«كارگاه توليدي فلان رب گوجه فرنگي، فلان پودر ماشين لباسشويي، فلان مايع دستشويي يا ظرفشويي و... به علت توليد محصولات تقلبي پلمپ و از شهروندان خواهشمنديم از مصرف كالاي فوق با نام برند فوق جداً خودداري كرده و در صورت مشاهده موارد مشكوك مشابه، موارد را به مراجع ذيصلاح اعلام نمايند.» بارها و بارها اخبارهاي متعددي در اين باب شنيده و خواندهايم، ولي گويا قرار نيست اين ماجراي كشف كارگاههاي توليدي اجناس تقلبي تمام شود. چه اقداماتي را بايد انجام داد تا وجدانهاي خفته بيدار شوند. افرادي كه تنها به منفعت خود فكر ميكنند و ديگران را ناديده ميانگارند.
گوشهاي خود را ميگيرند تا صداي وجدان درون خود را نشنوند اما تا چه زماني به اين وضعيت ميتوانند ادامه دهند. شرايط بد اقتصادي حاكم بر كشور، مواردي همچون تقلب و دور زدن قانون را براي افراد سودجو به خوبي فراهم كرده است. افراد طمعكاري كه در پي يك شبه ثروتمند شدن هستند و تنها به پولدار شدن فكر ميكنند و ميخواهند اين پول را به هر قيمتي كه شده به دست بياورند. ديگر به اين فكر نميكنند كه اين محصول نامرغوب يا تقلبي چه ضررهاي جاني و مالياي براي ديگران ميتواند به همراه داشته باشد. تنها به فكر منفعت خود هستند و بس.
وجداني كه غبار غفلت بر آن مينشيند
تمام انسانها از بدو تولد نيرويي ذاتي در وجود خود دارند به نام وجدان. اين نيرو با انسان رشد كرده و اگر تحت تربيت درست قرار گيرد به صورت صحيح و انساني در جامعه نمود پيدا ميكند.
وجدان اخلاقي نيرويي باطني است و هيچ انساني بر حسب سرشت، خلقت و آفرينش خالي از آن نيست منتها قابل انعطاف بوده و ميتواند تحت تأثير محيط سالم و ناسالم، تربيت صحيح و ناصحيح قرار گيرد و از ساير اميال قوي باطني و روحي از قبيل شهوت و غضب و ساير تمايلات فطري دروني چه بسا تغييراتي را بپذيرد و غبار غفلت بر آن بنشيند.
عدهاي از افراد به غلط تصور ميكنند كه با وجداني و بيوجداني مربوط به تولد انسان است. يعني فرد بيوجدان ذاتاً از بدو تولد وجدان نداشته است. اين غلط است. بيوجداني بعضي از افراد تنها مربوط به شرايط زندگي و تربيتي فرد ميشود كه تحت اين شرايط نيروي وجدان او خفته و خاموش شده است و او هيچ زماني صداي درون خود را نميشنود.
وجدان در دوران كودكي به صورت رفتارهاي كودكانه نمايان ميشود كه والدين با درايت خود اين رفتارها را ميتوانند در مسير درست هدايت كنند. مثلاً كودكي كار اشتباهي را مرتكب شده است و آن را از بزرگترهاي خود كتمان ميكند.
وسيله يا اسباب بازي برادر يا خواهر خود را خراب كرده است و از ترس تنبيه شدن، واقعيت را نميگويد ولي اين ناراحتي يا همان عذاب وجدان همچنان با اوست. اگر والدين هوشيار و آگاه باشند ميتوانند با آرامش به فرزند خود كمك كنند تا بار عذاب خراب كردن آن وسيله را از روي دوش او بردارند و با صحبت درباره راستگويي و شهامت قبول اشتباه، وجدان فرزند خود را درست تربيت كنند.
وجدان كاري؛ كليد حل مشكلات جامعه
انسان در شرايط مختلف مورد آزمون قرار ميگيرد. فردي كه تربيت ديني و اخلاقي صحيحي داشته باشد در بدترين شرايط هم گوش به وجدان خود ميدهد و از عاقبت كار هراس دارد. اما اين روزها شاهد بيوجدانيهاي زيادي در جامعه هستيم. همه به فكر خود و منفعت خود هستند.
وجدان كاري فقط در كلام است و بس. كساني كه صحبت از وجدان كاري ميكنند آيا به اهميت و تأثير اين امر مهم واقفند؟ در تمام حوزههاي فعاليتي و تمام صنوف كشور وجدان كاري به كرات گفته ميشود ولي توليدات و محصولات داخلي خلاف اين را ميگويد.
در حوزه ماشينآلات، وسايل فني و مهندسي، بهداشتي، خوراكي و غيره هركدام به نوعي دچار بيوجداني شدهاند. اصلاً براي مسئولان اين اصناف مهم نيست كه اين محصول بيكيفيت چه ضرر جاني و مالي براي مصرفكننده دارد.
مقام معظم رهبري با تأكيد بر اهميت وجدان كاري و كليد حل مشكلات كشور ميفرمايند:
«اگر كننده كار، وجدان كاري داشته باشد، آن كار به بهترين شكل انجام خواهد يافت. اين، آن چيزي است كه كليد مشكلات كشور است. اگر شما فلان جنس را ميخريد و به منزل ميبريد و مشاهده ميكنيد كه بعد از مدت كوتاهي خراب شد و كاري كه روي آن شده، كار درستي نبوده است - يعني بياعتمادي به كاري كه انجام ميشود - در صورت وجود وجدان كاري، اين ديگر برخواهد افتاد.
وقتي همه كنندگان كار، با احساس وجدان كاري به كار پرداختند و فهميدند در حالي كه كار را ميكنند، اگر صاحب كار هم نيست، اما خداوند متعال حاضر و ناظر است، كرام الكاتبين حاضرند و ملائكه مقرب الهي نگاه ميكنند؛ هر دقتي كه براي بهبود كار بشود، مورد تحسين كرامالكاتبين خواهد بود و در پرونده عمل كننده كار ثبت خواهد شد. اين چيزها، در محاسبات بشرى ما به حساب نميآيد و غالباً نميبينيم، غفلت ميكنيم و بدان توجه نداريم اما در حساب خدا كه اين حرفها نيست.»
خواب آرام شبها
همه ما در زندگي دچار اشتباهاتي ميشويم كه اين اشتباهات ما را دچار وجدان درد يا همان عذاب وجدان ميكند. احساس گناه و عذاب وجدان حسي است همراه با اضطراب و نگراني كه در خيالاتمان در مورد كاري كه ميتوانستيم انجام دهيم، ولي در انجام آن كوتاهي كردهايم يا اينكه به نحو احسن آن را عملي نكردهايم، شكل ميگيرد و در اين حالت حس نارضايتي و خودخوري تمام وجود ما را در برميگيرد. عذاب وجدان يكي از بدترين حالات روحي و رواني است كه فرد به آن مبتلا ميشود.
براي اينكه دچار عذاب وجدان نشويم و شبها با خيالي آسوده بخوابيم چه بايد كرد؟
قبل از ايجاد احساس گناه و عذاب وجدان، عامل آن را پيدا و مانع از شروع آن شويم. معمولاً عذاب وجدانبر اثر كمكاري ايجاد ميشود، بنابراين قبل از قبول هر نوع مسئوليتي به تواناييهاي خود رجوع كرده و اگر توانايي كافي براي انجام آن كار را نداريم از پذيرفتن آن سر باز زنيم. اگر در درستي يا غلطي كاري شك داريم بهتر است آن را انجام ندهيم تا بعداً دچار عذاب وجدان نشويم.
خواب آرام خود را فداي نفساماره نكنيم كه خواب يك بيوجدان آشفته است. ارزش آرامش وجدان خيلي بيشتر از سودهايي است كه از راه نادرست به دست ميآيد و معمولاً هم به ناگاه و يكشبه از دست ميرود.
