براي اينكه در مسير توسعه و صنعتي شدن گام برداريم بايد در آغاز دانش و تكنولوژي را حتي به بهايي گزاف وارد كشور كنيم و از آن بهره گيريم، همان طور كه ژاپن اين كار را كرد. ولي ميبينيم كه تكنولوژي با سرعت از درهاي باز كشور وارد شد بدون آنكه دانش و علم و نحوه استفاده صحيح از آن را بياموزيم. به طور مثال وقتي اينترنت و فضاي مجازي را به عنوان يك تكنولوژي ميپذيريم بايد بدانيم كه پيامدهاي مثبت و منفي نيز به دنبال دارد و اين بهرهگيري از آن ميتواند به ما كمك كند تا پيامدهاي مثبت آن را به حداكثر و پيامدهاي منفي آن را به حداقل برسانيم. ماجراي شبكههاي اجتماعي و فراگيري آن در ايران نمونه بارز استفاده نادرست از كاربردهاي فناوريهاي حوزه مجازي است.
كپي پيست بدون مطالعه
سد دفاعي خانوادهها را در هم شكسته و وارد حريم زندگيها شوند، به يك پاسخ واحد نخواهيم رسيد. چراكه با جامعه بشري روبهرو هستيم كه هر كدام در مقابله با اين پديده واكنشهاي متفاوتي از خود نشان ميدهند ولي سؤال واحدي كه مطرح ميشود اين است كه چرا افراد بدون آن كه حتي مطلبي را بخوانند چه برسد كه مفهوم آن را درك كنند حاضر ميشوند متن را كپي كرده و پخش كنند؟
به نظر ميرسد پاسخ اين سؤال را بايد از جنبههاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، رواني و حتي اقتصادي مورد بررسي قرار داد.
شبكههاي رايگان اما... با توجه به اينكه امكان استفاده از اپليكيشنها و شبكههاي اجتماعي به صورت رايگان بوده و بانيان اين شبكهها نميتوانند دايه مهربانتر از مادر باشند پس بهتر است بدانيم كه در پشت اين شبكههاي اجتماعي اهداف از پيش تعيين شدهاي قرار دارد.
نفوذ در فرهنگ جوامع و تسلط بر افكار آنان نيز ميتواند يكي از اهداف اصلي اين شبكهها باشد چون وقتي با راههاي گوناگون بتوان فرهنگ جامعهاي را تسخير كرد هويت آن جامعه نيز تسخير خواهد شد. در آخر هم به راحتي ميتوان در چنين جامعهاي نفوذ كرد و به منفعتهاي مورد نظر دست يافت.
يكي از راههاي نفوذ بر فرهنگ و باور مردم ميتواند پخش اخبار كذبي باشد كه هيچ منبع معتبري ندارد. وقتي تكرار پخش اين قبيل از اخبار كذب زياد ميشود اندك اندك بر باور كاربران تأثير ميگذارد به طوري كه مبنا را بر واقعي بودن خبر ميگذارند و قدرت تجزيه و تحليل آنان تحتالشعاع قرار ميگيرد و بدون فكر كردن به موضوع و اينكه منبع معتبري دارد يا نه صرفاً به جهت اينكه چندين بار با آن مواجه شدهاند آن را كپي و پخش ميكنند و ميبينيم كه اين سيكل معيوب دائماً تكرار ميشود.
نياز شخصيتي به لايك شدناز منظر ديگر كه به اين مورد (كپي كردن و پخش پيامها) نگريسته شود ميتوان اين طور بيان كرد در اين ميان افرادي هستند كه اختلال شخصيت آزارشان ميدهد و دائماً سعي بر اين دارند كه با كپي كردن متون مختلف كه هيچ اعتقاد و علمي نسبت به آن ندارند ولي آن را نماد روشنفكري ميدانند خود را از آنچه هستند بزرگتر نشان دهند و قطعاً اين راهي براي پاك كردن صورت مسئله يا همان اختلال شخصيت آنان است.
از طرفي هم تعداد لايكها و كامنت گذاشتنها و... را ميبينيم كه به عنوان يك پرستيژ اجتماعي در آمده و هركس بيشتر مورد تأييد قرار گيرد در فضاي مجازي از جايگاه معتبرتري برخوردار ميشود و اين اعتبار به كاربر شخصيت كاذبي ميبخشد كه اعتياد به آنلاين بودن در اين شبكهها يكي از مهمترين آسيبهاي آن به شمار ميآيد، چراكه افراد حاضر ميشوند از تمام وقت مفيد خود جهت تأييد در اين شبكهها و تثبيت آن شخصيت كاذب استفاده كرده و به مرور زمان اين شخصيت غير حقيقي براي فرد به باور تبديل ميشود و چون اين باور با شخصيت واقعياش تفاوت بسيار دارد او را در زندگي دچار يك چالش اساسي ميكند كه اضطراب و ميل به فردگرايي در زمره اين آثار منفي است.
آموزش خودكنترلي در برابر فناوريهاي ارتباطيبراي اينكه از پيامدهاي منفي فناوريهاي ارتباطي به دور باشيم بايد روي زيرساختها كار كنيم. آموزش در اين زمينه به عنوان يك زيرساخت اساسي مطرح است. وقتي ما با دنياي تكنولوژي رو به رو هستيم كه گريزي از آن نيست، پس بايد هر چه بيشتر در جهت آموزش نسل جوان و حتي بزرگسال در رويارويي با اين پديده عصر حاضر تلاش شود. همان طور كه عدم سواد خواندن و نوشتن مشكلات بسياري را ايجاد ميكند عدم سواد رسانهاي و ارتباطات نيز ميتواند پيامدهاي منفي بسياري به دنبال داشته باشد.
همان گونه كه بايد به فرزندان خود مهارت «نه» گفتن را بياموزيم بايد كاربران نيز مهارت دفع ارتباطات را بياموزند. بدين معني كه ياد بگيرند در فضاي مجازي براي خود خط قرمزهايي مشخص كنند تا هر چيزي را نبينند و هر چيزي را نشنوند و هر مطلبي را بدون منبع آن كپي و پخش نكنند. اين امر نياز به يك خودكنترلي دارد. عمده مشكلات و آسيبهاي شبكههاي اجتماعي به ويژه براي نوجوانان و جوانان به فقدان سواد رسانهاي برميگردد. كسي كه از حداقلهاي سواد رسانهاي براي مواجهه با محتواي شبكههاي اجتماعي برخوردار باشد هيچ گاه چشم و گوش بسته در اين دنياي پيچيده سردرگم نميشود. بيشك با آموزش مستمر كاربران از سنين كودكي و نوجواني در سطوح مختلف ميتوانيم آنان را ايمن و از نفوذ بيگانگان به فرهنگ و هويت ملي خود جلوگيري كنيم.
*پژوهشگر مسائل اجتماعي
