سيري در انديشه آيت‌الله جوادي آملي (حفظه‌الله)

براهين عاميانه در قرآن

مسائل نظرى و عميق با روشن‌ترين بيان در قرآن تبيين شده است: «و لقدانزلنا إليك آيات بيّنات»؛ قرآن براى صاحبان انديشه براهين اقامه مى‌كند و براى توده مردم و كسانى كه قدرت ادراك برهان ندارند، مسائل مبرهن را به صورت مثل روشن مى سازد؛ چنان كه معرفت عميق عقلى كه در سوره انبيا به صورت جمله «لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا» منعكس شده و در كتاب‌هاى عقلى مطرح گشته، در سوره زمر به صورت مثلى بيان شده است: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ »؛ يعنى آيا مردى كه خدمتگزار بدون نزاع يك نفر است، با هم يكسانند؟ قرآن مسائل عميق برهانى را كه بسيارى از حكيمان در كتاب‌هاى عقلى گرفتار شبهات آن هستند، با مثلى ساده تبيين مى كند؛ زيرا كتاب عقلى مصطلح نيست تا در همه جا با زبان برهان سخن بگويد، بلكه نورى است كه بر دل هاى همگان به تناسب مى‌تابد. كتاب جهانى بايد همه جهان را روشن كند؛ براى كسى كه در سطح برهان است برهان و براى كسى كه با اين روش‌ها آشنا نيست به زبان ساده فطرى سخن بگويد. با اين شيوه بيان، راه هر عذر و بهانه‌اى بسته مى شود و هلاكت منكران و معاندان هلاكتى از روى بيّنه و با چشم باز است: «لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ »