به سان كشوري ناتوان، بحرانزده و از پيش ويرانه در سيلاب گرفتار شديم. بارشهاي شديد باران كه ميتوانست مهار و مرهمي بر كمآبيها باشد، حالا بلاي جان و مال مردم شده كه تلاش براي مهار آن، زندگي ميليونها نفر در سراسر كشور را مختل كرده است. غافلگيري در بخش امداد هم سبب شد تا سردار عبادالله عبداللهي، فرمانده قرارگاه سازندگي خاتم الانبيا، دستور كمك به سيلزدگان را صادر كند. وي به همه ردهها و مديران پروژههاي اين قرارگاه در اين استانها دستور داد تا با همه امكانات و ماشينآلات خود به كمك سيلزدگان و سازمانهاي امدادي بشتابند.
بارش بارانهاي شديد و جاري شدن سيلاب كه در چند روز گذشته در 20 استان كشور اتفاق افتاد، بار ديگر مسئولان را غافلگير و مردم را گرفتار كرد. هر چند سازمان هواشناسي درباره شدت بارشهاي امروز در استانهاي خراسان شمالي، خراسان رضوي، خراسان جنوبي، شرق سمنان، شرق يزد، اردبيل و زنجان هشدار داده، اما شرايط موجود توان مقابله با آسيبهاي پيش رو را ندارد.
بارش باران از دوشنبه هفته گذشته در مناطقي از لرستان و خوزستان شروع شد، اما با نزديك شدن به پايان هفته دامنه آن در مناطق ديگري از كشور هم گسترده شد. شدت باران و جاري شدن سيلاب جان دو نفر را در ايلام و خوزستان گرفت و خسارتهاي مالي فراواني را بر جاي گذاشت. دليل بر جاي ماندن اين همه خسارت ناشي از سيلاب كدام است و آيا ميتوان با به كار بردن ابزارهاي لازم از خسارتهاي آن جلوگيري كرد؟
براي پاسخ به اين پرسش ميتوان به دو سيلاب بزرگي كه سال گذشته دو منطقه از تهران را در بر گرفت، اشاره كرد. نخستين حادثه 28 تيرماه 94 در منطقه سولقان تهران اتفاق افتاد كه در جريان آن هشت نفر كشته شدند و خسارت مالي بسياري هم بر جاي ماند. جاري شدن سيلاب دو ماه بعد از اين حادثه جان چهار نفر را هم در شهرستان پاكدشت گرفت.
تجربه اين دو حادثه، حكايت از اين داشت كه ساخت و سازهاي بيرويه در مسير رودخانهها و از بين رفتن موانع طبيعي به علت بروز خشكسالي در همين مسيرها، امكان فرار مردم از دست سيلاب را سلب كرد. اين دو دليل ارتباط معناداري با مسئوليتهاي شهري دارد و نشان ميدهد كه بسياري از خسارتهاي ناشي از بلاياي طبيعي در هر نقطه از كشور كه اتفاق بیفتد در سايه غفلتهاي مسئولان رقم ميخورد. اطلاعرساني به موقع از حوادث پيش رو هم كه وظيفه آن در اختيار سازمان هواشناسي و رسانههاي ارتباط جمعي است، موضوعي حياتي است و زماني ميتواند كاركرد خود را به درستي نشان دهد كه با بروز حوادث شاهد آمادگي مردم براي همكاري با امدادگران و كمترين خسارت به جان و مال مردم باشيم؛ تجربهاي كه گزارشهاي رسيده از مناطق حادثهديده در ناكامي دولت از اجماع ابزارهاي لازم براي آگاهي عمومي حكايت ميكند.
خسارتهاي هزار ميليارد توماني حوادث طبيعيمحمد فريد لطيفي، معاون بازسازي سازمان مديريت بحران كشور پيشتر اعلام كرده بود كه بيش از 20 حادثه طبيعي در ايران رخ ميدهد و اين حوادث سالانه سه هزار كشته و بيش از هزار ميليارد تومان خسارت مالي به كشور تحميل ميكند. وي تأكيد كرده است كه مهمترين حوادث زلزله و سيل است، اما حوادث ديگري مانند لغزش زمين، ريزش كوه، سرمازدگي، طوفان، گردباد، نشست زمين و ريزگردها هم هستند كه خسارتهاي زيادي را به بار ميآورند كه اين خسارتهاي غير مستقيم و پيامدهاي رواني، اجتماعي، معيشتي و اقتصادي حوادث طبيعي نيز به مراتب بيشتر است و بايد محاسبه شود. وي توضيح داده است كه بسياري از اين حوادث مانند زلزله قابل پيشگيري و پيشبيني نيستند، اما خسارتهاي ناشي از آنها با روشهاي علمي قابل پيشگيري است و ميتوان خسارتهاي اين حوادث را با برنامهريزي به حداقل رساند.
سامانههاي اطلاعرساني در خوابروز گذشته براي اطلاع از وضعيت راههاي استان سمنان با شماره 141 تماس برقرار كرديم. كارشناس مربوط اعلام كرد كه وضعيت جوي شمال استان سمنان باراني است، اما درباره ميزان آن و اينكه آيا امكان تردد در محورهاي آن به علت بارش باران وجود دارد يا خير اظهار بياطلاعي كرد و خواست با سازمان هواشناسي تماس بگيريم. وقتي با شماره 134 كه مربوط به سازمان هواشناسي كشوري است تماس برقرار كرديم، اين سامانه روي پاسخگوي كامپيوتري تنظيم شده بود و اساساً امكان ارتباط با آن سامانه وجود نداشت. هر كاربر با وارد كردن شهر مقصد، گزارش كلي از وضعيت آن شهر را دريافت میکند. در خوشبينانهترين حالت اگر فردي قصد تردد از تهران به هر نقطه كشور را داشته باشد و بخواهد روي سامانههاي اطلاعرساني حساب باز كند، پاسخي كلي دريافت خواهد كرد.
ضرورت تغيير در ساختارهاي مديريتي تجربه سيلابهاي اخير حكايت از اين دارد كه بروز خشكسالي، كشور را وارد دوره تازهاي از بروز حوادث كرده است، بنابراين براي پيشگيري از بروز خسارتهاي به جاي مانده بايد ساختارهاي مديريتي در خدمت تغيير و آمادگي براي مقابله با اين حوادث باشد. تجربه نشان ميدهد هزينهاي كه دولت براي خسارتهاي ناشي از سيلاب انجام ميدهد بيش از هزينههايي است كه براي پيشگيري از بروز اين حوادث انجام ميشود. هر چند دسترسي به آمار در اين باره بسيار دشوار است، اما تجربههاي عيني ميتواند دليلي براي اثبات اين موضوع باشد.
سيلاب اخير در 70 سال گذشته بيسابقه بودامدادگران در حوادث پيش رو روزهاي دشواري را سپري ميكنند و بار مسئوليت افراد بسياري را به دوش ميكشند. مرتضي اكبرپور، معاون آمادگي و مقابله سازمان مديريت بحران كشور اعلام كرده است كه آمادگي امدادگران باعث كاهش خسارتها بوده است. وي گفت در اثر بارندگيهاي اخير ۲۰ استان كشور درگير سيلاب هستند. محمدرضا شمسايي، مديرعامل شركت آب و برق خوزستان هم گفت: براساس آمارها سيل رخ داده در اين استان در 70 سال گذشته سابقه نداشته است. ناصر چرخساز، رئيس سازمان امداد و نجات هم گفت: با وجود اينكه آبگرفتگي در 12 استان كشور غافلگيري را به همراه داشت، اما امدادگران با حضور به موقع موفق به امدادرساني به حادثهديدگان شدند.
نماينده اهواز: فكرش را هم نميكرديمسيدشريف حسيني، نماينده اهواز در مجلس به غافلگير شدن مسئولان براي مهار سيلاب استان خوزستان اشاره كرد و به «ايسنا» گفت: به دليل چندين سال خشكسالي و بيرمق بودن كارون، تمهيدات لازم اتخاذ نشده و سيلبندها بهدرستي ترميم نشدند كه همين قضيه موجب برخي خسارات شد. كارون و دز در سالهاي گذشته بيرمق بودند، كسي باور نميكرد رودي كه حركتي بيرمق داشت، طغيان كند و خروشان شود و به همين دليل برخي پيشبينيها را انجام نداديم.اي كاش از قبل اين پيشبينيها صورت ميگرفت و ما هم اكنون نيز اميدواريم بعد از خروج از اين بحران پيشگيريها و پيشبينيها براي وضعيت كارون بزرگ بهتر انجام شود.
فرار از سيلابطغيان رود دز در استان خوزستان باعث سرريز شدن آب از روي سد دز و جاري شدن سيل در دزفول و روستاهاي اطراف شد و بنا بر گزارشها جريان آب پل شناور دزفول را با خود برد و جاده ساحلي اين شهر را تخريب كرد. رضا نجاتي، فرماندار شوش از تخليه 13 روستاي اين شهرستان به علت طغيان رودخانه دز خبر داد و گفت: 9 روستاي بخش شاوور و چهار روستاي بخش مركزي شوش از بامداد روز پنجشنبه تخليه شدهاند. طغيان رودخانه دز منجر به اعلام وضعيت اضطراري در آبادان و خرمشهر شد. ستاد اضطراري بحران اعلام كرد و از شهروندان و به ويژه ساكنان حاشيه رودخانهها خواست از آبهاي كارون و بهمنشير فاصله بگيرند و ديگر شهروندان نيز تا اعلام وضعيت عادي از منزل خارج نشوند.
آخرین آمار سیل، 4 کشته بارندگي شديد در استان لرستان در بالادست سدهاي دز و كرخه حجم مخازن اين دو سد بزرگ را در شمال خوزستان به شدت افزايش داده است. در استان ايلام مسئولان از كشته شدن 3 نفر در جريان سيل خبر دادهاند و دست كم يك نفر هم مفقود شده است. در شهرستان دلفان لرستان هم يك كودك در جريان سيل ناپديد شده است. از لرستان هم خبر رسيد كه چوپاني 22 ساله با اصابت صاعقه فوت شده است. جعفر طولابي، فرماندار دلفان لرستان، وضع اين شهرستان سيل زده را بحراني توصيف كرد و گفت كه حجم خسارت وارده به اين شهرستان بسيار سنگين است و امكانات موجود ستاد مديريت بحران شهرستان پاسخگوي حجم خسارات وارده نيست. رودخانههاي گچينه و باد آور شهر نورآباد كه در چند سال گذشته خشك شده بودند، بر اثر بارش سنگين باران چند روز گذشته طغيان كرد.
سپاه و ارتش هم امدادرسان شدندبارندگي و سيل به استانهاي خوزستان و ايلام محدود نبوده و مناطقي از استانهاي لرستان، كرمانشاه، فارس، چهارمحال، همدان، كردستان و آذربايجان شرقي، البرز و خراسان رضوي هم دچار سيل يا آبگرفتگي شدهاند. به گفته مدير بحران استانداري خوزستان ميزان ورودی آب درياچه سد دز به هشت هزار متر مكعب بر ثانيه رسيده كه تا كنون «بيسابقه» بوده است. هر چند خبرهايي درباره ترك برداشتن اين سد منتشر شد، اما وزير نيرو با سفر به استان خوزستان تأكيد كرد كه خطري اين سد را تهديد نميكند. روستاهاي پايين سد دز به سرعت تخليه شده و مقامهاي محلي از سپاه و ارتش درخواست كمك كردند. در همين حال مسئول روابط عمومي سپاه از دستور فرمانده اين نيرو به سپاههاي استاني براي استفاده از «تمام ظرفيتهاي خود براي امدادرساني به مردم و كمك به مسئولان» خبر داده است.
تجمع مردم باعث كشتار گروهي ميشودعبدالحسن مقتدايي، استاندار خوزستان گفت باتوجه به برنامه ريزيهاي انجام شده و هوشياري سازمان آب و برق استان و اطلاعرساني صدا و سيماي مركز استان، در ساعات ابتدايي بارندگي و سيلاب از اتفاق احتمالي در برخي نقاط استان بهخصوص در سد دز شاهد حادثهاي نبوديم. باحضور به موقع نيروهاي امدادي، انتظامي، ارتش و سپاه و ساير دستگاههاي مربوط در حاشيههاي سد دز، حادثهاي رخ نداده است. وي تأكيد كرده است كه يكي از نكاتي كه بايد از سوي مسئولان شهرها به خصوص بخش روستايي به آن توجه شود، بحث راهها است، چراكه نبايد بسته شدن مسيري باعث تجمع جمعيت در نقطهاي شود كه همين تجمع ممكن است باعث اتفاقهاي ناگواري شود پس لزوم انتخاب مسيرهاي اضطراري يكي از ضرورتها است. مقتدايي گفت: ظرفيت استان براي فاز نخست بارندگي خوب بود، اما در فاز دوم بارندگي كه جمعه پيشبيني شده ممكن است باعث بالا آمدن سطح رودخانه كارون شود و نياز است روستاهايي كه در مسير رودخانه قرار دارند تخليه شوند و اگر با مقاومت خانوادهاي مواجه شدند با دستور قضايي وارد منزل شده و آنها را وادار به تخليه كنند. مقتدايي گفت: با توجه به اينكه پيشبيني شده آب كارون شش متر بالا بيايد، نياز است تا از حضور مردم در كنار رودخانه جلوگيري شود.
خارج شدن قطار از ريلهمچنين در جريان بارندگيها فاز سه پالايشگاه آبادان دچار مشكل و از مدار توليد خارج شد. جاري شدن سيلاب منجر به قطع شدن راههاي ارتباطي خوزستان با لرستان شد. در استان لرستان يك قطار به علت بارندگي و ريزش كوه از ريل خارج شد و شركت راه آهن ايران در اطلاعيهاي اعلام كرد كه خط آهن شمال به جنوب تا اطلاع بعدي مسدود خواهد بود. آزادراه خرمآباد به پلزال ديگر راه ارتباطي استانهاي لرستان و خوزستان هم بر اثر ريزش كوه مسدود شد. حجم آب رودخانه كشكان در لرستان به حدي افزايش يافت كه روستاهاي مجاور دچار آبگرفتگي شدند.
عكسها و ويدئوهايي كه كاربران شبكههاي اجتماعي منتشر كردهاند نشان ميدهد آب در خيابانهاي اصلي بعضي شهرهاي سيلزده جاري شده و رفت و آمد را مسدود كرده است. «ايرنا» از قطع شدن راه ارتباطي ۸۰ روستا در اثر جاري شدن سيل در اليگودرز در استان لرستان و همين طور محاصره دو روستاي شهر اسدآباد در استان همدان خبر داده است. مدير شركت آب و فاضلاب شهرستان پل دختر در لرستان هم گفته است كه خط اصلي انتقال آب آشاميدني در اثر بارشهاي شديد و طغيان رودخانه كشكان شكسته و هم اكنون مردم شهر از آب ذخيره شده استفاده ميكنند. همچنين مسئولان از قطع شدن آب شرب دهها روستا در استان لرستان خبر دادهاند. براساس گزارشها، سيل خسارات بسيار زيادي در بخشهاي زيرساختي استان لرستان بر جاي گذاشته و همچنين باعث از بين رفتن بخش زيادي از مزارع كشاورزي اين استان شده است.
سيدمصطفي مرتضوي، سخنگوي سازمان امداد و نجات از آماده باش 100درصدي امدادگران و نجاتگران در پي هشدار سازمان هواشناسي براي بارشهاي شديد در 14 استان خبر داد.
هشدار به تهرانيهاهادي رحمتي، مديركل بحران استان تهران هم با هشدار نسبت به احتمال جاري شدن سيل و سيلاب در شمال تهران تا روز یکشنبه از شهروندان خواست از سكونت در حاشيه رودها و سفرهاي غيرضروری در محورهاي شمالي خودداري كنند.
وي توضيح داد: طبق پيش بينيهاي هواشناسي، سامانه بارشي كه در جنوب غرب كشور فعال بود به سمت شمال شرق كشور در حال حركت است و بر همين اساس پيشبيني هواشناسي بر اين است كه عصر جمعه سامانه بارشي به تهران رسيد كه پيشبيني بارش در استان تهران به ويژه نقاط شمالي استان و ارتفاعات البرز احتمال طغيان رودخانهها و جاري شدن سيلاب وجود دارد. وي با اشاره به قدرت سيلاب خاطرنشان كرد: طبق گفته كارشناسان زماني كه ارتفاع آب به 30 تا 40 سانتيمتر برسد، امكان جابه جا كردن يك خودروي سواري و تلفات جاني وجود دارد. از اينرو لازم است شهروندان توصيهها و هشدارهاي لازم را جدي بگيرند.
کمک رسانی به مردم وظیفه همگان است. فرقی نمی کند سپاه باشد و یا ارتش
