خانواده و تربيت صحيح فرزندان، عاملي مهم در پيشگيري از اعتياد به شمار ميرود. بايد توجه داشت كه اعتياد آسيب اجتماعي بسيار پيچيدهاي است كه علل و عوامل گوناگوني در شكلگيري و ايجاد آن نقش دارند بنابراين براي رفع يا كاهش آن بايد به همه اين عوامل توجه داشت و تنها به يك يا چند عامل خاص توجه نكرد.
به باور من اين معضل علل سطح اول، دوم و سوم دارد. علل سطح اول بايد توسط روانشناسان باليني مورد بررسي و تحليل قرار گيرد و نقش تربيت در پيشگيري از اعتياد در سطح سوم قرار داشته كه روانشناسان شخصيت تربيتي ميتوانند در اين زمينه به ارائه بررسيها بپردازند. كمبود محبت يا افراط در محبت، تبعيض بين فرزندان، محدود كردن فرزندان، اعتياد اعضاي خانواده، رفاه اقتصادي خانواده، بيسوادي يا كم سوادي والدين، فقر اقتصادي، اختلافات خانوادگي والدين، كمتوجهي به نيازهاي جوانان و نوجوانان از جمله عللي هستند كه در گرايش به اعتياد مواد مخدر افراد جامعه نقش دارند.
بايد توجه داشت كه نوجوان و جوان نيازمند بالندگي بوده و اين بالندگي تابع روشهاي صحيح تربيتي است كه براي كاهش اعتياد با ارائه آموزشهاي درست به خانوادهها ميتوان در اين زمينه گام برداشت. متأسفانه در حال حاضر دانش خانوادهها به روز نبوده و ارتقاي آن بسيار حائز اهميت است.
شخصيت كودك و نوجوان متأثر از رفتار پدر و مادر است؛ والديني كه با موازين تعليم و تربيت آشنا باشند، به فرزندان خود آگاهي وآنان را به سلامت از تنگناها و بحرانهاي زندگي عبور ميدهند و باعث ميشوند آنان با احساس مسئوليت و تعقل و تفكر در برابر بحرانها از خود درايت بيشتري نشان دهند. ايجاد ارتباط كلامي با فرزندان و گسترش فضاي همدلي توسط والدين براي اينكه به دلهاي يكديگر راه يابند جهت پيشگيري از آسيبهايي همچون اعتياد قابل توجه است تا چنانچه جوان در معرض آسيب قرار گرفت، راهي براي ارتباط با والدينش وجود داشته باشد. همچنين اگر به نيازهاي عاطفي فرد در محيط خانواده توجه شود، فرزند نسبت به بسياري از اظهار محبتهاي ساختگي توجه نميكند و از فريب آنها مصون ميماند و بر اساس عقل و خرد ابعاد مثبت و منفي عمل خود را ميسنجد.
رفتار محترمانه با فرزندان بايد به صورتي باشد كه عزت و كرامت آنان حفظ شود. اين شيوه باعث ميشود تا آنها صاحب عزت نفس شوند و اين موضوع فرزندانشان را از اعتياد دور ميكند. همچنين والدين نبايد از نظارت بر انتخاب دوستان و معاشرت فرزندان غافل شوند و اوليا بايد با شناخت كامل، معيارهاي انتخاب دوست مناسب را به فرزندان نشان بدهند تا در آن مسير به بيراهه نروند.
زماني كه مسئله اعتياد مورد توجه مردم قرار گيرد، بهتر و جامعتر ميتوان جهت پيشگيري و مبارزه اقدام كرد؛ چرا كه همه در اين زمينه مشاركت ميكنند و نتايج سريعتر و مطلوبتر به دست ميآيد، بنابراين با اجتماعي شدن مبارزه با مواد مخدر، موفقيت در اين حوزه چندين برابر ميشود. در حال حاضر آموزشهاي پيشگيري از اعتياد كفايت نميكند، ضمن اينكه بايد توجه داشت كه به تنهايي با آموزش نميتوان به كاهش اعتياد دست يافت ولي در اين زمينه با توجه به ديگر علل اعتياد بايد برنامههاي جامع و مدوني را اجرايي كرد.
*روانشناس
