بازخواني ديدگاههاي معمار كبير انقلاب اسلامي (قده) در باب ولايت مطلقه فقيه، از ضرورتهاي شناخت فلسفه سياسي نظام اسلامي به شمار ميرود. پژوهشي كه دراين مجال كوتاه به حضورتان معرفي ميگردد، در راستاي نيل به چنين هدفي به نگارش درآمده است. اثر «ولايت مطلقه فقيه از ديدگاه امام خميني/ثبات يا تحول نظري» در هفت بخش و بيش از 14 فصل تدوين يافته است و چهار بخش اصلي آن، مستقيماً فرضيههايي را بررسي ميكند كه عناوين و موضوعيت خود را از آنها اخذ كرده است.
درباره پيشينه موضوع اين پژوهش بايد گفت كه اين اثر اولين پژوهش انجامشده در اين زمينه است و درباره نظريه ولايت فقيه و انديشه امام خميني(ره)، انبوهي از آثار و تأليفات به رشته تحرير درآمده(1) ولي سؤال و فرضيههاي اين پژوهش كمتر در آنها بررسي شده است، لذا اين پژوهش تا حدي با قلت منابع تحليلي مواجه بوده است. واقعيت اين است كه در زمينه ابعاد مختلف انديشه سياسي امام خميني(ره) كمتر كار علمي شده است و برخي از پژوهشهاي صورت گرفته نيز شايد از سنديت، عمق و نوآوري كافي برخوردار نباشد. ضمن آنكه بيان مسائلي مبالغهآميز، تبيين واقعيتهاي زندگي سياسي حضرت امام(ره) را تا حدي در پس پرده نگه داشته است. در همين زمينه، آيتالله خامنهاي در سخناني ضمن تأكيد بر لزوم اجتناب از بيان مسائل مبالغهآميز درباره حضرت امام خميني(ره) فرمودند: «زيباييها و برجستگيها و عظمت ابعاد وجودي امام به حدي است كه ارائه واقعيتهاي زندگي حضرت امام، عظمت ايشان را روشنتر خواهد كرد.» (2)
البته به گفته رهبر معظم انقلاب: «سخن گفتن درباره ابعاد شخصيت حضرت امام خميني(ره) كار آساني نيست. شخصيت امام در زمينههاي گوناگون علمي، اخلاقي، عرفاني، سياسي و مبارزاتي براي مسلمانان دنيا ناشناخته است.... و همه ما براي آگاهي به رموز ناشناخته شخصيت امام خميني(ره) وظيفه سنگيني برعهده داريم.» (3) در حقيقت ابعاد وسيع مبارزات و سلحشوريهاي حقجويانه امام(ره) عاملي شده است كه ابعاد فقهي و علمي آثار و انديشههاي ايشان تحتالشعاع قرار گيرد و كمتر به آن توجه شود و به همين دليل است كه «ايشان در ابعاد علم، سياست، اقتصاد و اخلاق براي مردم كمتر شناختهشده هستند.»(4) و اين ناشناختگي حتي در حوزه علم فقه و اصول نيز به چشم ميخورد. علاوه بر اين، موضوع اساسي ديگر، تحريفهايي است كه امروزه به وفور در زمينه واقعيتهاي انقلاب اسلامي و حتي انديشههاي مختلف امام(ره) وجود دارد و لازم است كه براي دروغزدايي از پيكره انقلاب و اين انديشهها، پژوهشهاي مستند و عميق انجام شود. اهميت اين موضوع، از بيانات امام(ره) به خوبي روشن ميشود: «ما كه هنوز در قيد حيات هستيم و مسائل جاري ايران را كه در پيش چشم همه ما به روشني اتفاق افتاده است دنبال ميكنيم، فرصتطلبان و منفعتپيشگاني را ميبينيم كه با قلم و بيان، بدون هراس از هرگونه رسوايي، مسائل ديني و نهضت اسلامي را برخلاف واقع جلوه ميدهند و به حكم مخالفت با اساس، نميخواهند واقعيت را تصديق كنند و قدرت اسلام را نميتوانند ببينند و شكي نيست كه اين نوشتهجات بياساس، به اسم تاريخ در نسلهاي آينده آثار بسيار ناگواري دارد... امروز قلمهاي مسموم درصدد تحريف واقعيات هستند؛ بايد نويسندگان امين اين قلمها را بشكنند.» (5)بيگمان وجود اين تأكيدها، انجام پژوهشي مستند و فراگير درباره نظريه ولايت مطلقه را ـ كه زيربناييترين مبناي جمهوري اسلامي در حوزه نظري و كاربردي است ـ موجه و مطلوب ميكند. محدوده زماني اين پژوهش، همه سالهاي حيات امام خميني(ره) را دربرميگيرد، اما اختصاصاً همه مكتوبها و بيانات معظمله از زمان نگارش كتاب كشفالاسرار (1322) تا لحظه ارتحال ايشان (13 خرداد 1367) با رهيافتي تاريخي و جامعهشناختي بررسي و تحليل شده است.
پينوشتها در دفتر سرويس تاريخ موجودند.
