تا به حال در اين باره فكر كردهايد؟ آيا انديشيدهايد كه غذا خوردن نيز آداب و اخلاقي دارد و اين نيز خود بخشي از زندگي فردي ماست؟
اين آداب سهم بزرگي در حيات اجتماعي ما دارد كه دين مبين اسلام به عنوان يك روش صحيح براي گذراندن زندگي، برخي از آن آداب را ارائه كرده است. بيشك به كار بردن تذكرات ساده حين خوردن غذا، به سلامت و شادابي جسم كمك كرده و سلامت شخصيت آدمي را هويدا ميسازد. به هر حال بهتر است فرد نيت الهي داشته باشد و با ذكر بسم الله الرحمن الرحيم در اول غذا ياد خداوند كند و در پايان نيز براي شكر نعمت الحمدلله گفته شود.
در بسياري از روايات عنوان وضو گرفتن آمده است برخي حضرات معصومين(ع) خود تبيين كردهاند منظور از وضو در اين مورد شستن دستهاست كه بسيار پربركت و نشاطآور است. در اين مورد آثاري را نقل كردهاند كه دانستن آن انگيزه شستن دستها پيش از غذا را افزايش ميدهد. از جمله آنكه رزق را زياد كرده و فقر را برطرف ميسازد، همّ و پريشاني را از بين ميبرد، بر عمر ميافزايد، نور چشم را زياد و بينايي را تقويت ميبخشد و در نهايت نيز نعمت را پايدار كرده و بيماري را دور ميسازد.
به موقع سر سفره بنشينيم
در دين مبين اسلام تأكيد شده است تا گرسنه نشديد از غذا خوردن پرهيز كنيد تا سلامت بمانيد. يعني بهتر است تا زماني كه گرسنه نشديد چيزي نخوريد. ميتوان گفت در نگاه اسلام وعدهاي به عنوان ناهار نيست، صبح و شب است كه صبحانه و شام تناول ميشود. اين دو وعده بسيار خوب بوده و سلامت آورنده است، به خصوص براي كهنسالان كه نياز به انرژي بيشتري دارند.
در حديثي از اميرالمؤمنين (ع) روايت شده است «غذا نخوردن در شب انسان را پير ميكند». چون انسان كمي پير شد، بايد هر شب پيش از خواب چيزي بخورد كه بهتر به خواب ميرود و دهانش خوشبو ميشود يا خلقش نيكو.
با نام خدا شروع كنيم
پيامبر گرامي اسلام صلياللهعليهوآله در رهنمودي به ابوذر فرمودند: اي ابوذر! بايد در هر كاري نيتي پاك داشته باشي، حتي خوردن و خوابيدن. امير مؤمنان علي (ع) نيز در اين باره ميفرمايند: «اگر كسي موقع غذا خوردن نام خدا را بگويد، من ضمانت ميكنم كه از آن غذا دردي به او نرسد.» خداي متعال نيز در آيه شريفهاي اهميت اين موضوع را يادآور شده و ميفرمايند: از آنچه خداوند روزي شما گردانيده، حلال و پاكيزه را بخوريد.
مؤدب بخوريم
در ميهماني بهتر است ميزبان پيش از ديگران شروع كند. اين امر صرفاً به منظور رفع خجالت از طرف مهمان است و تنها براي از بين بردن تعارفهاي بيجا و ايجاد انس و الفت بيشتر بين مهمان و ميزبان. موقع دست كشيدن از غذا نيز ميزبان آخرين نفر باشد كه از سفره كنار ميرود و اين از آن جهت است كه مهمان را راحت ميگذارد. اين سيره رسول مهرباني است. در روايت آمده است كه ايشان تا مهمان از غذا خوردن دست نميكشيد، خود را به خوردن مشغول ميكرد.
پس سعي كنيم متواضعانه غذا بخوريم و از شيوه متكبران بپرهيزيم. برخي در غذا خوردن هم از خوي پليد خود دست نميكشند و تلاش ميكنند كه حتي تناولشان هم نشاندهنده بزرگي كاذب آنها باشد. اين جزو سيره نبوي است كه حين غذا خوردن نبايد تكيه داد. در كتاب سننالنبي درباره آداب پيامبر هنگام خوردن غذا، روايتي از امام صادق (ع) نقل شده است كه حضرت فرمودند: «از آن روز كه خداوند، پيامبر خود را به نبوت برانگيخت تا آن روز كه حضرت از دار دنيا رخت بربست، هرگز در حال تكيه دادن غذا نخورد و همواره مينشست و غذا ميل ميفرمود.» شايد يكي از وجوه اين كار اين بوده كه حضرت خواهان دوري از تكبر و پرهيز از همانند شدن با متكبران بودهاند.
نمك بخوريم
ابتدا و انتهاي غذا نمك خورده شود. براي نمك نيز در روايات، خواص فراواني آمده كه مصون ماندن از جذام، پيسي، درد حلق، دنداندرد و درد شكم از جمله آنهاست. البته ميتوان گفت در آن روزگار نمك در كنار غذا بوده نه مثل امروز كه همه چيز را نمك فرا گرفته و نمك تبديل به يك ماده مضر براي بسياري از بيماريها شده است. امروز نمك در تهيه نان، غذا و... استفاده ميشود و استفاده بيش از حد اين ماده خوراكي خطرساز باشد. پس نمك بايد در صورتي خورده شود كه غذاها نمك نداشته باشند.
غذا را فوت نكنيم
به غذا فوت نشود. اين حكم شرع كه به غذاي داغ براي خنك كردن آن بازدم فوت نشود، در عرف جامعه ما نيز كاملاً جاافتاده است. فوت كردن به غذا ضررهاي فردي و اجتماعياي را به همراه دارد كه مذموم شده است. با فوت كردن چيزي از غذا بر سفره يا غذاي ديگران ميريزد. بوي دهان در هوا پخش و به مشام ديگران ميرسد و گاه موجب انتقال بيماري ميشود.
خوب بجويم
انسان بايد لقمه كوچك برداشته و آن را خوب بجود. جويدن نكتهاي است كه امروز بسياري از پزشكان بر آن تاكيد دارند و به نوعي از آموزههاي ديني است. جويدن غذا به هضم بيشتر كمك كرده و از مشكلات گوارشي ميكاهد. همچنين بايد كم خورده شده و از پرخوري پرهيز شود. اين توصيهاي است كه رعايت آن نعمت الهي محسوب ميشود. اميرالمؤمنين(ع) فرمودند: كم خوردن نفس را گراميتر و تندرستي را پايدارتر ميكند. هر گاه خداوند بخواهد بنده خود را اصلاح كند، سه چيز نصيب او كند: كمگويي، كمخوري و كمخوابي.
سبزي بخوريم
با غذا سبزي ميل شود. پيامبر اكرم (ص) در تعبير شگفت انگيزي فرمودهاند: «من از سفرهاي كه سبزي در آن نباشد، نميخورم.» بيشك اين همه تأكيد نشاندهنده خواص ارزشمند سبزي است كه امروزه بيان ميشود. يكي از آنها كمك كردن سبزيجات به هضم بيشتر غذاست.
آرام بخوريم
غذا صدادار خورده نشود. صدا ممكن است از جويدن يا قورت دادن باشد كه همه آنها ناخوشايند است و ممكن است احترام شخص به خطر افتد و موجب آزار بقيه شود. غذا خوردن را طول بدهد. در روايت است كه نشستن سر سفره را طولاني كنيد كه از عمرتان محسوب نميشود و اين تأكيد نشاندهنده اهميت جويدن غذا و آرام خوردن است و چه بسا معناي آن تأثير خوب جويدن و آرامش به هنگام خوردن در طول عمر باشد.
