مجموعه تلويزيوني «كيميا» بهرغم اينكه از نظر ساختار و محتوا نقدهاي زيادي را در پي داشته است، اما توانسته در شبكههاي اجتماعي جاي خود را پيدا كرده و بينندگان اين سريال در مناسبتهاي مختلف يادي از «كيميا» ميكنند، به نحوي كه حتي لغو برخي تحريمها در اثر اجراي برجام را منتسب به تلاشهاي كيميا ميدانند! پديده كيميا را ميتوان از چند وجه مورد توجه قرار داد.
زماني كه سرجو لئونه از ايتالياييهاي فعال در هاليوود فيلم مشهور «خوب، بد، زشت» را ساخت، عنواني را به وجود آورد كه بعدها مانند ضربالمثلي مورد استفاده قرار گرفت. حال با وامداري از اين عنوان ميتوان بسياري از مسائل چند بعدي را نقد و بررسي كرد.
كيميا خوب استمجموعه كيميا اتفاق خوبي در تلويزيون به شمار ميرود. مجموعهاي است كه از نظر كمي سنتشكني كرده و از نظر تعداد قسمتهاي سريال ركورددار است. از اينرو ميتوان «كيميا» را راهگشاي توليد مجموعههاي بلند در تلويزيون دانست. كيميا سريال خوبي است زيرا يك درام بلند ايراني است و بينندگان تلويزيون ميتوانند به جاي اينكه سريالهاي كرهاي يا كانادايي بلند را ببينند سريالي را تماشا كنند كه براساس فرهنگ بومي كشورمان ساخته شده و طي آن به برخي از وقايع مهم تاريخ معاصر اشاره شده است. همچنين ميتوان كيميا را سريال موفقي دانست زيرا از سطح يك مجموعه تلويزيوني فراتر رفته و در شبكههاي اجتماعي حضور دارد حتي اگر اين حضور به واسطه ساخت لطيفه و مزاح باشد. غالباً پديدههايي در شبكههاي اجتماعي توسط كاربران ايراني نشر داده و مورد بحث قرار ميگيرد كه از نظر اجتماعي داراي بار و ارزش شده و احساس نيازي را در كاربران به وجود آورده باشد. زماني كه پاي كيميا اين فضا باز شده يعني حتي كساني كه به اين سريال نقد دارند، آن را تماشا ميكنند و پيگير داستان آن هستند. گفته ميشود كيميا از نظر هزينه ساخت در برابر زمان سريال رقم سنگيني به شمار نميرود. اگر رقم توليد اين سريال آنگونه كه گفته شده به صرفه بوده باشد، «كيميا» ميتواند الگويي براي ديگر مجموعههاي تلويزيوني باشد.
كيميا بد استمجموعه تلويزيوني كيميا را ميتوان مجموعه ضعيفي دانست. با وجود اينكه نويسنده فيلمنامه به دليل طولاني بودن زمان سريال امكان شخصيتپردازي قوي را داشته است، در عوض هيچ كدام از شخصيتهاي كيميا داراي عمق نيستند. به نظر ميرسد دوران شخصيتهاي سياه و سفيد در فيلمها گذشته باشد و بستر صد و خردهاي قسمت كيميا به وجود آورده ميتوانست به خلق شخصيتهاي خاكستري كه تعليق سريال را نيز افزايش دهد كمك كند كه باز هم اين اتفاق رخ نداد. بهرغم انتخاب برهه تاريخي پركشمكشي در تاريخ معاصر، سريال در پرداخت به حوادث تاريخي عملكرد ضعيفي داشته است. اين در حالي است كه در سينماي جهان نمونههاي بسيار موفقي از پرداخت درام در بطن يك حادثه تاريخي يا يك دوره مشخص از تاريخ را داريم. به نظر ميرسد پرداختن به انقلاب اسلامي و دفاع مقدس كه جزو مهمترين حوادث و تأثيرگذارترين وقايع تاريخ كشورمان است بايد پررنگتر و قويتر از اين در سريال گنجانده ميشد. كيميا حتي در پرداخت به تاريخ از سطحينگري به سادهانگاري رسيده كه اعتراضهايي را در پي داشته است. اشغال خرمشهر و نقش افسر ساواك در اشغال اين شهر و عدم توجه به شخصيت شهيد جهان آرا در چند قسمت گذشته كه به اعتراض خانواده شهيد نيز منجر شد بخشي از اين ساده انگاريهاست. حتي در بحث ازدواج اول «كيميا» نيز بحث شرعي اذن پدر براي بينندگان شبههانگيز شد.
كيميا زشت است به كار بردن زشت تنها براي تكميل كردن سهگانه خوب بد زشت است و به معناي زشت بودن سريال كيميا نيست. در عوض كيميا در برخي از موضوعات آنقدر ضعيف است كه ميشود براي آنها عنوان مستقل زشت را در نظر گرفت. «كيميا» گافهاي زيادي دارد كه برخي از آنها بسيار مشهود است و برخي ديگري مانند ويراستاري كتاب آيتالله طالقاني ايرادي فني است كه صرفاً عدهاي از افراد از آن مطلع بودند. البته محمدرضا شفيعي، تهيهكننده كيميا معتقد است: سيستم گافگيري، سيستمي است كه رسانهها راهاندازي كردند تا گاف بگيرند در حالي كه رسانهها بهويژه رسانههايي كه در حوزه فرهنگ و هنر تخصص دارند بايد نگاه عميقتري به حوزه سريال و فيلم داشته باشند وگرنه اينكه در فلان پلان يك 206 ديده شد خيلي موضوع سطحي است در حالي كه ما بايد ياد بگيريم به دنبال مسائل جديتري سريال كيميا باشيم چراكه برخي از مسائل جزيي - كه بعضيهاي آن نيز ساختگي است – نبايد مورد توجه قرار بگيرد هرچند كه ميپذيريم ما هم اشتباهاتي داشتيم. حتي اگر موضع تهيهكننده سريال را درست بدانيم آيا مجموعه الف تلويزيون كه زمان طولاني صرف توليد آن شده نبايد براي بينندگانش ارزش و اعتبار قائل شود كه در زمان تدوين اين همه گاف به وجود نيايد؟!
ميشود به عناوين ذكر شده براي خوب، بد، زشت سريال كيميا عناوين ديگري را ذكر كرد و نقاط قوت و ضعف بسياري را براي اين مجموعه برگزيد، ولي نبايد اين نكته را فراموش كرد كه كيميا اولين تجربه بلند تلويزيون است و ميتوان بسياري از خطاهاي اين سريال را به پاي آزمون و خطا اين سريال گذاشت.
سلام بر مسئولان روزنامه جوان،
