دو سه سالي است آموزش و پرورش در معرض تكانههاي شديد اقتصادي و مالي قرار گرفته است. اين تكانهها كه از واگذاري مدارس دولتي به مؤسسان مدارس غيردولتي آغاز شده، دنبالههاي فراواني داشته و امروز به طرح تجاري كردن بخشي از حياط مدارس رسيده است. اين طرح كه به اذعان وزير آموزش و پرورش مورد موافقت مجلس نيز هست، ناظر به تبديل بخشي از فضاي حياط مدارس به فضاي تجاري است. وزير نيز اين كار را براي مدارسي كه حياط بزرگ دارند ممكن توصيف كرده است. اين در حالي است كه حداقل سرانه حياط مدرسه در صورت وجود فضاي ورزشي براي دانشآموزان، به ازاي هر دانشآموز دوره ابتدايي 4/2 متر مربع و هر دانشآموز دوره راهنمايي و متوسطه سه متر مربع تعيين ميشود و در نظام تعلیم و تربیت جهان برای فضای باز مدرسه اهمیت قائل میشوند.
آموزش و پرورش در اجراي طرح تجاري كردن بخشي از حياط مدارس در دوراهي قرار گرفته است كه انتخاب هر كدام از آنها شناسنامه ديدگاه مديريتي مديران ارشد اين وزارتخانه را به نمايش ميگذارد؛ يكي مقاومت در برابر دست اندازي به فضاي فيزيكي مدارس به نفع بهرهمندي دانشآموزان از آن، دوم تبديل بخشي از حياط مدارس به مغازه و واحدهاي تجاري و صرف عايدات اين طرح براي تأمين هزينههاي جاري مدرسه يا همان سرانه كه تخصيص آن هر سال با اما و اگرهايي همراه است. يعني آموزش و پرورش براي تأمين سرانه مدارس، از خير سرانه فضاي آموزشي و تربيتي مدارس بگذرد و در اين ميان دانشآموزان را در معرض يك معادله دو سر باخت قرار دهد. اين در حالي است كه در حال حاضر فضاي فيزيكي مدارس در كشور ما به ويژه در حوزه فضاهاي ورزشي و حياط فاصله زيادي با حداقل استانداردهاي تعريف شده دارد. طبق آخرين استاندارد منتشرشده (كه مورد تأييد سازمان نوسازي مدارس نيز قرار گرفته است) حداقل سرانه دانشآموزان در مجموع فضاهاي ورزشي و حياط 6 متر مربع است كه اين رقم در كشور ما در بهترين حالت به طور متوسط به 2 متر ميرسد. به بيان ديگر آموزش و پرورش در توجيه كاهش ظرفيت پذيرش دانشجو معلمان در مراكز تربيت معلم، كاهش جمعيت دانشآموزي را دخيل ميداند، با اين حال همچنان در تأمين حداقل استانداردهاي فيزيكي و فضاي آموزشي درمانده است و از طرفي پيشنهاد كاهش همين اندازه فضا را نيز در دست مطالعه دارد. علي اصغر فاني، وزير آموزش و پرورش در تشريح جزئيات اين طرح به رسانهها گفت: ممكن است مدرسهاي حياط بزرگي داشته باشد كه بتوان چهار مغازه از گوشه مدرسه به سمت بيرون ساخت و منافعش را خرج مدرسه كرد. اين موضوع پيشنهادي است كه حتي مجلس به ما اجازه آن را داده است اما در حال مطالعه هستيم.
تعبير وارونه بهرهوري فاني به اين پرسش كه «در گذشته بحثهايي مبني بر درآمدزايي از حياط مدرسه مانند ايجاد مغازه به نفع مدرسه، مطرح شده بود، آيا اين موضوع بررسي شد»، اظهار داشت: موضوع افزايش بهرهوري در آموزش و پرورش مطرح است اما فعاليتي كه انجام ميشود نبايد مغاير با اهداف و مأموريتهاي وزارت آموزش و پرورش باشد.
علاوه بر اين و براساس گزارشهاي منتشر شده دانشآموزان كشورمان دچار فقر حركتي شديد هستند كه يكي از علل آن نبود فضاي فيزيكي ايمن و كافي و نبود جذابيت فضاي ورزشي در مدارس عنوان ميشود. از سوي ديگر افزايش بهرهوري مورد انتظار از آموزش و پرورش، بهرهوري در حوزه نيروي انساني است تا بهرهوري سختافزاري و فضاي فيزيكي در اختيار اين وزارتخانه. اين قرائت كه ممكن است به تصميمات آسيبزايي در حوزه تعليم و تربيت منجر شود به اصلاح فوري نيازمند است.
دريغ حياط مدارس، يعني دريغ حداقلهافاني افزود: چند سالي است كه در مساجد محلههايي كه اين امكان را داشتند، چنين اتفاقي افتاده و موجب شده است مسجد به يك خودكفايي برسد، ضمن اينكه به فعاليتهاي مسجد نيز لطمه نزده است. از سوي ديگر وزير در حالي حوزه فعاليت مساجد را با مدارس مقايسه ميكند كه تربيت بدني بخشي از شرح وظايف آموزش و پرورش است و در حال حاضر با كمترين امكانات و در حياط مدارس انجام ميشود و كاهش فضاي حياط مدرسه همين كمترينها را از دانشآموزان و فرآيند تربيت آنها دريغ ميكند. اما در مورد مساجد و نوع فعاليت آنها تعريف متفاوت است. در نهايت نيز وزير آموزش و پرورش با تأكيد بر اينكه در حال مطالعه روي اين موضوع هستيم، تصريح كرد: امكان اجرا شدن آن هست و ميتوان به اين طرح اميدوار بود البته ما يك خط قرمز داريم مبني بر اينكه فعاليت مورد نظر نبايد مغاير با مأموريت تعليم و تربيت باشد. در حالي كه با توجه به سابقه نظارتي در آموزش و پرورش احتمال ايجاد تعارض ميان فعاليت واحدهاي تجاري يادشده با فعاليتهاي تربيتي مدارس زياد ارزيابي ميشود.
