سؤال كه كردم گفتند به خاطر سرطان ريه در بيمارستان بستري شده است. از شنيدن اين خبر خيلي ناراحت شدم، آخر بنده خدا سني ندارد. تازه به ميانسالي رسيده است. دختر دمبخت دارد و پسري كه ماه آخر سربازياش را پشت سر ميگذارد. دكترها از پيشرفت بيمارياش ميگويند و از اينكه تا حالا نه داروها جواب داده و نه شيميدرماني. پزشكان تلاش خودشان را ميكنند اما تنها بايد منتظر يك معجزه بود. شايد يك معجزه بتواند جان دوبارهاي به آقا مرتضي بدهد. همسايه مهرباني كه براي اهل محل يك نعمت است. حالا آقا مرتضي اين روزها با بدني نيمهجان روزها را روي تخت بيمارستان به شب ميرساند و شبها نيز تا صبح ناله و درد دارد. وضعيت آقامرتضي مشتي است نمونه خروار. نمونهاي از هزاران بيمار سرطاني در كشور كه متأسفانه روزبهروز بر تعدادشان افزوده ميشود. بهرغم پيشرفتهاي بسيار خوب در حوزه پزشكي هنوز هم بسياري از بيماران مبتلا به سرطان جان خود را از دست ميدهند. براي همين است كه وقتي به يك بيمار خبر از بيماري سرطانش ميدهند خيلي زود روحيه خود را ميبازد چراكه اميد چنداني به بهبود خود ندارد.
سرطان بيماري صعبالعلاج، كشنده و زجرآوري است و متأسفانه روند رشد اين بيماري در كشور به گونهاي است كه نه جنسيت ميشناسد نه ديگر سن و سال برايش مهم است. اگر در گذشته به افراد سالمند توصيههايي در خصوص مراقبت از ابتلاي به انواع سرطان ميشد اما اين روزها اين توصيهها ديگر سن نميشناسد و در ميان آمار مبتلايان به انواع سرطان نام افرادي با سنين كم نيز به چشم ميخورد.
سبك زندگي اشتباه
پزشكان سبك زندگي اشتباه را علت اصلي ابتلا به انواع سرطان ميدانند و اعتقاد دارند بايد سبك زندگي افراد اصلاح شود، در غير اين صورت آمار ابتلا به سرطان روزبهروز افزايش خواهد يافت. نكته جالب توجه در خصوص بيماري سرطان اين است كه به اعتقاد پزشكان بسياري از سرطانها قابل پيشگيري و درمان است و سرطان را گاه ميتوان با عمل جراحي نيز درمان كرد اما سبك زندگي اشتباه و عدممراجعه به موقع افراد به پزشك و انجام ندادن آزمايشهاي مرتبط با سلامتي باعث ميشود تا افراد زماني به پزشك مراجعه كنند كه به قول قديميها ديگر كار از كار گذشته و زمان براي بهبود و درمان بيماري سرطان از دست رفته است. تغيير سبك زندگي و اصلاح شيوه آن نقش مهمي در پيشگيري از انواع بيماريهاي خطرناك مانند سرطان دارد به گونهاي كه افراد موفق، سالم و با طول عمر بالا از سبك زندگي سالم و زيبايي برخوردار هستند.
از مصرف سيگار تا استفاده از سوسيس و كالباس
پزشكان اعتقاد دارند عوامل بسيار زيادي در ايجاد و بروز بيماري سرطان نقش دارد. به عنوان مثال وقتي با دكتر احمد اسفندياني پزشك و استاديار دانشگاه صحبت ميكنم با انتقاد شديد از مصرف سيگار در جامعه ميگويد: استعمال سيگار و دخانيات يكي از عوامل مؤثر در ابتلاي افراد به سرطان است. موضوعي كه اگرچه درباره آن بارها و بارها صحبت شده است اما نبود عزم جدي افراد براي ترك اين ماده سمي باعث شده تا ريههاي پر از دود آنها بعد از چندي به سرطان مبتلا شود. دكتر اسفندياني ميافزايد: سيگاريها در ۴۰ درصد موارد در اثر بيماريهاي مربوط به سيگار در سني پايينتر از افراد غيرسيگاري ميميرند. اين بيماريها شامل بيماريهاي ريوي، قلبي و انواع سرطانهاست. اين پزشك و استاديار دانشگاه معتقد است: مصرف سيگار باعث ايجاد تغييرات در ژنها ميشود و هرچه تعداد نخ سيگار دود شده زيادتر ميشود، تغييرات ژني بيشتر ميشود و قدرت دفاعي ضدسرطان بدن كمتر ميتواند از پس مهار آن برآيد. وي ميگويد: سرطانهاي ريه، حنجره، مري و معده با سيگار ارتباط مستقيم دارند بنابراين كاملاً مشخص است كه نبود يك عزم جدي در افراد براي ترك سيگار باعث ميشود تا فرد به اين نوع سرطانها مبتلا شود و علاوه بر اينكه در طول دوران زندگي خود مبالغ زيادي را صرف خريد سيگار و مواد دخاني ميكند در هنگام ابتلا به يكي از سرطانها بايد مبلغ بسيار زيادي را صرف درمان خود كند.
در بسياري از مواقع ممكن است اقدامات وي اثربخش نباشد و فرد در حالتي ناباورانه منتظر فرا رسيدن مرگ خود باشد، هرچند يك بيمار سرطاني هرگز محكوم به مرگ نيست، اما غفلت از پيشگيري و درمان به موقع سرطان ميتواند تاثيرات بدي براي بيمار بر جاي بگذارد. اين پزشك در ادامه صحبتهاي خود ميگويد: سبك غلط تغذيه نيز يكي ديگر از مواردي است كه در ابتلا به سرطان تأثير فراواني دارد.
وي ميافزايد: به عنوان مثال مصرف غذاهاي چرب و پرنمك علاوه بر اينكه باعث بيماريهاي قلبي و عروقي ميشود ميتواند به ايجاد سرطان نيز كمك كند. به گفته دكتر اسفندياني، مصرف مواد غذايي مانند انواع سوسيس، كالباس و غذاهاي فستفودي ميتواند عامل مهمي در ابتلاي افراد به سرطان باشد لذا افراد بايد در سبك تغذيه خود تجديدنظر كنند.
وي با هشدار نسبت به مصرف نوشيدنيهاي داغ نيز ميگويد: برخي از افراد عادت دارند نوشيدني داغ مصرف كنند كه در اين خصوص نيز بايد به اين افراد هشدار جدي داد.
وي در عين حال يادآور ميشود: افراد بايد مصرف ميوهها و سبزيجات تازه را در برنامه غذايي خود قرار دهند چراكه ميوهها و سبزيجات فيبر زيادي دارند كه همين فيبر در كاهش احتمال بروز سرطان تأثيرگذار است.
دكتر اسفندياني به تحقيقاتي كه در اين حوزه صورت گرفته اشاره ميكند و ميگويد: با توجه به آمار بهدست آمده اخير 35 درصد علل سرطانها تغذيه نامناسب، 25 درصد سيگار، 15 درصد عفونت و بقيه بدي آب و هوا و استرس شغلي است و با تغيير سبك زندگي و رعايت بهداشت ميتوان از ابتلا به بيماري سرطان جلوگيري كرد. بنابراين كاملاً مشخص است اصلاح سبك زندگي ميتواند تأثير فراواني در جلوگيري از ابتلا به انواع سرطان داشته باشد.
افزايش چهاربرابري سرطان در تهران
صحبتهاي اين استاديار دانشگاه درحالي است كه هشدارها درخصوص افزايش ابتلا به انواع سرطان از سوي ديگر افراد نيز به گوش ميرسد، در اين ميان رئيس كميته محيطزيست و خدمات شهري شوراي شهر تهران نيز با اشاره به شيوع سرطان در كشور چندي پيش هشدار داد و گفت: بر اساس آمارها طي ۱۰ سال گذشته رشد سرطان چهار برابر شده است.
محمد حقاني در جلسه علني چند هفته پيش شوراي اسلامي شهر تهران با اشاره به اظهارات رئيس انجمن راديوتراپي انكولوژي ايران كه شيوع سرطان را در ۱۰ سال گذشته چهار برابر اعلام كرده بود، اين پرسش را مطرح كرد كه با اين بيماري و بلاي خانمانسوز چه بايد كرد؟
اين همه درحالي است كه پيشبيني ميشود در ۱۰ سال آينده تعداد مبتلايان به سرطان دوبرابر آمار فعلي ميشود. در حال حاضر 350 تا 400هزار نفر مبتلا به انواع سرطان در كشور زندگي ميكنند و سالانه حدود 85هزار بيمار جديد به مبتلايان به سرطان اضافه ميشود. از اين ميان سالانه 3هزار نفر بر اثر اين بيماري جان خود را ازدست ميدهند. از 85هزار مورد جديد سالانه، 5/55 درصد را مردها و 5/44 درصد را زنان تشكيل ميدهند. تعداد موارد جديد ابتلا در مردان 132نفر و زنان 123نفر در هر 100 هزار نفر جمعيت استاندارد است. اين آمارها با استانداردهاي جهاني بسيار متفاوت است. بنياد امور بيماريهاي خاص گزارش داده است مصرف زياد سيگار، چاقي، فشار خون بالا، در معرض قرار گرفتن مواد شيميايي، مواد و فلزات صنعتي و افزودنيهاي شيميايي، مصرف نوشيدني داغ، آلودگي هوا، عدم مصرف ميوه و سبزيجات تازه، مصرف فستفود، كمتحركي و دوري از ورزش و... عوامل مؤثر بر ايجاد سرطان است.
تلاشهاي بينتيجه درباره سرطان
در هر حال آنچه مشخص است اينكه سرطان در كشور ما در حال رشد است و انواع سرطان افراد جامعه را تهديد ميكند. در اين ميان نگاهي به تلاشهاي دولت و مجلس براي مهار اين پديده خطرناك نشان ميدهد تلاشها در اين حوزه بينتيجه است و تاكنون اقدامات مؤثر و نتيجهبخشي در اين خصوص نديدهايم. به عنوان مثال، مجلس شوراي اسلامي در سال 68، نظام سلامت را به ثبت آمار سرطانها در كشور موظف كرد و شاهد بوديم كه در آن سال، آمار بيماران مبتلا به سرطان، حدود 11 هزار نفر اعلام شد، در حالي كه اكنون گفته ميشود بين 350 تا 400 هزار نفر مبتلا به سرطان هستند پس شاهد رشد سريع اين بيماري در جامعه هستيم. اين آمار تكاندهنده نشان ميدهد، عزم جدي براي مهار سرطان در كشور وجود ندارد، لذا به نظر ميرسد افراد خود بايد دست به كار شوند و با تغيير اساسي در سبك زندگي از جمله اصلاح تغذيه، ترك سيگار و مواد دخاني، ورزش، دوري از كمتحركي و استرس و پرهيز از مصرف فستفود در عدم ابتلا به سرطان گام بردارند.
