فرش دستباف ايران در خارج از كشور در اين وضعيت اقتصادي و اعمال تحریمها از دو نظر با مشكل مواجه شد و صادرکنندگان فرش ما در دو بخش متفاوت دچار سختي شدند. اولين آنها، تحریم مستقیمی بود که توسط کنگره آمریکا تصویب و توسط رئیس جمهور آمریکا تائید شد. براساس مصوبه کنگره آمریکا، از سال 2010 ورود فرش دستباف که مبدا تولید آن ایران ثبت شده، به خاک آمریکا ممنوع شد. صادرات فرش ایران از این جهت دچار مشکل شد چون تا قبل از اين، آمریکا رتبه نخست واردکنندگان فرش دستباف ایرانی را در دنیا را به خود اختصاص داده بود. بیش از 16 درصد صادرات فرش ايران به امريكا صادر میشد و طبق اعلام مسئولان بیش از 80 میلیون دلار فرش به طور مستقیم به آمریکا صادر شده بود كه در حقيقت مشتري اصلي بازار فرش دستباف ایرانی از ميان برداشته شد. دومين دليل اعمال ساير تحریمهای اقتصادی علیه ایران بود، كه به طور واضح بر مسایلی مانند دشواری در نقل و انتقال ارز، افزایش ریسک صادرات، افزایش هزینههای حمل و نقل و بیمه مرسولات، فعالیتهای اقتصادی اثر گذاشته بود. علاوهبر اينها رکود اقتصادی کشورهای اروپایی بر صادرات فرش ايراني تاثير بسياري داشت و جايگزين كردن كف پوشها و فرشهاي ماشيني در اروپا كار را براي فرش دستباف ايران دشوار كرد.
در زمينه مشكلات داخلي نيز وقايعي مانند افزایش نرخ تورم سبب شد قیمت فرش داخلی افزايش پيدا كند، بخشی از تولیدکنندگان فرش دستباف ایران به ویژه در روستاها از فعالیت در حوزه فرش خارج شدند و کاهش بافنده، افزایش دستمزدها را به دنبال داشت و در نتیجه، قیمت تمام شده فرش دستباف ایرانی افزایش یافت. همچنين تغيير در سبك زندگي مردم و علاقمندي به استفاده از فرشهاي ماشيني، صنعتي و خارجي در کاهش تقاضا تاثیر داشت.طبق گفته رئیس مرکز ملی فرش ایران بطور متوسط در دهههای گذشته سالیانه 500 میلیون دلار صادرات فرش دستباف داشتیم اما در اثر این فشارها، این عدد به 300 میلیون دلار رسید.حمید کارگراعلام كرد: صادرات فرش دستباف ایران در سال 1392 به حدود 314 میلیون دلار کاهش یافت، سال قبل به 330 میلیون دلار رسید و همچنين صادرات فرش دستباف در 10ماه نخست امسال نیز 230 میلیون دلار برآورد شده است.
ركورد در بازار فرش ايران
مشكلات در بازار فروش فرش دستباف در چند وقت اخير، در شهرهاي مختلف و بازارهاي داخلي بسيار نگران كننده شده است. در ابتداي سال رییس اتحادیه فروشندگان فرش دستباف تهران اعلام كرد: کاهش صادرات منجر به رکود در بازار شده و همچنين پنج برابر شدن مالیاتی دریافت از فروشندگان فرش دستباف منجر به تعطیلی این واحدهای صنفی شده است.سید مجتبی عراقچی گفت: متاسفانه این وضعیت روز به روز وخیمتر میشود و یکی از دلایل آن رکود صادرات است و بیش از 90 درصد فرش دستباف چه به صورت نو یا کهنه صادر میشود. وی با بيان اینکه 80 درصد هزینه فرش دستباف صرف دستمزد میشود، افزود: یکی از دلایل گرانی فرش دستباف افزایش هزینه دستمزد بافندهها است و با توجه به اینکه امسال نیز دستمزد 17 درصد افزایش یافته این خود عاملی برای افزایش قیمت فرش دستباف میشود.
چند روز قبل رئیس اتحادیه فروشندگان فرش دستباف اصفهان با بیان اینکه ۸۰ درصد فرش اصفهان، فرش صادراتی است، گفت: در حال حاضر خریدار برای فرش دستباف اصفهان وجود ندارد و بازار با تعطیلی مواجه شده است. محمود دایی گفت: اصفهان قطب فرش دستباف ایران است و این روند برای چهارمین سال متوالی ادامه دارد و بیشتر مغازهها و حجرههای فرش دستباف اصفهان تعطیل شدهاند و بسیاری از فروشندگان فرش دستباف دچار مشکلات دادوستد شدند و تغییر شغل دادند.
اين در حالي است كه چندي قبل رئیس انجمن همگن صنایع فرش دستباف استان اصفهان اعلام كرد: با گذشت چندي از اجراییشدن برجام بازارها هنوز تفاوت چندانی نکرده است و بازار فرش دستباف همچنان در رکود به سر میبرد.باقر صیرفیان ميگويد: نقدینگی از بازار و تولید جمع شده و سود بالای بانکی هم به فرار سرمایهها از تولید کمک کرده است که برای خروج از این رکود دولت باید برنامهای تدارک ببیند.در چند روز اخير نيز رئیس اتحادیه تعاونی فرش دستباف روستایی قم گفت: 10هزار بافنده در روستاهای قم فعالیت دارند که بیش از نیمی از آنها دچار بیانگیزگی شده و این کار را رها کردهاند.مجید اخوان افزودد: حدود 3 سالی است که فرش دستباف کشور و استان قم از رونق افتاده است و یکی از مشکل صادرات فرش دستباف رقبای خارجی چون کشورهای هند، نپال و پاکستان هستند كه با قیمت پایینتر، فرش با برند ایرانی تولید میکنند.
اميد به اينده فرش دستباف
یکی از مهمترین برنامهها براي بيرون امدن بازار فرش ایران از اين شرايط، تبلیغات و اطلاع رسانی در زمینه فرش دستباف است که در آن علاوه بر بازارهای داخلی باید به بازارهای خارجی نیز توجه شود. همچنين با لغو تحریمها، عملا صادرات فرش فرش دستباف ایران به آمریکا از سر گرفته ميشود اما رفع تحریم ها به این معنی نیست که بلافاصله ميتوانیم ارزش صادرات فرش دستباف به آمریکا را به 80 میلیون دلار برسانیم چون پنج سال با این بازار فاصله داشتهایم و مطمئنا سليقه بازار نيز تغيير كرده است.
