آن روزها مثل الان نبود كه خانهها آپارتماني باشد و همسايه از حال همسايهاش خبر دار نباشد. يك حياط بزرگ داشتيم در دو طبقه و با چند اتاق و سه نسل با هم در يك خانه و كنار هم زندگي ميكرديم. آن روزها بيبي جان هميشه به عمويم ميگفت حالا كه خانمت فارغ شده بايد بيشتر مراقب او باشي. اين روزها بيشتر كنارش بمان و به او بيشتر توجه كن. بيبيجان تأكيد داشت زني كه تازه زايمان كرده بايد بيشتر مراقبش بود. او حالا در وضعيتي است كه بايد بيشتر به او توجه كرد و نياز بيشتري به مهرباني دارد. بيبيجان هميشه و به همه اين توصيه را ميكرد و تا وقتي زنده بود هركس خانمش تازه فارغ ميشد اين توصيه را به او داشت و حتي بعضي وقتها با كساني كه تازه پدر شده بودند دعوا ميكرد كه اين چه وضعي است، تو بايد بيشتر به زنت توجه كني او تازه زايمان كرده و حالا تو بايد با او مهربانتر باشي و توجه بيشتري به همسرت داشته باشي. بيبي جان حتي به بقيه اعضاي خانواده هم اين توصيه را داشت و علاوه بر شوهر به بقيه اعضاي خانواده زائو نيز اين توصيه را ميكرد. بيبيجان البته سواد زيادي هم نداشت اما هميشه ميگفت اين را قديميها گفتهاند و حتماً هم يك چيزي ميدانستند كه اين را گفتهاند ديگر. اما حالا كه خوب دقت ميكنم ميبينم اين صحبت بيبيجان و قديميها يك ريشه علمي و روانشناسي داشته است. اين روزها روانشناسان از موضوعي به نام «افسردگي بعد از زايمان» صحبت ميكنند؛ موضوعي كه در آن نقش شوهر از بقيه پررنگتر است و وقتي زني زايمان ميكند نيازمند توجه بيشتري از سوي اطرافيان خصوصاً همسر خودش است بنابراين يكي از مهمترين توصيههاي روانپزشكان به همسر و اطرافيان زني كه زايمان كرده است اين است كه بيش از گذشته وبه طور ملموس به او توجه كنند چراكه زن بعد از زايمان در حالتي قرار ميگيرد كه به شدت نيازمند توجه، محبت و مهرباني است. روانشناسان بر اين اعتقاد هستند كه در اين ميان نقش شوهر به عنوان كسي كه محرمترين فرد به زن است و ميتواند منبع مهمي براي شنيدن درد دلهاي زن باشد از ديگران برجستهتر است و محبت كردن مرد به همسرش بعد از زايمان يكي از مهمترين موضوعاتي است كه مردها بايد به آن بيش از پيش توجه كنند.
روانشناسان و روانپزشكان بر اين اعتقاد هستند كه افسردگي پس از زايمان معمولاً در چهار هفته اول بعد از زايمان آغاز ميشود و در صورت درمان نشدن ممكن است ماهها به طول بينجامد. اين زنان علاوه بر علائم افسردگي دچار احساس غم و اندوه، ناتواني، پوچي و بيارزشي ميشوند و نسبت به ادامه زندگي نااميد شده و ادامه زندگي را بيارزش تلقي ميكنند.
اگرچه آمار صد در صدي و دقيق از ميزان احتمال بانوان بعد از زايمان به اين افسردگي منتشر نشده اما كارشناسان بر اين اعتقاد هستند كه اين احتمال وجود دارد كه 80درصد زنان بعد از زايمان دچار افسردگي شوند هرچند آماري كه تا كنون ارائه شده نشاندهنده اين است كه 30درصد زنان پس از زايمان به طور قطع و يقين دچار افسردگي ميشوند.
افسردگيهاي عميق كه پس از زايمان در برخي زنان به وجود ميآيد باعث ميشود فرد با يكسري تفكرات شروع به ايجاد صدمه به خود يا فرزند خود كند. اين افراد در مقابل خود يا كودكانشان احساس كوتاهي دارند و متناسب با آن خود يا ديگري را مجازات ميكنند.
البته بايد بدانيم كه افسردگي پس از زايمان درمان سختي ندارد و همانند ساير انواع افسردگي از طريق روان درماني، درمانهاي حمايتي و دارو بهبود مييابد و در برخي موارد نياز است تا فرد در بيمارستان بستري شود و در برخي موارد نادر ديگر نيز ممكن است بيمار به درمان با شوك نياز داشته باشد.
نقش ويژه همسر در بهبود افسردگي
در اين ميان همانگونه كه اشاره شده اطرافيان زن خصوصاً همسر وي نقش بسيار زيادي در بهبود افسردگي بعد از زايمان دارد و توجه، محبت و مهربانيهاي مرد به زن در كنار كمك او به همسرش در نگهداري از كودك تازه متولد شده و نيز انجام دادن كارهاي خانه و رسيدگي به مهمانان ميتواند تا حد بسيار زيادي به درمان اين افسردگي كمك كند. مرد به عنوان محرم اسرار زن و به عنوان كسي كه زن او را به عنوان تكيهگاه و پشتيبان خود در زندگي ميداند نقش تأثيرگذاري در كاهش افسردگي بعد از زايمان و درمان آن دارد و هرچقدر رفتارهاي مرد بعد از زايمان سنجيدهتر باشد و در امور منزل نقش بسيار مهمي داشته باشد و به همسر خود بيش از پيش توجه كند افسردگي بعد از زايمان به شكل بسيار سريعتر و بهتري در زن درمان ميشود.
البته بايد به اين نكته اعتراف كرد كه در بررسيهاي انجام شده برخي از مردان از اين موضوع بياطلاع هستند و اطلاعات دقيقي در خصوص افسردگي بعد از زايمان ندارند حال اينكه آگاهي و اطلاع آنان از اين موضوع ميتواند نقش مهمي در درمان اين افسردگي داشته باشد.
روانشناسان معتقدند زايمان براي زن يك نوع شگفتي است. بر اين باورند كه زنان 9 ماه تمام منتظر به دنيا آمدن فرزند خود هستند و زايمان را يك فرآيند آسماني ميدانند و به همين دليل نياز به توجه بيشتري از سوي همسر خود دارند و نبايد دچار كمبود توجه شوند.
شوهرخوب، شوهر مددكار
اين موضوع را وقتي با دكتر بيدخوري روانشناس و مشاور خانواده نيز در ميان ميگذارم به طور صريح به نقش شوهر در بهبود و درمان افسردگي بعد از زايمان تأكيد ميكند و ميگويد: مرد بايد بداند كه دراين موقعيت او بهترين مددكار و ياور زنش است و هرچه ميزان توجه، محبت و مهرباني او به زنش بيشتر باشد درمان افسردگي زن راحتتر و سريعتر خواهد بود. وي با بيان اينكه افسردگي بعد از زايمان مانند ديگر بيماريهاي روحي و رواني قابل درمان و حتي پيشگيري است، ميافزايد: اگر مردي دچار غرور است يا فكر ميكند كمك كردن او در كارهاي خانه شايسته نيست در اينجا بايد غرور و رفتارهاي مردسالارانه خود را كنار گذاشته و براي درمان همسرش پيشقدم شود چراكه نقش شوهر در درمان هرچه سريعتر و راحتتر افسردگي بعد از زايمان از نقش پزشك و مشاور نيز ارزشمندتر است و در اين موقعيت مرد به عنوان پدر خانواده كه چشم اميد زن و فرزند به اوست بايد با محبت هرچه بيشتر به همسر خود و نيز مشاركت فعالتر در امور منزل به درمان همسر خود كمك كند. اين روان شناس ادامه ميدهد: يكي ديگر از مهمترين راهكارهاي بهبود افسردگي بعد از زايمان در زنان شيردهي نوزاد توسط زن است به گونهاي كه تحقيقات نشان داده شيردهي باعث بهبود افسردگي ميشود. وي با تأكيد بر اينكه اين افسردگي بسيار موقت است و بدون نياز به دارو ميتوان جلوي پيشروي آن را گرفت، ميافزايد: در تحقيقات اخير ثابت شده شيردادن به نوزاد روند درمان را تسريع بخشيده و باعث ميشود سروتونين سريعتر توليد شود. اين روانشناس در پايان صحبتهاي خود خاطرنشان ميكند: افسردگي بعد از زايمان خطرناك نيست و مطالعات نشان ميدهند مادران جواني كه دچار اين افسردگي هستند به راحتي درمان ميشوند.
