۰ تا ۴۰ كيلوگرم گلاب ميتوان گرفت. پس از آنكه پارچ مسي بزرگ پر از گلاب شد از دهانه آن كه به وسيله پارچهاي سفيد لولهها و دهانه پارچ را پوشانده بخار خارج ميشود كه معناي آن لبريز شدن گلاب پارچ مسي است.
موقع خريد گلاب حواستان باشد گلاب طبيعي و خالص ويژگيهايي دارد كه از نمونههاي بيكيفيت قابل تفكيك است. در اين زمينه حتماً با يك گلابشناس محلي مشورت كنيد.
