معروف است بسياري از بزرگان تا در قيد حياتند ارزش مقام، كمالات معنوي و بركات وجوديشان براي مردم روشن نيست، ولي بعد از وفات كه پردههاي حب و بغض و موانع ديگر كنار ميرود مقامشان بر همگان روشن ميشود، ولي عجيب اين است كه بعضي از بزرگان حتي پس از رحلتشان همچنان ناشناخته ميمانند و هالهاي از ابهام تاريخشان را فرا ميگيرد. آنها واقعاً مظلومان تاريخند، تا زماني كه توفيقات شامل حال مردان مصممي شود كه به پا خيزند و اين مظلومان تاريخ را ياري دهند و حقشان را ادا و جامعه و تودههاي مردم را از مقام والايشان آگاه كنند. به عقيده نگارنده، مرحوم آيتاللهالعظمي محلاتي بزرگمرد عالم تشيع يكي از مصاديق بارز گروه اخير است كه هنوز هم حتي در ميان بسياري از همشهريانش كه شهر علم و ادب است ناشناخته مانده و مقامات او را آنچنانكه بوده و هست درك نكردهاند تا چه رسد به نقاط ديگر.
اين سخن شواهد زيادي دارد، از جمله هم اكنون كدام مركز مهم در شيراز و نقاط ديگر كشور به نام آن فقيد سعيد ناميده شده است؟ و اگر چنين است چند مركز است؟ اين سؤالي است كه ديگران بايد بدان جواب بدهند. همين امر مراتب و نشانه ديگري از قدرشناسي از يك شخصيت بزرگ است.
مسلماً اگر مرحوم آيتالله محلاتي در حوزههاي علميه نجف يا قم رحل اقامت ميافكند، اهل فضل پروانهوار اطراف شمع وجودش را ميگرفتند و از اسطورههاي حوزهها به شمار ميآمد و امروز چهره ديگري از او در خاطرهها ترسيم شده بود و مردم شناخت ديگري از او داشتند. گناهش اين بود كه خواست به زادگاه و وطن مألوف خود بازگردد و به اين شهر و استان بزرگ فارس كه سخت نيازمند مجاهدتهاي علمي و روحاني همچون او بوده و هست خدمت كند. به هر حال اگر اين عالم رباني و فقيه بزرگوار اسلامي به شهرت، نام، نشان و آوازه علاقهمند بود، راه ديگري را برميگزيد، ولي روح بزرگ، تواضع و فروتني فوقالعاده و زهد و وارستگي مخصوصش اجازه نداد جز وظايفي را كه در طريق خدمت به اسلام تشخيص داده بود برگزيند. آيتالله محلاتي فقيهي بزرگ، عالمي وارسته، مجاهدي شجاع، متين و هوشمند و انساني كامل و متخلق به اخلاق اسلامي و اسوه بارزي از تقوا، پرهيزگاري، سماحت و سخاوت بود. خوشبختانه در ميان خواص يعني فضلا و ارباب تحقيق در خطه فارس، شيراز و نقاط ديگر از احترام فوقالعادهاي برخوردار و نامش يادآور خاطره علما و مراجع بزرگ اسلامي و خدمات، مجاهدتها و مبارزات مؤثر و بسيار مخلصانه وي در راه پيروزي انقلاب اسلامي و تحقق اهداف آن بر آنها واضح و روشن است. اخيراً جمعي از محققان در حوزه علميه قم تصميم گرفتند براي زنده نگه داشتن نام آن عالم رباني و روحاني بزرگ و اداي گوشهاي از حق او شرح حالي محققانه با مراجعه به تمام منابعي كه اكنون در دست است تهيه و همراه با كتاب فارسي ارزنده، ارزشمند و پر محتواي معظمله به نام «رهنماي حق» پيرامون اصول دين منتشر كنند و پس از زحمات فراوان در اين راه اثر تحقيقي حاضر را آماده كردند و به همت بعضي از بانيان خير به زيور طبع آراستند. اينجانب بخشهاي قابل توجهي از اين كتاب را قبل از طبع تا آنجا كه فرصت اجازه داد ديدهام، الحق زحمت زيادي كشيده شده و اثر خوبي به بار آمده و اميد است به عنوان خدمتي به علم، فقاهت و روحانيت مورد توجه خاص حضرت بقيهاللهالمهدي «ارواحنا فداه» قرار بگيرد.
چند جمله هم درباره كتاب «رهنماي حق» كه از آثار ارزنده اين مرد بزرگ است، ميگويم: در رژيم گذشته بعد از سقوط ديكتاتوري وحشتناك رضاخان كه منتهي به آزادي نسبي براي قشرهاي مذهبي شد، جمعي از علماي بزرگ براي بازسازي ويرانيهاي عظيم فكري و عقيدتي مردم مسلمان كه در عصر حكومت شوم آن ديكتاتور ضد مذهب به بار آمده بود به پا خاستند. از جمله اين مردان مرحوم آيتالله محلاتي بود. اين مرد بيدار بيش از همه توجهش را معطوف به وضع فرهنگ (آموزش و پرورش) كرد، زيرا آثار اين ويرانگري فكري و عقيدتي بيش از همه جا در آنجا به چشم ميخورد. ايشان جمعي از معلمان آگاه و پاكدامن مدارس شيراز را جمع كرد و در بعضي از شبهاي هفته مجلس درس عقايد اسلامي استدلالي به سبك روز براي آنها گذاشت. كتاب ارجمند راهنماي حقايق محصول همان جلسات است كه از يادگارهاي نيك و ارجمند آن بزرگ به شمار ميرود.
