اقدامات بسياري در بخش و حوزههاي مختلف شهري به منظور ارتقاي زندگي شهري صورت گرفته است به گونهاي كه به اذعان بسياري از مسئولان و صاحبنظران و افرادي كه به ايران سفر كردهاند، در حوزههاي مختلف اقدامات مناسبي درخور شهر انجام شده است. كارنامه فعاليتهاي صورت گرفته در بخشهاي زيربنايي در كلانشهر تهران تا آنجايي است كه در بسياري از بخشها چهره شهر دچار دگرگوني و تحول جدي شده است.
شناخت نيازهاي شهري و اولويتبندي درخواستهاي شهروندان در كنار روحيه جهادي و پشتكار مجموعه مديريت شهري سبب شده است تا در دهه اخير گامهاي بلندي در بخشهاي مختلف شهري برداشته شود. در اين زمينه شهردار تهران در يكي از سخنرانيهاي خود در جمع رسانهها گفت: در اقدامات صورت گرفته در شهر تا آنجايي كه توان و ظرفيت شهري اجازه ميداد افزايش صورت گرفته است.
بسياري از زيرساختهاي شهر متناسب با نيازهاي شهر و حتي آينده شهري آمادهسازي و مورد بهرهبرداري قرار گرفته، حال نياز است تا با تعامل و مشاركت شهروندان ادامه مسير طي شود تا با فرهنگسازي مسائل و مشكلات بر جا مانده همچون ترافيك و آلودگي هوا و حفظ محيط زيست شهري برطرف شود تا شهروندان در اداره شهر و محل زندگي خود ايفاي نقش كنند. در زير به صورت اختصار برخي از فعاليتهاي زيربنايي صورت گرفته در دهه اخير مديريت شهري ارائه شده است كه قضاوت اقدامات صورت گرفته با آنچه بود و آنچه هست بر عهده مخاطبان قرار گرفته است . هر چند نبايد فراموش كرد كه در برخي از مسائل شهري همچون ترافيك، آلودگي هوا و بافتهاي فرسوده تلاشهايي صورت گرفته است ولي به دليل اينكه اينگونه مسائل و معضلات شهري نيازمند مشاركت و تعامل دولت و حاكميت و استفاده از ظرفيتهاي همه بخشهاست جاي كار بسيار دارد كه انتظار ميرود ساير مسئولان در حوزههاي تصميمگيري و تصميمسازي و حتي اجرايي بيش از گذشته اهتمام به رفع اين مسائل داشته باشند تا معضلات و مسائل شهري كه مشترك ميان ساير شهرها و كلانشهرهاست نيز برطرف شود تا شهر براي ارتقاي زندگي شهروندان بيش از گذشته آماده شود و نبايد فراموش كرد كه توسعه كشور به نوعي ارتباط مستقيم در ارتقاي زندگي شهري است.
عبور از مسيرهاي سبز بزرگراهي
طي 10 سال گذشته تهران با وجود كمبود آب به عنوان يكي از سرسبزترين شهرها با موقعيت جغرافيايي مشابه به حساب ميآيد. مديريت شهري در دوره اخير سعي كرده با تملك باغات قديمي و احداث بوستان در مناطق خشك پايتخت، چهره شهر را سبز نمايد.
نبايد فراموش كرد كه نسبت تأثيرگذاري فضاي سبز بوستانها بر كاهش آلودگيها به شرايط محيطي، مقادير آلايندههاي توليدشده و منابع آن و شرايط اقليمي بستگي دارد. در شرايط وارونگي هوا در فصل زمستان با حجم زياد آلايندههاي توليدي از منابع گرماساز و اتومبيلها، طبعاً اين اثرگذاري كمتر خواهد شد. بنابراين نبايد انتظار داشت كه بوستانها به تنهايي و در هر شرايطي بتوانند وظيفه سنگين كاهش آلودگيها را به عهده بگيرند. اما بدون شك تأثير غيرقابل انكاري دارند.
در حال حاضر بوستانهاي محلهاي، منطقهاي و فرامنطقهاي شهر تهران به عدد 2هزار و130رسيده است. اين در حالي است كه طي 10سال گذشته توسعه فضاي سبز تهران با رشد قابلتوجهي ادامه يافته است.
اگرچه در طول 15سال اجراي طرح جنگلكاري پيرامون شهر تا سال84 تنها 20هزار هكتار به اجرا درآمد، اما از سال84 اين روند رشد بيشتري يافت، به طريقي كه در طول 9سال اين طرح پيشرفتي بيش از 74درصدي داشته است. تاكنون حدود 38هزار هكتار جنگلكاري در قالب كمربند سبز به اجرا درآمده است و در سالجاري نيز بالغ بر هزار هكتار از اراضي اطراف تهران در قالب طرح كمربند سبز درختكاري خواهد شد. در واقع در طول 9سال گذشته بهاندازه 15سال آغازين اجراي اين طرح درختكاري در اطراف تهران انجام شده است.
كمربند سبز پيرامون شهر تهران
طي 10 سال اخير سطوح گستردهاي به ويژه از مناطق جنوبي شهر تهران به عرصه بوستانها و فضاي سبز تبديل شده كه از آن جمله ميتوان به بوستان بزرگ ولايت، بوستان بزرگ آزادگان، بوستان بانوان نرگس، بوستان پرديس بانوان و دهها بوستان بزرگ ديگر اشاره كرد.
سرانه فضاي سبز درون شهري با توجه به مساحت بوستانهاي درونشهري در ابعاد محلهاي، ناحيهاي، منطقهاي و فرامنطقهاي، بوستانهاي جنگلي داخل محدوده، رفيوژها، ميدانها، لچكيها، حواشي بزرگراهها و درختان معابر محاسبه ميشود كه با احتساب جمعيت فعلي پايتخت، سرانه فضاي سبز داخل محدوده شهري تا پايان سال1393 براي هر نفر 5/15 مترمربع بوده است.
هماكنون سرانه فضاي سبز شهروندان به 6/15 متر مربع رسيده و مديريت شهري در تلاش است تا پايان برنامه پنج ساله اول شهرداري تهران و تا سال95 سرانه فضاي سبز شهر تهران را به 18متر افزايش دهد. ظرفيت توسعه فضاي سبز در مناطق مركزي و جنوبي محدود است به گونهاي كه طي دهه اخير سطوح گستردهاي بهويژه مناطق جنوبي به عرصههاي بوستانها و فضاي سبز تبديل شده كه از آن جمله ميتوان به بوستان بزرگ ولايت، بوستان بزرگ آزادگان و دهها بوستان بزرگ ديگر اشاره كرد.
طي 10 سال اخير بدنه و حاشيه بسياري از بزرگراههاي شهري به طول بيش از 300 كيلومتر در مسير رفت و برگشت تبديل به فضاي سبز شدهاند.
كارنامه مديريت شهري نشان ميدهد عزمي جدي براي حفظ و گسترش فضاي سبز در شهر تهران وجود دارد. فاز اول اجراي طرح كمربند سبز پيرامون شهر تهران با هدف كاهش اثرات آلودگي هواي شهر جلوگيري از ساختوسازهاي غيرمجاز در دامنه جنوبي البرز و همچنين ايجاد فضاي تفرجگاهي جهت استفاده شهروندان از سال 1365 آغاز و تا سال 1384 حدود 22هزار هكتار از اراضي محدوده طرح تحت پوشش عمليات جنگلكاري قرار گرفته است.
فاز دوم ازسال 1384 آغاز شده است به نحوي كه در حال حاضر مجموعاً بيش از 37 هزار و 600 هكتار جنگلكاري در دامنه جنوبي البرز و محيط پيرامون شهر تهران وجود دارد. سازمان بوستانها و فضاي سبز شهر تهران براساس احكام برنامه پنج ساله دوم شهرداري تهران سالانه توسعه يكهزار هكتار جنگلكاري را در دستور كار خود قرار داده است.
گونههاي مورد استفاده در طرح كمربند سبز تماماً از درختان و درختچههاي بومي يا مقاوم و با نياز آبي حداقل و سازگار با شرايط اقليمي شهر تهران انتخاب ميشوند و جهت آبياري نهالهاي كاشته شده از روش آبياري تحت فشار استفاده ميشود كه اين روش استفاده بهينه از منابع آبي و همچنين كاهش هزينه آبياري از طريق حذف تانكر آبياري را بهدنبال خواهد داشت.
* ميزان جنگلكاري و توسعه كمربند سبز پيرامون شهر تهران تا پايان سال 1383 در تهران 22هزار هكتار بوده است.
* تا پايان سال 1393 نيز هزار و 20 هكتار جنگلكاري در دامنه جنوبي البرز و ديگر مناطق پيرامون شهر تهران به بهرهبرداري رسيد و مساحت كمربند سبز پيراموني به 37632 هكتار رسيد.
اجراي طرح جهادي احيا، ساماندهي و بازپيرايي بوستان جنگلي ياس به مساحت 1400 هكتار واقع در اراضي اطراف بزرگراه شهيد بابايي (پيرو فرمايشات مقام معظم رهبري (مدظلهالعالي) جهت استفاده شهروندان در روز طبيعت 1394 در طول مدت 24 روز از ديگر اقدامات مديريت شهري در خدمترساني به شهروندان بوده و هدف از اجراي اين طرح افزايش سرانه فضاي سبز، تبديل سايت به يك بوستان عمومي و تفرجي، احداث زيرساختهاي لازم جهت افزايش بهرهوري ميباشد.
توسعه زيرساختهاي فرهنگي شهر
توجه به اماكن اجتماعي و فرهنگي به منظورگردهمايي، آموزش و مشاركت هر چه بيشتر شهروندان در مديريت شهري از اركان اصلي توسعه اجتماعي است. بر اين اساس شهرداري تهران در 10 سال اخير مصممتر از ساير سازمانها و ارگانهاي مسئول در حوزه اجتماعي و فرهنگي به ساخت اماكن فرهنگي و اجتماعي همچون كتابخانهها، سينماها، فرهنگسراها، موزهها، خانههاي تئاتر و... روي آورده است.
تأكيد بر انجام اقدامات فرهنگي در راستاي ارتقاي سطح زندگي شهروندان از سوي شهرداري تا بدان جاست كه در مقابل 38 كتابخانهاي كه در تهران از سوي نهاد عمومي كتابخانههاي كشور اداره ميشود، شهرداري به تنهايي مسئوليت مديريت 400 كتابخانه را برعهده دارد كه بخش عمدهاي از اين كتابخانهها در جنوب پايتخت واقع شدهاند.
براساس آمار در حال حاضر حدود 35 فرهنگسرا در تهران فعال است. از اين تعداد بيش از 10فرهنگسرا همچون فرهنگسراي امام(ره)، رسانه، رويش، رضوان، مهر، تهرانسر، مترو، اخلاق، خاتم (ص)، رازي و تهران در دوره مديريت محمدباقر قاليباف احداث شدهاند و تمامي اين فرهنگسراها جز فرهنگسراي امام(ره) در مناطق جنوبي قرار دارند.
راهاندازي پرديس سينمايي تماشا در منطقه 18، رازي در منطقه 11، ملت در منطقه 3 و راگا در منطقه20، ملت در منطقه3، زندگي، كيان و سمرقند از ديگر اقدامات شهرداري تهران طي 10سال اخير است كه از ابتكارات اين دوره از مديريت شهري به شمار ميروند. در كنار اينها بايد سينما آزادي كه با كمك شهرداري بازسازي شد و ايوان شمس را هم مدنظر قرار داد كه در مجموع حدود 5هزار صندلي به ظرفيت سينماهاي تهران افزودهاند.
احداث موزهها و خانه موزهها
احداث موزهها و خانه موزهها از ديگر اقدامات فرهنگي است كه در دوره سكانداري محمدباقر قاليباف در شهر تهران مورد توجه مسئولان شهري قرار گرفته است. افتتاح باغ موزه هنر ايراني و موزه دكتر علي شريعتي در سال 85، موزه استاد شهيد مرتضي مطهري در سال 86، موزه دكتر چمران در سال 87 و خانه موزه بازار در سال 93 از جمله اقداماتي است كه در راستاي تقويت هويت ملي و ديني شهروندان از سوي شهرداري تهران انجام شد. در كنار اين موارد بايد به افتتاح باغ موزه قصر هم اشاره كرد كه توجه و البته تحسين همگان را به همراه داشت. زنداني كه در سال 91 بر اساس برنامههاي توسعه فضاهاي فرهنگي شهر تهران به موزه و تفرجگاهي براي شهروندان تبديل شد. همچنان كه باغ موزه دفاع مقدس كه عمليات اجرايي ساخت آن از سال 84 آغاز شد و در سالهاي اخير به يكي از نمادهاي فرهنگي تهران تبديل شده است تا خاطره هزاران شهيد را در دل مردم شهر هميشه زنده نگه دارد. مركز تئاتر صبا، باغ كتاب، گنبد مينا و... نيز از ديگر مواردي است كه با احداث آنها در حوزه فرهنگي اجتماعي گامهاي قابل توجهي برداشته شده است.
ساخت 43درصد از بزرگراههاي تهران در 10 سال اخير
يكي از شاخصهاي توسعه شبكه بزرگراهي شهر تهران در يك دهه اخير تكميل پروژههاي بزرگراهياي بود كه در دورههاي گذشته توسط شهرداران پيشين آغاز شده بود اما هيچ وقت فرصت تمام شدن نيافته بود و همين مسئله مشكلاتي را براي پايتختنشينان ايجاد كرده بود. طرحهاي نيمهكارهاي مانند بزرگراه امام علي(ع)، امتداد بزرگراه يادگار امام(ره)، بزرگراههاي شهيد زينالدين، شهيد شوشتري و... باعث شده بود تا در برخي از نقاط حساس شهر با گرههاي كور ترافيكي روبهرو شويم. با توجه به اين موارد و شرايط آن روز معابر تهران، شهريور ماه سال 84 محمدباقر قاليباف در آغازين روزهايي كه سكان شهرداري تهران را در دست گرفت، با بررسي وضعيت شبكه راهها و معابر پايتخت تصميم گرفت تا با هدف اجراي طرح جامع شهر تهران و تكميل 556 كيلومتر رينگ بزرگراهي پايتخت، براي گام اول پروژههاي نيمهكاره بزرگراهي كه قدمت برخي از اين طرحها به دو تا سه دهه ميرسيد را تكميل كند.
محاسبات نشان ميدهد 43 درصد از بزرگراههاي شهر تهران معادل 231 كيلومتر در يك دهه اخير ساخته شده است.
اوج اجراي طرحهاي عمراني و بزرگراهسازي در زمان تحريمهاي بينالمللي بود در نتيجه تنها راهي كه ميتوانست مديريت شهري تهران را در تكميل اين بخش از طرحهاي عمراني موفق كند، اتكا به مديريت جهادي بود. روحيه جهادي بود كه باعث شد شهرداري تهران در سرعت ساخت پروژههاي سنگين و بزرگي مانند بزرگراههاي امام علي(ع)، صدر، شهيد زينالدين و... ركوردهاي بينظير بينالمللي را به ثبت برساند.
همان طور كه اشاره شد، عامل ديگري كه در اين موفقيت دخيل بود، اتكا به توان مهندسان جوان ايراني در اجراي چنين پروژههايي بود. به عبارتي زماني كه كشور در اوج شرايط تحريمهاي بينالمللي قرار داشت، تهيه تمامي تجهيزات مورد نياز پروژههاي عمراني بسيار مشكل بود در نتيجه شهردار تهران ميدانست كه براي حل بخشي از اين مشكل بايد به توان مهندسان جوان ايراني اعتماد كند. همين اعتماد باعث شد تا بسياري از تجهيزات مورد نياز در داخل كشور توسط مهندسان ايراني ساخته شد، جالب است بدانيد كه اكنون امكان صادرات اين تجهيزات به ساير كشورها وجود دارد.
نكته ديگري كه در بررسي ميزان موفقيت مديريت شهري تهران در ساخت پروژههاي عمراني اهميت دارد، اجراي مهندسي مقاومتي در راستاي طرح اقتصاد مقاومتياي بود كه مقام معظم رهبري به آن تأكيد داشتند. به عبارت ديگر معاون فني و عمراني وقت شهرداري تهران به اين نتيجه رسيد كه مطابق با منويات مقام معظم رهبري براي اينكه چرخ پروژههاي عمراني شهر تهران از حركت بازنماند، اجراي مهندسي مقاومتي بهترين گزينه است.
اجراي مهندسي مقاومتي ابتكاري بود كه براي نخستين بار توسط مديريت شهري تهران و معاونت فني و عمراني شهرداري در سالهاي اوج تحريمهاي بينالمللي باعث شد ضمن كاهش هزينههاي پروژههاي عمراني، تجهيزات مورد نياز در ساخت بزرگراهها، تونلهاي شهري و به طور كلي تمامي پروژههاي عمراني پايتخت تأمين شود. در زماني كه به دليل تحريمها بسياري از پروژههاي دولتي مسكوت مانده بود اما همچنان پروژههاي عمراني شهر تهران در حال اجرا بود و همين مسئله تعجب دولتمردان وقت، مشاوران بينالمللي و حتي جهانيان را به همراه داشت. در يك دهه اخير هر مهمان بينالمللياي كه وارد تهران شد از سرعت پيشرفت اين شهر شگفتزده بود و اين نشان ميداد كه مديريت شهري تهران راه را در اين حوزه به درستي انتخاب كرده است.
اكنون شهر تهران 535 كيلومتر شبكه بزرگراهي دارد كه نزديك به 50 درصد از اين ميزان در 10 سال اخير ساخته شده و به بهرهبرداري رسيده است. اين اعداد و ارقام خود زبان گوياي تمامي تلاشهاي مديريت شهري تهران در يك دهه اخير در اين حوزه است.
