يك‌شنبه شب خيابان‌هاي آتن شاهد جولان هزاران نفري بود كه به
خاطر رأي قاطع بالاي 60 درصدي در همه‌پرسي درباره برنامه رياضتي وام‌دهندگان بين‌المللي به يونان به جشن و شادي پرداختند، هر
چند نخست وزير چپ‌گراي
يونان اعلام كرد اين نتيجه منفي رأي به قطع رابطه با اروپا نيست اما اروپا از اين
رأي به خود لرزيد و كابوس فروپاشي را ديد.
يكي از ارقامي
كه به ياد يوناني‌ها و به ياد خيلي از كساني كه سرنوشت اتحاديه اروپا برايشان مهم
است، خواهد ماند، 38/61 درصد است رقمي كه ميزان رأي منفي يونانيهايي را نشان
ميدهد كه به دعوت دولت چپ‌گرايشان
به پاي صندوق‌هاي يك
همه‌پرسي سرنوشت‌ساز آمدند تا موضع دولت در برابر اتحاديه
اروپا را تأييد يا رد كنند، البته تأييد موضع مقاومتي دولت جواب آنها بود. مردم
يونان به صرف رأي دادن هم اكتفا نكردند بلكه به خيابا‌ن‌ها آمدند و با حمل پرچم يونان و با شعار «رياضت كافي
است» نشان دادند درباره موضع منفي‌شان به
سياست‌هاي تحميلي اتحاديه
اروپا ثابت قدم هستند. يكي از شركت‌كنندگان
در اين جشن به يورونيوز گفت: «مردم يونان از هيچ چيز نمي‌ترسند و رهبران اروپايي بايد اين را بدانند.
ما خواهان يك اروپاي دموكراتيك هستيم كه در آن عدالت اجتماعي برقرار باشد. اين چشم‌انداز سيپراس براي يونان و همه ماست.»
پس از اعلام نتايج رسمي همه‌پرسي، هزاران نفر روبه‌روي پارلمان يونان در آتن تجمع كردند.
همه آنها اميدوارند پيروزي قاطع رأي «نه»، ابزار قدرتمندي در دستان آلكسيس سيپراس
براي مذاكرات باشد تا توافق با نهادهاي اروپايي در روزهاي آينده امكانپذير شود.»
اما آلكسيس سيپراس، نخست وزير يونان بعد از اعلام نتايج
اوليه همه‌پرسي
گفت: «امروز و با توجه به شرايط بسيار دشوار هفته گذشته، شما انتخاب بسيار
شجاعانه‌اي
انجام داديد. با اين حال من كاملاً آگاهم كه رأي امروز شما، رأي به قطع رابطه با
اتحاديه اروپا نيست بلكه حكمي براي تقويت موضع ما در مذاكرات براي يافتن راه حلي
با دوام است. يونان به ميز مذاكرات بر‌مي‌گردد، اولويت نخست ما عادي‌سازي سيستم
بانكي در اسرع وقت براي دستيابي به ثبات مالي است. مطمئنم كه بانك مركزي اروپا
كاملاً شرايط مالي عمومي يونان و همچنين ابعاد انساني اين بحران را در كشور ما درك
مي‌كند.»
سيپراس تأكيد كرد: امروز مردم يونان گفتند چطور اروپايي را مي‌خواهند.
آنچه ما مي‌خواهيم
اروپاي يكپارچه است. اعلام همه‌پرسي از
سوي سيپراس زماني صورت گرفت كه مذاكرات طولاني ميان يونان و اتحاديه اروپا در هفته
قبل به بن‌بست
رسيد و موعد پرداخت آخرين قسط 6/1 ميلياردي يونان به اتحاديه اروپا سر آمد و
يونان از پرداخت اين قسط اعلام قصور كرد. مذاكرات ميان دولت و وام‌دهندگان
اروپايي و بين‌المللي
بر اساس دو محور استمهال در پرداخت اقساط و همچنين تعيين شرايط دريافت وامهاي
ديگر متمركز بود. وام‌دهندگان
تلاش بيهوده‌اي
داشتند تا دولت سيپراس را كه با قول پايان دادن به سياست‌هاي
رياضتي به مردم يونان رأي آورده بود، راضي به ادامه و حتي تشديد اين سياست‌ها كنند.
علاوه بر سيپراس رئيس پارلمان يونان هم ضمن استقبال از رأي منفي مردم يونان، اعلام
كرد كه اين همه‌پرسي
به دولت اين كشور اين امكان را خواهد داد كه مذاكرات خود با وام‌دهندگان را
با سرعت بيشتري به پيش ببرد. «پاناگيوتيس كوروبليس» وزير بهداشت يونان به
اينديپندنت گفت: «اروپا مسئوليت دارد. نمي‌تواند از وظايفش نسبت به ديگران
رويگردان باشد. بايد به بانك‌ها اين امكان را بدهد كه باز خواهند شد و اين به معناي
احترام به دموكراسي است و بايد فوراً مذاكرات را آغاز كرده و در كمترين زمان نتيجه‌گيري
كند.» «پانوس كامنو» وزير دفاع يونان و رهبر حزب ملي مستقل يونان گفت: «مردم
يونان ثابت كردند نمي‌خواهند
اخاذي شده و مورد تروريسم واقع شوند. مردم يونان تهديد نمي‌شوند و
دموكراسي پيروز شد.» اما رأي منفي در سطح داخلي بلافاصله آثاري عملي به جاي
گذاشت. از سويي آنتونيس ساماراس، رهبر حزب «دموكراسي نوين» كه طرفدار سياست‌هاي رياضتي
و مخالف اصلي دولت فعلي است، از سمت خود استعفا كرد و گفت حزبش به يك شروع تازه
نياز دارد. از طرف ديگر خود دولت يونان هم شاهد تغيير در كابينه بود تا احتمالاً
با چهره‌اي
نو در مذاكرات آتي خود با اروپا بر سر ميز مذاكره برود. يانيس واروفاكيس، وزير
دارايي اين كشور استعفا كرد و در بيانيهاي گفت برخي از اعضاي گروه يورو حضور او
را در اين سمت نامطلوب ارزيابي مي‌كنند و در صفحه توئيتر‌ش هم نوشت
مذاكرات بدون حضور او بهتر پيش خواهد رفت. سيپراس استعفاي واروفاكيس را در
راستاي به توافق رسيدن با وام‌دهندگان مناسب دانسته است. گفته مي‌شود يوكليد
ساكالوتوس وزير فعلي امور اقتصاد بين‌الملل و مسئول هماهنگي تيم مذاكره‌كننده
يوناني با وام‌دهندگان
خارجي، جانشين واروفاكيس خواهد شد. در پي اين تحولات نخست‌وزير و
ساير مقامات يوناني صبح دوشنبه در آتن به ديدار رئيس‌جمهور اين
كشور كارلوس پاپولياس رفتند تا درباره سياست‌هاي بعد از همه‌پرسي به
گفت‌وگو
بپردازند.
در حال حاضر مؤسسات مالي يونان تنها 500ميليون يورو پول
نقد دارند و تنها تا اواسط هفته مي‌توانند در ميان مردم پول توزيع كنند
مگر اينكه از بانك مركزي اروپا پول نقد دريافت كنند. بانك‌هاي يوناني
هم بسته هستند و يوناني‌ها فقط مي‌توانند به دستگاه‌هاي
خودپرداز مراجعه كرده و روزي 60 يورو دريافت كنند. با اين حال دولت روز يك‌شنبه اعلام
كرد كه امروز بانك‌ها
باز خواهند شد.
راست‌هاي راضي
از چپها
هيچ‌كس به اندازه راست‌گرايان افراطي اروپايي از پيروزي دولت
چپ‌گراي
يونان در همه‌پرسي
تعيين تكليف درباره كمك‌هاي
اروپا حظ نكردند، البته طبيعتاً با انگيزه‌هاي متفاوت. نايجل فاراژ، رهبر حزب
«استقلال بريتانيا» كه با انگيزه‌هاي نژادپرستانهاي سياست‌هاي ضد اتحاديه را دنبال مي‌كند، گفت:
پروژه اتحاديه اروپا هم‌اكنون
رو به احتضار است. وي افزود: بسيار هيجان انگيز است كه شاهد شجاعت مردم يونان در
مقابل قلدري سياسي و اقتصادي بروكسل هستيم. فاراژ در ادامه ابراز اميدواري كرد
انگليسي‌ها
هم از رأي «نه» مردم يونان در رفراندوم تقليد كنند و در رفراندوم 2017 وعده داده
شده توسط ديويد كامرون، نخست وزير انگليس براي ماندن يا رفتن از اتحاديه اروپا در
پايان به ماندن رأي منفي بدهند. همچنين
گرت ويلدز از راست‌گرايان
بسيار افراطي هلند كه به سبب اقدامات و اظهارات اسلامستيزانه مشهور است، گفت: رأي
«نه» يونان بايد به خروج سريع آتن از حوزه يورو بينجامد، هرچه زودتر بهتر،
امروز سرآغاز انحلال حوزه يورو است. مارين لوپن، رهبر راست‌هاي افراطي
فرانسه نيز نتيجه رفراندوم يونان را پيروزي عليه «اوليگارشي اتحاديه اروپا» خواند
و گفت: كشورهاي اروپايي بايد از اين فرصت استفاده كنند و براي خروج از يورو و
رياضت اقتصادي به پاي ميز مذاكره بيايند و انحلال سيستم تك ارزي را كه لازمه ايجاد
رشد واقعي، بيكاري و كاهش بدهي است، سازماندهي كنند. اما در
ميان مقامات اروپايي كه بر مسند قدرت هستند، عمدتاً لحني آكنده از نااميدي و در
عين حال تهديد ديده مي‌شود.
«فرانك والتر اشتاين ماير» وزير خارجه آلمان در واكنش به نتايج همه‌پرسي يونان
گفت: «بايد اين نتيجه را بپذيريم. اين نتيجه همه‌پرسي است كه يوناني‌ها با تعداد زيادي در آن شركت كرده‌اند. در
شرايط كنوني اين يونان است كه بايد تصميم بگيرد و توپ در زمين آتن است.»
سيگمار گابريل معاون صدر اعظم آلمان نيز هشدار داد يونان در حال ورود به نوميدي و
جدايي تلخي است. همچنين مارتين شولتس رئيس پارلمان اروپا گفت: وعده وزير دارايي
يونان مبني بر اينكه بانك‌ها امروز باز مي‌شود و پول فردا در دسترس خواهد بود، به
نظرم شرايط دشوار و خطرناكي را ايجاد مي‌كند. به اعتقاد من، مردم يونان طي يك
هفته آتي هر روز با شرايط دشوارتري رو‌به‌رو مي‌شوند. به نظر من بايد در نشست امروز
رهبران حوزه يورو برنامه كمك بشردوستانه براي يونان را بررسي كنيم. شهروندان
عادي، بازنشستگان، افراد بيمار و كودكان در مهد كودك‌ها نبايد
بهاي اين وضعيت را بپردازند؛ وضعيتي كه باعث شد دولت و مردم رأي «نه» را انتخاب
كنند.»
بازي دو سر
باخت
شايد اگر نبود
اوضاع نابسامان اوكراين و بحران يونان تنها اقتصادي بود، اروپايي‌ها ساده‌تر تصميم
مي‌گرفتند، اما غرب
حالا مي‌داند خروج يونان
از حوزه يورو مي‌تواند به معني از
دست دادن آتن و سپردن جنوب اروپا به روسيه و ولاديمير پوتين باشد. به نوشته نيويورك‌تايمز
اگر آلمان، فرانسه و بقيه
اروپا خواسته‌هاي دولت يونان را
بپذيرند، نمونه‌اي بد براي تمامي
كشورهايي كه مي‌خواهند با سختگيري‌هاي اتحاديه
اروپا در‌بيفتند، درست مي‌كنند. اين پيامي
به رأي‌دهندگان در
پرتغال، اسپانيا و ايتاليا خواهد بود كه اگر سر و صداي زيادي به راه بيندازند،
احزاب تندرو را سر كار بياورند، معامله بهتري نصيبشان مي‌شود.
پيام اين كار اين خواهد بود كه كشورها مي‌توانند
هر قدر خواستند وام بگيرند و بعداً از بازپرداختشان شانه خالي كنند و پرداخت آنها
را به گردن اروپا بيندازند.» از طرف ديگر، اگر اتحاديه اروپا خواسته‌هاي دولت يونان را
رد و منابعشان را قطع كند، سيستم بانكي يونان از هم مي‌پاشد و
اين كشور ديگر جزئي از حوزه يورو نخواهد بود، به اين ترتيب يونان به روسيه متخاصم
نزديك‌تر مي‌شود.
