اگر تمام فضاي اطرافمان را كه در آن زندگي، فعاليت و بهرهبرداري ميكنيم، در نظر بگيريم، ميتوان گفت در واقع تمام كره زمين، محيط زندگي ماست و از آنجايي كه زيست در لغت به معني زندگي است؛ پس در نتيجه ميتوان گفت كه محيط زيست، به طور كلي تمام فضا و طبيعت اطراف ماست كه ما و ديگر موجودات زنده در آن به طور مشترك با هم تقابل داريم و از آن بهره ميبريم. ما، در استفاده از منابع طبيعي و زيباييهاي طبيعت اطرافمان شامل بيابانها، جنگلها، اقيانوسها، درياها، درياچهها و رودها، كوهستانها و غيره با موجودات ديگر، از گياهان گرفته تا كوچكترين موجود زندهاي كه در اين كره خاكي وجود دارد، سهيم هستيم. در نتيجه، كوچكترين اشتباه و سهلانگاري نه تنها محيط اطرافمان و موجودات زنده در آن را تهديد به خطر مرگ ميكند، بلكه حتي زندگي تنها گونه داراي قدرت تعقل يعني بشر را نيز به شدت به خطر مياندازد و حتي به مرگ و نابودي ميكشاند.
چه بلاهايي بر سر محيط زيست ميآوريم؟ اين روزها بحث، راجع به مهرباني با محيط زيست فراوان بر سر زبانهاست و در شبكههاي اجتماعي و همينطور رسانههاي عمومي نيز در رابطه با اين موضوع، مطالب بسياري مطرح ميشود. از قطع بيرويه درختان گرفته تا آتش زدن مراتع و جنگلها به منظور احداث جادههاي عريضتر يا احداث ساختمان و هتل يا حتي افزايش وسعت زمينهاي كشاورزي؛ و كشتار و شكار غيرمجاز حيوانات به خصوص آنهايي كه در معرض خطر انقراض هستند، ريختن زباله در جنگلها و تفرجگاهها، كندن شاخههاي درختان براي روشن كردن آتش، خراشيدن و نوشتن يادگاري بر روي پوست درختان، درست كردن آتش در كنار درختان، همه و همه مواردي هستند كه به طور گسترده همه جا ديده و شنيده ميشود. اكنون بياييد از زاويه ديگري به اين قضايا نگاه كنيم: تصور كنيد درست كنار پاي شما آتش روشن كنند، شايد پس از 5 الي 10 دقيقه ابتدايي فقط گرمتان شود، اما كمكم هر چه زمان بيشتري ميگذرد، اين احساس گرما، براي شما تبديل به عذاب ميشود و احساس ميكنيد كه خود در حال آتش گرفتن هستيد. از توليد ميزان بالاي دي اكسيد كربن گرفته تا كمك به پديده توليد گازهاي گلخانهاي، اين دقيقاً همان حسي است كه به آن درخت بيچاره دست ميدهد؛ تازه، با احتساب اينكه آن آتش گسترش پيدا نكند و درختان ديگر را از بين نبرد! فرض كنيد در جايي ثابت ايستادهايد كه ناگهان كسي از راه ميرسد و انگشت يا حتي دست شما را ميشكند و سپس قطع ميكند و ميبرد! مطمئناً تصور دردناك و ناخوشايندي است، اما واقعنگر باشيد، درختان هم موجودات زنده هستند و درست مانند ما حس دارند. كشتار گونههاي جانوري نيز به چرخه غذايي، آسيب جدي ميرساند و مهمتر از آن، گونههايي بسيار خاص را به خاطر اهدافي پوچ به سمت انقراض پيش ميبرد. ريختن زبالههايي كه تجزيه برخي از آنها شايد چند صد سال به طول بينجامد، كه از اين دست ميتوان به انواع پلاستيك اشاره كرد، آسيبهايي جبرانناپذير به وجود ميآورد. شايد جالب باشد بدانيد كه اولين پلاستيكي كه توليد شده، هنوز رو به فساد و تجزيه نگذاشته!
به درياي زيبا هم رحم نميكنيمخطراتي كه محيط زيست آبي را تهديد ميكند، از جمله موضوعاتي است كه كمتر به آن توجه شده. بسياري از انواع ماهيها، ميگوها، شاميگوها، كوسهها، اختاپوسها، نهنگها و ديگر موجودات آبزي به دلايل مختلف شكار ميشوند. اما گذشته از شكار بيرويه، موارد ديگري نيز در آلودگي و به خطر افتادن محيطزيست آبي دخيل است.
در كل، به تمام اقيانوسها، درياها، درياچهها، رودها و رودخانهها، و تمام منابع آبي كه در آن موجودات زنده نيز يافت ميشود، محيط آبي اطلاق ميشود. گونههايي كه در اين محيطها زندگي ميكنند نيز ميتوانند به شكلهاي متفاوت، در معرض خط قرار گيرند.
هميشه شاهد بودهايم كه در بسياري از حوادث، كشتيهاي نفتكش دچار آسيب شدهاند و مواد نفتي به اقيانوسها و درياها راه پيدا كردهاند. مواد نفتي هميشه روي آبها، شناور باقي مانده و مانع ورود نور خورشيد به درون آب ميشوند. شايد ندانيد اما بسياري از گياهان و موجودات ريز دريايي نيز به كمك نور خورشيد فتوسنتز ميكنند و هنگامي كه نور كافي به آنها نرسد، از بين ميروند؛ از بين رفتن آنها باعث كمبود غذا براي موجودات بزرگتر شده و آسيب به زنجيره غذايي را سبب ميشود. از طرف ديگر، موجودات آبزي نيازمند اكسيژن محلول در آب هستند، هنگامي كه مواد نفتي روي آبها لايهاي ضخيم و سياه رنگ ايجاد ميكنند، مانع از ورود اكسيژن به آب ميشوند، به همين دليل است كه تعداد بسياري ماهي مرده روي سطوح نفتي آب ديده ميشود. از طرف ديگر، پرندههاي دريايي كه قصد صيد ماهي دارند، وقتي به سمت آب آلوده ميروند، در نفتهايي كه سطح آب را پوشاندهاند، گير ميكنند و ديگر قادر به پرواز نخواهند بود.
به طور قطع برايتان اتفاق افتاده كه به ساحل يا كنار رودي خروشان برويد و همانطور كه مشغول قدم زدن هستيد، ميزان بسيار زيادي زباله شامل كيسههاي پلاستيك، بطريهاي شيشهاي و پلاستيكي مشاهده كنيد. گذشته از منظره بسيار زشت و خراب كردن محيطي به آن زيبايي، اينها تماماً موادي هستند كه بسيار دير تجزيه ميشوند. شيشهخردهها ممكن است به پاي شما فرورود؛ دردناك است، اين طور نيست؟ به اين فكر كنيد كه همين شيشه خرده چه ميزان آلودگي به بدن شما انتقال داده؟! ته سيگارها يا درب بطريها آنقدر كوچك هستند كه توسط موجودات آبزي خورده ميشوند، سپس وارد سيستم گوارشيشان شده و قسمتي از آن جذب بدنشان ميشود و نهايتاً چه اتفاقي ميافتد؟ ما همان موجودات را به عنوان غذاهاي دريايي مثلاً سالم ميل ميكنيم! دربهاي بطري ممكن است به نوك منقار پرندگان ماهيخوار گير كند و مانع غذا خوردن آنها شود. خيليوقتها نيز پيش ميآيد كه كيسههاي پلاستيكي در سر و گردن آنها فرورود و آنها را خفه كند يا مانع غذا خوردن آنها شود و نهايتاً باعث مرگ آنها شود. صيد بيرويه ماهيها نيز در فصول نامناسب باعث كاهش جمعيت آنها و انقراضشان ميشود.
ميراث تكرارناشدني را حفظ كنيمبه راستي ما با محيط اطرافمان چه ميكنيم؟ موجودات زنده و محيط طبيعي اطرافمان ميراثي است تكرار ناشدني. با از بين بردن آنها زندگي خودمان را نابود ميكنيم؛ پديده زيبايي به نام طبيعت، براي فرزندانمان به تاريخ ميپيوندد و تبديل به عكسهايي خاك خورده ميشود كه آنها بايد در كتابها يا آلبوم عكسهاي قديمي ببينند! با بلاهايي كه ما بر سر زمين ميآوريم، ممكن است تا چند نسل ديگر، اصلاً كره زمين قابل سكونت نباشد! نه مواد غذايي كافي وجود داشته باشد و نه هوايي كه در جو كره زمين است، قابل تنفس باشد! كاري كه ما در حال حاضر انجام ميدهيم، هيچ فرقي با خودكشي دسته جمعي ندارد!
