مهم نيست در اين ديدارها چه چيزي بر سر سفره و خانه ميزبان چطور باشد بلكه به خاطر احساس خوبي كه از ميزبان به مهمان منتقل ميشود اين ديدارها تداوم پيدا ميكند. ديدارهاي پيدرپي باعث ميشود كه محبت و مهرباني بين خانوادهها و افراد فاميل بيش از پيش شود و در واقع به هدف اصلي فرهنگ مهماني و صله رحم بها داده ميشود. بزرگان ديني ما نيز به همين دليل ما را به صله رحم سفارش ميكنند.
صله رحم، سلام و سادگي
از حضرت علي (ع) نقل شده است: «صله رحم كنيد حتي اگر به سلامكردن باشد». امام حسين (ع) فرمود: «هر كس ميخواهد اجلش به تأخير بيفتد و روزياش زياد شود، صله رحم كند.» در واقع در صله رحم علاوه بر اينكه بايد ديد و بازديد انجام شود بايد ديدارها همراه با مهر، محبت، صفا و صميميت باشد و همه از كنار هم بودن لذت ببرند.
مهماني و مهماني دادن در اسلام سفارش بسيار شده است و همه بزرگان دين بر روي اين موضوع تأكيد ويژه دارند. البته در اين مورد بيشتر به مسئله سادگي برپايي مهماني پرداخته ميشود و معتقدند كه بايد با مهمان بدون تكلف برخورد كرد و هر آنچه در سفره وجود دارد را با مهمان شريك شد. اهميت اين امر آنقدر زياد است كه پيامبر اكرم(ص) ميفرمايد: «كسي كه مهماني نكند، هيچ خيري در او نيست.»
مهمان روزياش را ميآورد
پيامبر اكرم (ص) ميفرمايند: «چون مهماني بر قومي وارد شود، روزي با او از آسمان نازل ميشود و چون چيزي ميخورد، خدا گناهان آن قوم را ميآمرزد» و در كل با گفتن اين حديث حجت را بر ما تمام كردند و فرمودند: «هر خانهاي كه مهمان به آن وارد نشود، فرشتگان به آن خانه وارد نميشوند.»
رسول خدا(ص) درباره قدر و منزلت مهمان ميفرمايد: «هيچ مهماني بر قومي داخل نميشود، مگر آنكه روزي او در آغوش اوست.» همانطور كه در نقل قولها و حرفهاي بزرگان دينيمان شنيدهايم مهمان روزياش را با خودش ميآورد و نبايد نگران آمدن مهمان به خانه شد. از حضرت اميرالمؤمنين (ع) نقل شده است: «هيچ مؤمني نيست كه صداي پاي مهمان را بشنود و به آن خوشحال شود، مگر آنكه خدا همه گناهان او را ميآمرزد، اگرچه ميان زمين و آسمان را پُر كرده باشد.»
فضيلتهاي مهماني ساده
اگر به نفس همه اين سخنان فكر كنيم به يك نتيجه ميرسيم كه مهماني دادن و حضور مهمان در خانهمان فضيلتهاي بسيار دارد و چه خوب است كه اين جمعها با سپري شدن لحظاتي شاد همراه باشد و همه از بودن در مهماني لذت ببرند. اين رضايت به اين معنا نيست كه سفرهاي رنگين پهن كنيم بلكه تأكيد شده كه هر چه در خانه داريم براي مهمان بياوريم. امام رضا (ع) در خصوص مراعات حال ميزبان و خانواده او ميفرمايند: «مردي حضرت علي(ع) را به مهماني دعوت كرد، حضرت علي (ع) به او گفت: به سه شرط دعوت تو را ميپذيرم گفت شرطها چيست؟ حضرت فرمودند براي آمدن ما چيزي از خارج (بازار) تهيه نكنيد، هر چه در خانه حاضر داري بياوري بدون ملاحظه اينكه كم است يا مناسب نيست و خانوادهات را به زحمت نيندازي.» در همين مورد امام صادق( ع) ميفرمايد: «افراد با ايمان از برادر مؤمن خود رودربايستي ندارند، و من نميدانم كداميك از اين دو عجيبتر است؟ كسي كه به هنگام ورود بر برادر خود او را به تكلف ميافكند؟ يا كسي كه شخصاً به سراغ تكلف براي مهمان ميرود؟»
همچنين سلمان فارسي از پيامبر(ص) چنين نقل ميكند كه فرمود: «براي مهمان نسبت به آنچه نداريم تكلف نكنيم، و آنچه موجود است مضايقه نكنيم.»
مهماني و آيه ايثار
آمده است كه مهماني بر پيامبر اكرم (ص ) وارد شد و چيزي نزد خانوادهاش براي پذيرايي نبود. مردي از انصار آمد و آن مهمان را به خانه خود برد و غذايي پيش روي او نهاد و دستور داد همسرش چراغ را خاموش كند. او نيز دستش را به سوي غذا دراز ميكرد تا وانمود كند كه غذا ميخورد تا مهمان غذايش را بخورد. صبح هنگام رسول خدا (ص) به او فرمود: «خدا از رفتارت با مهمان به شگفت آمد و آيه ايثار نازل شد (و بر خودشان مقدم ميدارند، اگر چه سخت بدان نيازمند باشند»).
مهماني فقط براي تأليف قلوب
مهماني براي ديدار و تأليف قلوب باشد و بهانه دور هم جمع شدن نبايد خوردن و شكمپرستي باشد. در همين خصوص پيامبر اكرم (ص) فرمود: «در گناهكاري انسان همين بس كه آنچه را (براي پذيرايي) پيش برادرانش ميبرد، كم شمارد و در گناه كاري جمعيت (مهمان) نيز همين بس كه آنچه برادرشان براي پذيرايي از آنها ميآورد، كمشمارند.» در واقع بايد غرض او از مهماني رفتن، شكمپرستي نباشد؛ بلكه غرض اكرام صاحبخانه و تبعيت از سنت پيغمبر(ص) باشد.
پرهيز از تجمل و خودنمايي
با همه اهميتي كه مهمان دارد اما پذيراييهاي پرزرق و برق و خودنمايي در مهماني از نظر اسلام نه تنها كار خوبي نيست، بلكه منع شده است. در واقع در كلام همه بزرگان دين اين نكته بيان شده و همواره توصيه ميكنند كه پذيراييها ساده باشد. اسلام يك خط عادلانه در ميان مهمان و ميزبان قرار داده و اين است كه ميزبان از آنچه دارد مضايقه نكند و مهمان نيز بيش از آن را انتظار نداشته باشد.
همانطور كه به اهميت صله رحم و ديدارها تأكيد شده است، سادگي و بيتكلف بودن، اكرام و احترام در آن نيز مهم است و ميزبان بايد اين شرايط را در نظر داشته و مهمان هم آدابي را رعايت كند.
